30 maart 2026

In de ruim opgezette groene wijk niet ver uit het centrum van Amersfoort liggen her en der nog wat plukjes sneeuw. Een herinnering aan het winterweer dat Nederland begin januari stevig in z’n greep hield. ‘Wat heb ik ervan genoten!’, verzucht mevrouw Waaning. Ze zit op haar favoriete plek in de lichte serre van haar twee-onder-een-kapwoning uit 1919.
In de vensterbank staat een deel van de verzameling santons uit de Provence. Het verhaal daarachter is het waard om verteld te worden – je bent oud-lerares of niet. ‘Deze santons (“kleine heiligen”) waren bedoeld om tijdens de Franse Revolutie, toen kerkdiensten verboden waren, toch Kerstmis te vieren door de geboorte van Christus uit te beelden. Dat gebeurde met behulp van uit provençaalse klei gebakken beeldjes in de klederdracht en met de ambachten van de steden en dorpen uit die streek.’
Ze heeft ze in alle soorten en maten, aangeschaft tijdens haar eigen reizen én als cadeau gekregen van Franse vrienden met wie ze in haar lange leven een band heeft opgebouwd.

Vanaf deze plek heeft mevrouw Waaning een perfect uitzicht op haar geliefde tuin. ‘Als het even kan ben ik daar te vinden.’ De afgelopen sneeuw- en vorstperiode, met de daarbij behorende gladheid, werd ze bepaald niet aan haar lot overgelaten. Mensen uit de kerk boden hun diensten aan. Buren houden een oogje in het zeil. ‘Ze doen niet anders dan vragen of ik nog iets nodig heb. Trouwens, hoe erg zou het nou helemaal zijn als er een keer iets ontbreekt aan je levensmiddelenvoorraad?’

Er moet heel wat gebeuren wil Ans Waaning in de stress schieten. Amersfoort is op dit moment al vele dagen in de ban van een bacterie in het drinkwater – dat moet voor consumptie eerst drie minuten worden gekookt. Aan die richtlijn houdt ze zich zoveel mogelijk, maar ze relativeert: ‘De soep wordt heus niet zo heet gegeten als ze wordt opgediend; zo’n bedrijf maakt gewoon gebruik van algoritmes en moet nu eenmaal het zekere voor het onzekere nemen’, zegt ze laconiek. En al zou je door zo’n vervelende bacterie worden getroffen, ‘wat dan nog? Dan heb je maar even wat darmproblemen.’ Typerend voor haar levenshouding; ze laat zich geen paniek aanpraten.

 

‘Complete waanzin’
Op de salontafel ligt, naast dagblad Trouw, het onlangs verschenen boek ‘Buig niet’ van Ad van Nieuwpoort. ‘Ge-wel-dig!’ Aan de hand van het Bijbelboek Daniël roept de auteur op tot verzet tegen de tijdgeest, tot mentale weerbaarheid. De rol van koning Nebukadnezar wordt in zijn optiek nu gespeeld door (onder anderen) Donald Trump. “Waag het niet zijn humeur te bederven. Als wij niet door zijn hoepeltjes springen, zijn wij verloren, zo is het idee.” Van Nieuwpoorts kritische analyse van het huidige tijdsgewricht is haar uit het hart gegrepen.

De nasleep van de Amerikaanse inval in Venezuela beheerst het nieuws, temeer omdat Trump inmiddels ook hard bezig is Groenland te annexeren. ‘En wat volgt er nog meer? Het is toch complete waanzin? Hoe bestaat het dat er niet alleen in de VS maar ook in Nederland mensen zijn die zo’n figuur steunen?’ In één moeite door ventileert ze ook haar aversie tegen ‘die hele veramerikanisering, ook in de taal. Daardoor verliezen we een cultuur, en wat je kwijtraakt, krijg je niet meer terug.’ Aha, horen we hier de frustratie van een francofiel…? ‘Nee hoor, dat staat er helemaal los van!’

Niet iedereen met wie ze haar inzichten deelt, of het nu gaat over Trump of allerlei vormen van onrecht, is het met haar eens, heeft ze wel gemerkt. Met de haar zo kenmerkende gulle lach laat ze merken dat ze niet bang is om in de spiegel te kijken: ‘Ik wil wel zelf betuttelen, maar niet betutteld worden!’
Dan, serieuzer: ‘Soms voel ik me niet meer thuis in deze maatschappij. Dat brengt een stuk eenzaamheid met zich mee.’ Niet dat ze per definitie meezingt in het koor van vroeger-was-alles-beter. ‘De voorrechten van deze tijd, de technologische vooruitgang, die zie ik heus wel.’ Met een schuine blik op haar laptop voegt ze eraan toe: ‘Als het allemaal functioneert tenminste…’

Brits bombardement
Ans Waaning werd in november 1932 geboren in Amsterdam, als eerste in een gezin van uiteindelijk acht kinderen. De oorlog zou niet alleen haar jeugd, maar ook haar hele leven stempelen. Ook al geeft ze ruiterlijk toe dat ze nogal snel het avontuur inzag van de gebeurtenissen, ze was oud genoeg om de ernst van de situatie te beseffen. Haar vader werd onder de wapenen geroepen in Alkmaar, maar hoefde daar geen strijd te leveren. Moeder vond met vier kinderen onderdak bij zijn ouders in Amsterdam. ‘De herinnering aan die eerste oorlogsdagen komt weer in allerlei details terug.’

