Zoek

Een training verder, een ervaring rijker

‘Een dominee die een cursus volgt om de Bijbel eens echt te gaan lezen, daar kun je toch niet mee aankomen bij anderen, zo dacht ik. Dan gaat er toch iets mis? Dat gaat er wellicht ook. En toch aarzel ik nu niet meer om het te vertellen aan gemeenteleden. Het is voor hen vaak zo herkenbaar: hoe hoor je Gods stem voor jou vandaag in die woorden van toen? Ook bij de dominee gaat het niet vanzelf. Als predikant de Bijbel lezen met het oog op je eigen existentie, voordat je je focust op de existentie van anderen, tot wie je in Gods naam mag spreken… De cursus heeft mij in een proces gebracht van dichterbij God en mezelf leven, meer gefocust werken en meer bezield preken’ (deelnemer Existentiëel bijbellezen).

Meerdere malen kwamen ze in Company of Preachers voorbij: de vier regionale tafels Existentieel bijbellezen en authentiek preken die afgelopen jaar bij elkaar kwamen en waaraan in totaal 35 collegas meededen. Met de nogal pretentieus geformuleerde doelstelling: In tien bijeenkomsten collegiaal oefenen in vormen van existentiële verificatie om te groeien in spiritualiteit en vrijmoedigheid, in authenticiteit en weerbaarheid. Afgelopen maand werd de reeks van tien sessies afgerond.

In dit artikel kijken we terug, delen we de oogst en geven we een beknopte weergave van de inhoud van de training.

Om te beginnen een greep uit de persoonlijke reacties van de deelnemers:

‘De cursus brengt je helemaal terug tot aan de basis. Alle theologie wordt even afgepeld. Wie ben je als naakte gelovige voor God. Hoe staat het ervoor met jouw geloof? Je gebed? De Heilige Geest in jou? En dan opnieuw een stukje uit de bijbel lezen. Wie en wat kom je tegen in de tekst en in jezelf? Wat is de boodschap en wat doet de boodschap? Welke beelden roept het op? Welke gevoelens worden getriggerd? Welke reacties maakt het los?

De volgende stap is orde brengen in deze existentiële ervaringen met de tekst. Zo komt het tot een authentiek getuigenis, van wat je zag en hoorde. Uiteraard doen in dit proces exegese en theologie volledig mee, maar je bent als prediker niet in de eerste plaats theoloog, maar mens die zelf leeft in en uit het evangeliewoord.

Tijdens de cursus zoeken we naar dit proces. Mens zijn en het evangelie in mijn leven; wat is dat en hoe spreek ik daarover? We proberen dit bij elkaar tevoorschijn te krijgen. Ik heb opnieuw geleerd dat zorg voor de eigen ziel een onmisbare voorwaarde is om goed dominee te kunnen zijn’.

Bij het schrijven van preken schiet je al te makkelijk in routines. Deze cursus geeft je gelegenheid om daar met collega's van hart tot hart over te praten. Je krijgt geregeld een spiegel voorgehouden. Je leert dichter bij God, jezelf en de ander te komen’.

Ik kijk terug op mooie ontmoetingen, waarbij er voor mij twee dingen uitspringen:

1) Het gaat er niet alleen om dat alles klopt in de preek, maar ook dat er een kloppend hart voelbaar is. Te vaak zijn preken gepolijst, terwijl het leven weerbarstig is.

2) Het heeft mij geholpen om vrijer en onafhankelijk te zijn: als je het evangelie verkondigt, heb je echt iets te zeggen’.

Hoe voorkom ik, dat wat ik op zondag verkondig, los staat van wie ik ben? Het is een van de leidende vragen in deze cursus. Het Evangelie van Jezus Christus werp ik niet als een pakketje de gemeente in. Waar raakt het mijn leven, welk licht werpt een Bijbelwoord op mijn biografie, durf ik eerlijk te zijn of krik ik (onbewust) iets op wanneer ik het Evangelie doorgeef? Alleen zo, met deze vragen, wil ik mijn roeping als predikant invulling geven’.

Het was een zeer waardevolle ervaring voor mij. Per bijeenkomst werd een aspect van het preekproces belicht. Niet zozeer technisch, maar vanuit de ontmoeting: hoe je in de tekst God ontmoet, hoe het je hart raakt, en je leven; hoe het de hoorders raakt en hoe je het dichtbij kunt brengen. Op een manier die past bij je eigen persoon en je eigen verhaal. Het deed goed om elkaar als collega's te ontmoeten in het proces van ‘finding your own voice’.

