Twee keer per jaar komt haar zoon op bezoek, vertelt een oude dame. ‘En dat is goed voor ons allebei’ verduidelijkt ze. ‘Vaker hoeft niet.’ Waarmee maar gezegd is: wees voorzichtig met je (voor)oordeel over relaties van anderen. ‘Relaties en reacties’ was het thema van de Lichtspoordag 2026.
Rouw, verlies, moeizame familieverhoudingen, nieuwe (liefdes)relaties, vooroordelen – het kwam allemaal langs, zaterdag 7 november in de Oude Kerk in Zeist. Ruim honderd mensen bezochten de toerustingsochtend voor ouderenbezoekers in kerkelijke gemeenten.
Ds. Maaike de Goei-Jansma, PKN-predikant in Barneveld en lid van de Lichtspoor-redactie, zette uiteen hoe levenservaring onze manier van verbinden kleurt. ‘Als we bij iemand op bezoek gaan, nemen we ons geloof én onszelf mee, en ook onze eigen verwachtingen.’ Dan kun je er ongemerkt vanuit gaan dat in alle goede families de kinderen altijd betrokken zijn. Je gaat dan ook invullen: wie weinig bezoek krijgt, zal dus wel eenzaam zijn. Maar lang niet iedereen heeft behoefte aan (veel) mensen om zich heen. Zoals – een kleine steekproef in de zaal wees dat uit – bepaald niet iedereen graag met een ander praat als hij of zij ergens mee zit. Ds. De Goei: ‘Wees dus voorzichtig met je oordeel over relaties van anderen.’
En wat die verwachtingen betreft: Zelf was ze aangenaam verrast toen ze ontdekte dat een jong stel, relatief nieuw in een kerkelijke gemeente, bewust vriendschap had gesloten met een ouder echtpaar.
Jeu de boule
Soms geeft God relaties voor een bepaalde fase, betoogde ze. Haar eigen moeder, een weduwe van 89, was in haar jongere jaren op relationeel gebied niet makkelijk. ‘Ze hield niet van relaties buiten de deur. Vakanties waren er niet bij, hooguit een enkele keer een nachtje weg.’ Toen haar man vanwege een hersenbloeding in een woonzorgcentrum verbleef, bezocht ze hem vrijwel dagelijks, elf jaar lang. Na zijn overlijden kwam er een verandering. ‘Ze gaat twee keer per week jeu de boulen, doet aan sport, maakt uitstapjes met haar kinderen.’
De les: ‘Heb oog voor wat zich nog kan ontwikkelen.’ En nog een belangrijke tip: ‘Trek niet te snel conclusies.’ Zoals in het voorbeeld van de moeder die haar zoon maar zelden ziet: reageer bij dergelijke situaties niet met opmerkingen als ‘O wat verdrietig, wat jammer!’ Bekijk het vanuit het perspectief van de ander, in dit geval van twee mensen die een ingewikkelde geschiedenis achter de rug hebben en nu geen belang hebben bij intensiever contact.
Straal voorbij
Ds. Chris van Andel uit Amsterdam, emeritus predikant binnen de PKN en nog steeds actief binnen het ouderenpastoraat, sprak vooral als ervaringsdeskundige bij verlies en rouw. Sinds het plotselinge overlijden van zijn vrouw in 2021 heeft hij het leven opnieuw moeten uitvinden. Hij ontdekte ook, om maar een voorbeeld te noemen, hoe pijnlijk het kan zijn als bezoek geen of nauwelijks belangstelling heeft voor de dierbare overledene. ‘Er staat een foto van mijn vrouw op een prominente plek in de kamer. Mensen liepen er soms straal aan voorbij. Even gedenken. Even iemands naam noemen. Vertellen wat hij of zij voor je betekend heeft.’ Een belangrijk advies: ‘Vraag iemand die zijn of haar partner (of een andere relatie) verloren heeft, naar het sterven, hoe dat ging. Mensen waarderen dat.’ Ook al is dat jaren geleden, voor de persoon in kwestie ‘voelt het als de dag van gisteren’.
Een welgemeende suggestie aan mensen die een (pastoraal) bezoek brengen aan iemand die rouwt: ‘Zeg liever niet “Hoe gaat het?” Dat is een veel te grote vraag. “Hoe voel je je vandaag?” is beter.’
Bij een nieuwe relatie – ds. Van Andel moet er zelf niet aan denken – na de dood van een partner of een echtscheiding kan het zijn dat de kinderen er grote moeite mee hebben. Verwijdering ligt dan op de loer. ‘Bespreek plannen zo snel mogelijk met je kinderen. Blijf hen trouw, door middel van appjes, telefoontjes etc.’ De tijd doet ook in dit opzicht zijn werk. ‘Kinderen worden zelf ook ouder, en ontdekken dat niet alles vanzelf gaat.’
Het weduwnaar-zijn heeft wonderlijk genoeg zijn relatie met God verdiept. ‘Ik hoef de stilte niet meer te zoeken, die is er nu. En als ik alleen thuiskom doe ik de deur open en zeg: Heer, gaat u maar voor.’
Meer informatie over toerusting voor ouderenbezoekwerk en een abonnement op magazine Lichtspoor is te lezen op www.lichtspoor.nu.
Tekst: Anneke Verhoeven. Foto’s: Marieke Verkaik