‘Opvoeden is de balans vinden tussen richting en ruimte geven,’ zegt Corina Nagel. ‘En als het daarbij even misgaat, wat iedereen wel eens gebeurt: relax, het komt allemaal wel goed. Dat het uiteindelijk ook Gods kinderen zijn, mag ontspanning brengen. Vertrouw er maar op dat God daarbij helpt. Hij gaat ook met onze kinderen mee.’ Nagel is auteur van het boek ‘Omdat ik het zeg’ bij de gelijknamige podcast van EO en IZB.
Corina Nagel (43) is godsdienstpedagoog en oprichter van expertisecentrum KiemPlaats. Ze brengt haar kennis in de praktijk in haar eigen gezin met man en vier eigen kinderen. Daarnaast hebben ze in de loop van de jaren verschillende pleegkinderen onder hun hoede gehad. Samen met theoloog en podcastmaker Daan Molenaar schreef ze het boek bij de podcast: Omdat ik het zeg! Inderdaad, over opvoeden. Of beter: christelijk opvoeden, want dat maakt verschil.
Eerst wat over de titel: Omdat ik het zeg! Zo gaat het bij jou toch niet?
‘Haha, zo heet de podcast, het is natuurlijk met een dikke knipoog bedoeld. In het boek werken we vier opvoedstijlen uit, waarbij de autoritatieve stijl wel onze voorkeur heeft. Je hoeft niet altijd streng te zijn, maar ook niet altijd lief. Autoritatief wil zeggen dat het allebei kan. Je stelt duidelijk regels en kaders, maar je hebt ook oog voor de behoeften van het kind. Je spreekt kinderen aan op wat je afgesproken hebt, maar stelt jezelf altijd de vraag: welk signaal heb ik gemist dat het nu even niet goed ging? Wat is er precies gebeurd?’
Twee seizoenen hebben de IZB en de EO inmiddels online staan van de podcast, bij elkaar twintig afleveringen. Presentatoren Chris Segers en Rosa Douma (alleen eerste seizoen) leggen hun opvoedvragen voor aan Jurrien ten Brinke (eerste seizoen: ds. Bart de Bruin) en Corina. De derde staat al op de rit.
Als er al twintig thema’s behandeld zijn, waarom moest er dan ook nog een boek komen?
‘Een podcast is een makkelijke manier om onderweg, bijvoorbeeld naar je werk, iets inhoudelijks te beluisteren. De toon is luchtig, je kunt er ontspannen naar luisteren. Zelfs met kinderen op de achterbank. Met het boek willen we er verdieping aan geven. Dat doen we in de teksten, maar we geven ook handvaten om het gesprek aan te gaan. Met andere opvoeders, in een opvoedkring in de kerk, of voor het gesprek me je kinderen zelf.’
In acht hoofdstukken worden evenzoveel thema’s uitgewerkt, met modellen en schema’s erbij: wie is de baas; slaapstrijd; belonen en straffen; motiveren tot het goede; vrijheid of bescherming; respect; geloofsgesprekken met je kind; mee naar de kerk (of niet). Achter in het boek staat een literatuurlijst waar je een boekenwand mee kunt vullen. Tussendoor veel kaders en lijstjes: praktijkverhalen, gespreksvragen en praktische tips.
‘Het was wel een zoektocht,’ licht Corina toe. ‘Gaan we niet te diep? Qua taal streefden we ernaar het zo toegankelijk mogelijk op te schrijven. Maar, het boek moet ook verdieping geven aan de podcast. De grote issues die nu spelen zijn: hoe stel ik grenzen, en hoe kan ik mijn kind echt zien? Dat gaat vaak een kant op die veel ruimte geeft. En grenzen vinden we bijna iets engs. Het interessante is: dat werkt door in het geloof. Als je in het gewone leven niet kunt zeggen dat je kind geen snoepje mag, kun je dan wel duidelijk zijn als het over de kerkgang gaat? Durf je nog richting te geven? Of ben je bang dat je gaat indoctrineren? Daar zit geen oordeel in, maar de vraag: ben je je bewust van het spanningsveld waarin je staat? Ik ben opgegroeid met te veel richting. Ik begrijp ook wel waarom veel leeftijdsgenoten de kerk van mijn jeugd verlaten hebben. Vanuit mijn onderzoek – ik werk aan een proefschrift – weten we dat veel ouders van nu als kind te weinig ruimte ervaarden als het om het geloof ging. Er was geen plek voor hun ideeën en kritische vragen. Dat blijkt echt schadelijk voor kinderen. Van de weeromstuit zie ik nu ouders naar de andere kant doorschieten, maar kinderen hebben ook richting nodig.’