 In eerste instantie deinsde ik een beetje terug om mij op te geven voor een preekcursus. Ik maak mijn preken met plezier en loop niet tegen grote problemen aan. Bovendien is een preek iets persoonlijks en heeft daarmee iets kwetsbaars. In hoeverre wil je in een cursus dat gevoelige proces openstellen voor collega’s? Echter, met veel dankbaarheid kijk ik erop terug. Elke keer kreeg ik nieuwe inzichten en kwam ik geïnspireerd weer thuis’.

Prachtig om te zien hoe juist dat existentiële en authentieke helpen om barrières en angsten te overwinnen en steeds meer ‘undefended’ te preken en de veelkleurigheid van het evangelie in vrijheid en met overtuiging te ontvouwen. Prachtig ook te merken wat de onderlinge collegiale ontmoeting tevoorschijn roept aan openheid, gedeelde moeite en onderlinge bemoediging. We vormden samen echt een company of preachers’.

Aanleiding

Het begon met een open en kwetsbaar gesprek met een collega, die een paar jaar in zijn tweede gemeente stond. Eerlijk gaf hij aan dat het preken hem gaandeweg al zwaarder viel. En dat niet vanwege de exegese, de hermeneutische doorvertaling of de zondagse presentatie. Hij hield van preken. Toch vond hij het steeds lastiger worden. Om twee redenen. Ten eerste voelde hij zich geregeld heen en weer geslingerd tussen de verwachtingen van verschillende flanken die er in de gemeente zijn. In korte tijd waren er twee gezinnen vertrokken, het ene richting een meer reformatorische en het andere richting een meer evangelische gemeente. Hij voelde intussen de druk van anderen. Dat had impact op zijn geestelijke vrijheid: in de voorbereiding van de preek raakte hij verstrikt in het verlangen van de ene groep en werd beknot door het oordeel van de andere groep. Innerlijke spanning nam toe, beleefde vreugde nam af. Ten tweede liep hij er al vaker tegenop dat wat hij preekte al minder spoorde met hoe het werkte in zijn eigen bestaan. Dat was een confronterende constatering. Hij maakte goed werk van zijn preek, maar in hoeverre vertolkte het gepreekte nog wat er omging in zijn eigen geloven? Was het niet vaak een soort verhandeling met een aantal doordachte toepassingen in plaats van een levend en krachtig getuigenis van wat je zelf gezien en gehoord hebt?

Pilot

In diezelfde tijd had ik één en ander gelezen over undefended spreken. Dit Engelse begrip is niet te vertalen met één woord, maar het betekent zoveel als: innerlijk zo overtuigd zijn dat je vrijuit kunt spreken, zonder jezelf te verdedigen of anderen aan te vallen, maar door te ontvouwen wat je zelf ontdekt hebt. Het bracht tot de vraag: zou een meer existentieel lezen van de bijbel niet leiden tot een undefended manier van preken, waarin persoonlijke betrokkenheid en innerlijke vrijheid en onafhankelijkheid samen opgaan en elkaar versterken? Het leidde tot een pilot waarin we dit met een aantal collega’s, die zich in het bovenstaande herkenden, concreet gingen beoefenen. De opzet was eenvoudig: we lazen een tekstgedeelte, deelden met elkaar waar en hoe deze woorden al dan niet ‘werkten' in ons leven en geloven en ontdekten hoe je via die weg op een authentieke wijze iets kon vertolken van wat je in en door de tekst ontdekt had. Het leidde tot verrassende bevindingen. Lezend over Ananias en Safira bleek bv. opeens dat het nog maar de vraag is of je als prediker niet méér aan de kant van deze twee mensen staat dan aan de kant van Petrus. Een spannende exercitie die als vanzelf leidt tot een eerlijker en herkenbaarder verkondiging. En geconfronteerd met ‘de grote blijdschap’ uit Lukas 2 was het onthullend om te merken dat die blijdschap bij jezelf meestal niet voor het oprapen ligt. Wat zegt dat over jezelf? Wat zegt dat over die blijdschap? We voelden aan: deze manier van lezen en vertolken is existentiëler geladen en maakt je tot een authentieker getuige. Bovendien raakt het aan een breed gedeelde ervaring, die de flanken overstijgt. Als vanzelf ga je dan vrijer preken en wint de verkondiging aan kracht. Aan geest en leven.

