De dominee en influencer over identiteit, cancellen en Jezus
In het theatercollege Holy Hack praten dominee Bas van der Graaf en contentcreator Annemarie Lekkerkerker over de levensvragen van twintigers aan de hand van de levenslessen van Jezus.
"Heb je weleens met een dominee gepraat?", vraagt Bas van der Graaf. "Weleens, maar niet zo lang als wij nu gaan doen", antwoordt Annemarie Lekkerkerker. "Ik hoop dat het meevalt", grapt Van der Graaf.
Op het podium van het Zimihc-theater in Utrecht zitten op brede blauwe stoelen de 23-jarige Annemarie Lekkerkerker, in spijkerbroek, witte blouse en felroze adidas Samba's, en dominee en theoloog Bas van der Graaf, een vroege zestiger in een nette broek en een donkerblauwe blazer.
Geen voor de hand liggend duo. Levensbeschouwelijk staan ze namelijk anders in het leven. Van der Graaf is dominee en Lekkerkerker niet gelovig.
Lekkerkerker, beter bekend als Lekkeran, deelt op haar sociale media met ruim 200.000 volgers content met een maatschappelijke ondertoon. Seksisme is daarbij een veelvoorkomend thema, vaak gebracht met een komische toon.
De zaal is gevuld met ruim vijftig mensen, van wie de meesten Gen Z'ers. De avond is een theatercollege van Holy Hack waarin dominee Bas van der Graaf in gesprek gaat met bekende jongeren over de levensvragen van twintigers, aan de hand van de 'levenslessen van Jezus'.
Dat is ook de titel van het boek dat hij schreef over Jezus' bekendste toespraak, de 'Bergrede'. Podcasters van het Nederlands Dagblad, noemden het een zelfhulpboek 'met Jezus als goeroe'.
Influencers, filosofen, Jezus
"Wat is het goede leven?", vraagt Van der Graaf aan het publiek. Even blijft het stil. 'Geluk', roept iemand. 'Rust, tevredenheid, niet met je agenda leven', klinkt het vervolgens.
Van der Graaf spreekt het publiek toe: "Er zijn zoveel stemmen van mensen die op zoek zijn naar de zin van het leven en hiermee ook anderen willen inspireren. Influencers, zelfhulpboeken, filosofen, religies, Taylor Swift. Midden tussen die stemmen klinkt nog steeds een oude stem - de stem van Jezus."
"Eén toespraak, de Bergrede, is de samenvatting van zijn levensfilosofie. Wat je verder ook van hem vindt of gelooft: de vragen die hij stelt zijn nog steeds toepasbaar op het leven van nu. Ze gaan over geluk, wat iemand een goed mens maakt, hoe je naar de wereld kijkt en keuzes maakt, en met anderen omgaat."
Passie, drive en roeping
Annemarie, wat is jouw droom?, vraagt Van der Graaf. "Mijn droom is vrij duidelijk. Ik wil een grote presentatrice en actrice worden en nog grotere producties maken dan nu. En ik wil iets bijdragen met wat ik doe."
"De reden dat ik mij uitspreek over vrouwenrechten is dat ik het voor mijn neus mis zie gaan. Ik hoop dat de aandacht meer gaat naar plegers en hoe wij mannen opvoeden, in plaats van telkens te kijken naar wat vrouwen kunnen doen om narigheid te voorkomen. Daar heb ik een passie voor."
Van der Graaf: "Je hebt een plaatje in je hoofd, waar komt dat vandaan?"
Lekkerkerker: "Je bent meer een psycholoog dan een dominee." De zaal lacht.
Van der Graaf: "Als je diepe passie en drive hebt, dan noemen wij dominees dat roeping."
Lekkerkerker: "Impliceert roeping dat dat vanuit een hogere macht komt of is dat intrinsiek?"
Van der Graaf: "Een roeping is een kracht van buiten, dat heb je niet helemaal zelf bedacht."
Lekkerkerker: "Dat heb ik niet. Ik heb het idee dat het alleen maar uit mezelf komt."
Ze vertelt over haar ervaringen met seksisme. "Mannen laten mij nooit uitpraten, mijn eerste seksuele ervaring was traumatiserend, mijn vriendinnen worden aangerand en gedrogeerd."
Ook Van der Graaf vertelt over een ingrijpende gebeurtenis. "Zes jaar geleden kreeg ik een tik op mijn hart." Cardiologen zeiden in eerste instantie dat het een vernauwing was. Achteraf bleek het stress te zijn, een sluimerende burn-out.
"In die periode werd ik letterlijk in mijn hart geraakt. Door die ervaring begrijp ik beter wat Jezus zegt in de Bergrede. Ik ben dingen die hij zegt op een andere manier gaan begrijpen. Dit was ook het moment dat ik dacht 'ik wil als dominee gesprekken gaan voeren over de diepere dingen van het leven'. Deze levenscrisis was achteraf ook iets moois. Er is iets nieuws opengegaan."