We lichten er een paar dingen uit. De slaapstrijd, vertel eens, wat bedoel je daarmee?
‘Het gaan slapen voelt vaak als een strijd tussen jou en je kind. Je kind heeft er geen zin in, of het lukt gewoon niet en staat weer bovenaan de trap. Jij hebt na een lange dag behoefte aan rust, en je bent ’s avonds de minst goede versie van jezelf. Die lieve geduldige ouder zijn is dan een uitdaging. Daar ben je wel eens klaar mee. Hoe kun je strijd voorkomen? Dat begint vaak al overdag. Slaaprituelen helpen ook. Of je energieke kind nog even laten springen op de trampoline, of een rondje fietsen. Voordat je kind naar bed moet, is er al winst te behalen.
Je zegt ergens dat kinderen hun eigen spiritualiteit moeten kunnen ontwikkelen.
‘Ja, kinderen zijn geen lege vaten om te vullen. Hoe leer je je kind van God houden? Wij denken vaak dat wij weten hoe het zit, maar juist dat hoeven we ze niet te leren. Kinderen hebben op hun eigen manier een heel natuurlijk contact met God. Jezus zegt niet voor niets dat we als een kind moeten worden. Wij mogen uitpakken wat God ze al gegeven heeft. Toen een van mijn kinderen voor het eerst over de kruisiging hoorde vertellen, zei hij: “Ik vind God stom.” Daar moet je niet van schrikken. Dat Jezus doodging aan het kruis, dat is ook echt stom, in kindertaal. Hij zag al jong het aanstootgevende daarvan. God valt echt niet van zijn stoel van zulke vragen.’
Jullie spreken van onderbescherming waar het gaat om digitale opvoeding. Waarom is dat?
‘Met een paar keer klikken komen kinderen online in aanraking met dingen waar je geen idee van hebt, terwijl hun hersenen nog in ontwikkeling zijn. Op veel kinderapps komen volwassenen met foute bedoelingen. Daar heb je als ouders nauwelijks zicht op. Maar we moeten het wel in de gaten houden. Door gesprekken erover te voeren, maar ook controleren op welke sites je kind komt.’
Je hebt ook pleegkinderen opgevoed. Hoe anders is dat?
‘Alles wat ik geleerd had over opvoeden, kon ik in de prullenbak gooien. Het is een heel groot verschil. Het zijn per definitie kinderen met een stevige rugzak. Ze hebben vaak een onveilige basis gehad. Daar kan zo’n kind niets aan doen. Het mooie is wel dat ik door de pleegkinderen een manier van kijken en opvoeden ontwikkeld heb, waar mijn jongste kinderen baat bij hebben.’
De IZB is een zendingsorganisatie. Waarom houdt de IZB zich met opvoeden bezig?
‘Ik heb jaren geleden als toeruster bij de IZB gewerkt. Je geloof delen is best lastig. Thuis is een plek waar je er met je kinderen en kleinkinderen onbekommerd mee kunt oefenen en experimenteren. Het is een nog veel effectievere manier ook. De kerk en de school en andere plekken waar het geloof geleefd wordt, zijn belangrijk voor kinderen en jongeren, maar thuis is de allerbelangrijkste plek waar ze leren leven als leerling van Jezus. Leren ze het thuis niet, dan is de kans groter dat ze God vaarwelzeggen als ze ouder zijn.’
Tekst: Arie Kok
De podcast 'Omdat ik het zeg' is hier te beluisteren. Het boek is te bestellen bij de lokale boekhandel of online.