Traject

De opgedane ontdekking vroeg om een vervolg. Het bracht op het idee van een langduriger traject. Waarbij je maandelijks met maximaal tien collega’s bij elkaar komt en stap voor stap de beweging maakt naar een eerlijker en ontvankelijker luisteren naar Gods woorden om zodoende overtuigder en vrijer te leren (s)preken. Met als belangrijkste doel om dichter bij de intentie en boodschap van de Schrift te komen én dichterbij het hart en leven van je hoorders, bij hun geloof en twijfels, bij hun herkenning en tegenspraak. Er werd een programma ontwikkeld om in tien bijeenkomsten de stappen te maken.

Er bleek een potentiële behoefte te zijn: er gingen vier regionale tafels van start. De doorgaande oefening in existentiële verificatie om te komen tot meer undefended preaching had telkens iets van een verrassende en soms ook confronterende ontdekkingsreis: stukje bij beetje kwamen we dingen in onszelf op het spoor, waar we niet eerder erg in hadden gehad of die ongemerkt buiten beeld waren geraakt. Als ‘experts’ bleken we gewoner, zondiger, dwarser en lakser te zijn dan we in de regel beseffen. Maar juist waar dat inzicht opnieuw doordrong, bleek het ons als ‘getuigen’ ten goede te komen. Een en ander werd versterkt doordat je het niet alleen zag bij jezelf maar ook hoorde van andere collega’s. Het liet zich daardoor veel moeilijker verdringen dan wanneer je alleen bezig bent en niet gedwongen wordt in de spiegel te kijken. Dit open over en weer, waarin je samen mens bent voor Gods aangezicht en elkaar herkent in dezelfde dynamieken van eigen tekort en trouw van God, werkte verademend en bemoedigend. Daarbij gaf het ook vertrouwen en verbondenheid die onderlinge verschillen overstegen. De intrinsieke kracht van het undefended werd op die manier binnen de groep al realiteit.

Follow up

Hoe verder?

Deelnemers die eraan geproefd hebben, verlangen naar meer.

Meer oefenen, als een doorgaande beweging, om vanuit een existentiële omgang met Gods woorden de betekenis en urgentie ervan steeds meer op het spoor te komen en daar met vrijmoedigheid over te spreken. Met oog en oor voor de context waarin hoorders hun geloof leven.

En meer gezamenlijkheid ervaren door een company te vormen. Je minder alleen weten en voelen in de wekelijkse opgave goede woorden te spreken in Gods naam. Meer delen en van elkaar leren, geïnspireerd en gestimuleerd worden door wat je samen ontdekt.

We gaan daarom binnenkort een vervolgtraining opzetten, waarbij ook dwarsverbanden worden gelegd met de essentiële thema’s die in de komende publicatie Dialoog, dans en duel - Preken voor tijdgenoten van Kees van Ekris aan de orde worden gesteld. Om op deze wijze de theologische en homiletische theorievorming, zoals die beoefend wordt binnen Areopagus, te verbinden met deze training.

Lees de ervaringen van 4 deelnemers:

Terugblik ds. Gert-Jan Anker

Terugblik ds. Maaike de Goei-Jansma

Terugblik ds. Barbara Lamain

Terugblik ds. Leo Blees

Krijg je er zin in?

Lees dan de beknopte weergave van de opbouw van de training Existentieel bijbellezen en authentiek preken. 

Vanaf september 2022 komen we maandelijks een dagdeel bij elkaar in 4 regio's. Dit wordt gepland op dinsdag, woensdag of donderdag.

In goed overleg met de deelnemers maken we een definitieve keuze welke dag en welk dagdeel (v.m. of n.m.) het beste past.

Heb je interesse? Mail dan naar areopagus@izb.nl. mede op basis van de interesse die getoond wordt, kiezen we regionale locaties in het land. Wil je meer informatie over de invulling dan kun je contact opnemen met Paul Visser (pjvisser2@hotmail.com of 06 41916507). Je kunt hem ook uitnodigen op een bijeenkomst van de werkgemeenschap om nader tekst en uitleg te geven.

De kosten van de training zijn € 295,-

Mocht je zelf een aantal collega’s in jouw directe omgeving kunnen enthousiasmeren, dan kan helpt dit bij het kiezen van een locatie. De training wordt op maximaal 4 locaties aangeboden. Per locatie zijn minimaal 6 deelnemers nodig om te kunnen starten. 

Schrijf je in voor Company of Preachers