Twaalf leefregels uit de Bergrede
Van der Graaf: "Uit de Bergrede heb ik twaalf leefregels gehaald en die heb jij gelezen?"
Lekkerkerker: "Ja, maar ik ben ze allemaal vergeten. O, gelukkig, ze staan op het scherm. Sommige begrijp ik niet. Wat betekent in godsnaam 'wees in jouw wereld zout en licht'?"
Lekkerkerker zegt dat ze de regels mooi vindt, maar sommige ook kort door de bocht en simpel. Zoals 'wees overvloedig in het doen van het goede'. "Ik probeer wel het goede te doen, maar als ik kijk naar de wereld op dit moment dan word ik daar een beetje cynisch van."
Beeld: Isolde Woudstra
"Mijn kritiek op geloof überhaupt is dat het vaak een oorzaak is van haat, conflict en ongelijkheid. Volgen alle gelovigen deze regels dan?"
"Nee, vaak niet", zegt Van der Graaf, "maar dat is dus wel de oefening. De opdracht van Jezus is om te groeien in het goede. En om te putten uit een soort grote bron van goedheid, het koninkrijk van God. Dat is het idee van geloven. Maar ik ben het met je eens, ook christenen schieten hierin tekort."
Veroordeling en cancelcultuur
En de regel 'leef zonder veroordeling' vind ik ook lastig, zegt Lekkerkerker. "Ik denk dat het heel goed is om sommige mensen te veroordelen. Trump bijvoorbeeld. Geldt dit voor iedereen of alleen je naasten?"
Van der Graaf: "Jezus maakt een verschil tussen oordelen en veroordelen. Je kunt oordelen over goed en kwaad, zoals in jouw filmpjes. Vervolgens is de vraag: ga je die personen ook veroordelen en uiteindelijk cancelen? Jezus roept op om iemand altijd als mens te blijven zien."
Iemand uit het publiek steekt haar hand op: "En hoe werkt dat dan bij een Johan Derksen die vreselijke dingen over vrouwen heeft gezegd, waar ligt die grens?"
Lekkerkerker maakt regelmatig filmpjes waarin ze vrouwonvriendelijke uitspraken van mannen bekritiseert. Afgelopen zomer werd een filmpje waarin ze, samen met haar vader, haar ongenoegen uitsprak over seksistische uitspraken bij Vandaag Inside meer dan 1,2 miljoen keer bekeken.
Van der Graaf: "Dat er geen plaats is op televisie vanwege wat iemand zegt is één ding, maar bij cancelen komt veel meer kijken. Jezus waarschuwt om een mens niet af te schrijven." Op de vraag waar die grens ligt, komt geen concreet antwoord.
Zorgen over de toekomst
"Het zijn ook wel veel regels. Streef jij deze dan allemaal na?" vraagt Lekkerkerker. "Gen Z heeft het vaak over prestatiedruk. Ik zou hier heel erge prestatiedruk van krijgen." De zaal lacht.
"Welke regel vind jij lastig om te volgen?", vraagt een bezoeker aan Van der Graaf.
Van der Graaf: "Maak je geen zorgen over de dag van morgen. Die vind ik het moeilijkst."
Lekkerkerker sluit zich daarbij aan. "Ik maak mij wel zorgen over de dag van morgen. Klimaatverandering, polarisatie, seksisme, racisme, oorlogsdreiging. Toen dat boekje van de overheid op de mat kwam met 'bereid je voor op een noodsituatie' vond ik dat heel arelaxed. Het ligt ook zo buiten onze macht."
Van der Graaf: "Eigenlijk zijn het geen regels, maar meer waarden. Het is een manier om duidelijk te maken, voor welk leven jij wilt gaan. Een soort wegwijzing."
Lekkerkerker: "Dus eigenlijk zou nummer dertien misschien moeten zijn 'vergeef jezelf als het niet lukt'."
In Filosofie Magazine zei Lekkerkerker afgelopen december dat ze hoopt op een wereld 'met meer felle discussies'. Die heftigheid blijft vanavond achterwege, het is meer een onverwachte ontmoeting in een kroeg. Het publiek stelt kritische vragen, de sfeer is gemoedelijk.
Aan het einde van het gesprek zegt Lekkerkerker: "Van tevoren was ik bang dat jij mij zou proberen te bekeren, maar dat was gelukkig niet het geval. Ik heb soms wel een oordeel over geloof, maar zie ook dat er hele mooie dingen uit voortkomen. Ik vind het mooi dat Jezus zegt zonder veroordeling te leven. Misschien moet ik dat meer proberen."
Dit artikel is afkomstig uit Trouw. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.