In 1944 zat Ans in de eerste klas van de Christelijke HBS vlak bij de Euterpestraat. Evenals de toenmalige meisjesschool in deze straat werd haar school op 26 november van dat jaar getroffen door een Brits bombardement. Doel van de aanval was onder meer het hoofdkwartier van de Nederlandse afdeling van de SD, die in deze straat gevestigd was. ‘Het gebeurde op een zondag, we zaten te eten. Van angst ben ik onder tafel gedoken.’ Tientallen mensen vonden de dood, het precieze aantal is nooit vastgesteld.

Een deel van de hongerwinter heeft ze in Amsterdam doorgebracht. Gelukkig was er een mogelijkheid om op het platteland het eind van de oorlog af te wachten. ‘Ik zie me nog lopen met mijn vader en twee broertjes, de hele stad door, naar de haven. Daarvandaan gingen we per boot naar Kampen, en vandaar met een trekschuit, vrachtauto en paard en wagen naar Stadskanaal. We bleven er tot de bevrijding, bij een jong gezin op een grote boerderij.’

Opgroeien in oorlogstijd – het heeft haar gevormd. ‘Ik ben echt anders gaan denken. Dat vooruitgangsgeloof, het maakbaarheidsdenken sinds de Tweede Wereldoorlog…’ Met stemverheffing: ‘De hoogmoed! En nu weer alle dreiging.’

Onuitwisbare indruk
Natuurlijk was de naoorlogse periode ook voor de jonge Ans een tijd van hoop, van zelfontplooiing. In de zomer van ’45 werd het normale leven zoveel mogelijk opgepakt. Omdat het eigen schoolgebouw niet meer bestond, werd op verschillende locaties lesgegeven. In de vierde klas was een aanzienlijk deel van de leerlingen afkomstig uit Indonesië. ‘Die hadden op hun beurt dingen meegemaakt waar wíj ons geen voorstelling van konden maken. Ik denk dat het leven in oorlogsomstandigheden altijd een onuitwisbare indruk achterlaat.’

Liefde voor taal zat er bij Ans al vroeg in. ‘Vooral etymologie, het onderzoeken van de herkomst van woorden – heerlijk!’ Ze had een bijzonder goede leraar Duits. ‘Maar zo vlak na de oorlog Duits gaan studeren, dat lag niet voor de hand.’ Het werd Frans – de belangstelling voor taal en cultuur van dat land zou de rest van haar leven een constante blijven.

Kinderkolonie
Na de HBS kreeg ze een volledige baan op kantoor. Daarnaast deed ze in de avonduren de opleiding voor MO Frans. ‘Aan het eind van het cursusjaar had ik de luxe om drie maanden naar Frankrijk te gaan!’
Ze was namelijk in contact gekomen met een echtpaar dat in een badplaats in de Médoc een soort kinderkolonie beheerde. ‘Het was o.a. mijn taak om als ‘monitrice’ met de kinderen naar het strand te gaan.’ De jonge Nederlandse werd ondergedompeld in de Franse taal en zo ging dat jaren achtereen. Met een dochter uit het gezin heeft ze nog steeds contact.

Ans kon aan de slag als docent Frans op een middelbare school in Alphen aan den Rijn, waar ze zes jaar heeft gewerkt. Een benoeming aan het protestants-christelijke Corderius College (toen nog het Corderius Lyceum) bracht haar naar Amersfoort. Nog regelmatig komt ze oud-leerlingen tegen.

Zoals gezegd: mevrouw Waaning kan er slecht tegen wanneer andere mensen voor haar denken. Zelf wordt ze wel graag aan het denken gezet. Ook in de kerk. Ze is lid van de Nederlandse Gereformeerde Kerken, en heeft in haar gemeente het ambt van diaken vervuld.

Van gekissebis over dingen die in haar ogen vallen onder bijzaken heeft ze een afkeer. ‘Wat betekent kerk-zijn? God eren in eerbied, dáár gaat het om. In de Bijbel staat: Gaat heen en maak alle volken tot mijn discipelen. En niet: gaat bakkeleien over dit of dat.’

Missionair-zijn houdt voor haar niet in dat ze op de buren afstapt om over kerk en geloof te praten. ‘Daar voel ik me niet toe geroepen. Ik hoop dat mijn manier van leven laat zien waar ik voor sta.’

Bloemetje
Sinds 1992 is ze met pensioen. De eerste jaren daarna was ze nog vrij actief op verschillende gebieden, maar de laatste tijd is dat steeds moeilijker. Twee keer een heup gebroken, een niet goed sluitende hartklep en kortademigheid – ach, ze wil er niet te veel woorden aan vuil maken. ‘Natuurlijk ben ik op deze leeftijd afhankelijk van hulp. Gelukkig krijg ik die in ruime mate.’

Ans Waaning hoopt zo lang mogelijk in dit huis te kunnen blijven wonen, in de buurt die haar zo vertrouwd is. Mensen uit diverse fasen van haar leven weten haar te vinden, soms verrassen ze haar met een onaangekondigd bezoek. ‘Een tijdje geleden belde er een oud-leerling uit Alphen aan den Rijn aan, die nu in Amersfoort woont. Hij kwam een bloemetje brengen. “U zorgde er in 1961 voor dat ik herexamen kon doen, anders had ik van school gemoeten.” Zó leuk, dat iemand zich dat na al die jaren nog herinnert en de moeite neemt om langs te komen. Sindsdien heb ik er een schoolvriend bij!’

 

Tekst: Anneke Verhoeven. Foto’s: Wouter Muskee

Dit artikel verscheen in Lichtspoor, het magazine voor ouderenpastoraat van de IZB. Info over abonnementen is hier te vinden. De laatste editie van Lichtspoor is hier te lezen.