In een paar kleine dorpen in Drenthe ontstond nieuw elan, nadat dominee Mark de Jager er samen met de IZB het project Missie Westerveld startte. Acht betrokkenen komen aan het woord in een boek wat de IZB schreef onder eindredactie van Henk Boerman. ‘Als mensen zich geroepen weten, gebeuren er altijd mooie, onverwachte dingen.’
Op de zolder van het Pakhuis in Amersfoort kijk je uit over rode daken, kerktorens en een moestuintje aan een plein. Hier spreek ik Henk Boerman, hoofd van de afdeling Impact, over pionieren op het platteland.
Drie jaar geleden begon dominee Mark de Jager in Drenthe een opmerkelijk missionair project. De gemeente Westerveld, waar zijn toenmalige woonplaats Dwingeloo onder valt, stelde in een rapport dat als er niets veranderde, 1 van de 14 kerken in de regio zouden sluiten. Mark schrok daarvan en ook van de reacties van collega’s. ‘Dat schuurde enorm, dat bracht iets in beweging bij mij’, zo vertelde hij in een interview.
Hij nodigde alle kerken in de regio uit voor een missionair project. Uiteindelijk deed bijna iedereen mee en ontstond er iets als nieuw elan. Er groeide een gemeenschap van jongeren rond het initiatief ‘Een biertje met de dominee’, er worden maaltijden voor ouderen georganiseerd en er kwam een proefplek ‘Grond’ over natuur en zingeving.
Voor Henk Boerman is Missie Westerveld een goed voorbeeld van wat hij op veel plekken in het land ziet gebeuren. ‘Je zou dat wat Mark overkwam een heilige ontevredenheid kunnen noemen. Hoe kan het dat er in mijn kerk niet meer mensen bij komen, vragen sommige mensen zich af. Het kan ook gaan kriebelen als je onrecht in je omgeving ziet. Waarom doen we in onze kerk niet iets tegen eenzaamheid? Er zijn in onze samenleving veel mensen ontevreden, maar bij heilige ontevredenheid komt daar iets bij: het gaat je om de ander. Je onrust wordt gevormd door het evangelie.’
Daaruit ontstaat het besef: hier kunnen we het niet bij laten. ‘En ergens beweegt God daarin mee. Mijn advies zou zijn: als je zo’n onrust ervaart, praat er dan over met anderen. Zo ontstaat een gezamenlijke roeping. Iets alledaags kan veel groter zijn dan we denken.’
Wortels 
Waarom publiceert de IZB hierover? ‘Vanuit onze landelijke rol ervaren wij ook een heilige onrust over het feit dat het zo moeilijk is om kerk te zijn op het platteland. Ik geloof niet dat pionieren beperkt moet blijven tot een stedelijke omgeving met veel mensen.’
Typerend voor het platteland is dat ogenschijnlijk kleine veranderingen grote invloed kunnen hebben. ‘In Sebaldeburen, een andere plek waar de IZB bij betrokken is, hebben we gezien wat een invloed een verhuizing heeft. Als er een gezin bij komt, kan dat een grote impuls zijn voor een kerk. In Sebaldeburen, Siddeburen en bij Missie Westerveld zien we dat er verandering mogelijk is. Het kan moeizaam gaan, maar God is niet weg.’
Hij beseft dat de positie van dorpskerken moeilijk is, met vaak dure en monumentale gebouwen. ‘Ook op het platteland zal er een omslag moeten komen in het denken over wat kerk-zijn betekent. De verbinding met mensen is er al, in kleine dorpen. Dat is anders dan in de stad, waar je die verbinding eerst moet zoeken. Maar je moet op een andere manier met de mensen in verbinding zien te komen.’
Wat valt op als je pionieren in de stad met het dorp vergelijkt? ‘Mensen hebben diepe wortels. Ze kennen elkaar al. Ook hun geschiedenis met de kerk is bekend. Dat is in een stedelijke omgeving anders. En alles is dichtbij. Dat is ook wel spannend. Je kunt niet ongezien een keer naar de kerk. Het kost ook meer tijd om het vertrouwen te winnen van mensen die teleurgesteld zijn in de kerk. Maar aan de andere kant kunnen kleine veranderingen, bij elkaar opgeteld, wel degelijk een grote verandering zijn.’
Voorhof
Het boek bevat 8 portretten van mensen die betrokken zijn bij Missie Westerveld. Wat viel hem op aan die verhalen? ‘Er zit ook een portret bij van Alexander, een Colombiaanse theoloog die getrouwd is met de nieuwe dominee van Havelte. Hij vertelt dat hij werkt als postbode in het dorp. Hij komt uit een andere cultuur, zoekt naar zijn plek en ervaart een omslag bij zijn baan als postbode: hij wordt een vertrouwd gezicht. In de missionaire activiteiten in Havelte proberen ze de natuur te verbinden met God, bijvoorbeeld door fietstochten te ontwikkelen. Ze zijn een beginnende plek, ze zijn aan het luisteren naar de omgeving, maar constateren al veel potentie.’
In Dwingeloo initieerde Mark de Jager het initiatief ‘Een biertje met de dominee’. Een lokaal team van twintigers nodigt nu telkens een dominee uit de regio uit om in een café in gesprek te gaan over geloof. Een van de teamleden, Maartje, komt in het boek aan het woord. ‘Zij vertelt dat het haar opviel hoe benaderbaar de dominee is. Dat is ook een belangrijke vraag voor andere contexten: is de kerk zo benaderbaar dat je iemand zou meenemen? Je kunt op allerlei manieren een ‘voorhof’ inrichten, zoals het ‘Biertje met de dominee’ dat is. Dat zorgt ervoor dat iemand die geïnteresseerd is, ook een Alpha-cursus kan doen, zoals in het boek beschreven wordt.’
Onverwacht
Missie Westerveld bestaat uit drie proefplekken en is ook een regionaal netwerk dat een jaarlijkse kerkenradendag organiseert, waarbij ook de burgerlijke gemeente wordt betrokken. ‘Ik denk dat een dergelijke werkwijze heel goed mogelijk is op andere plekken. We zijn hierover ook in gesprek met de Protestantse Kerk. Het is relatief betaalbaar om ook elders iemand voor één of twee dagen als coördinator aan te stellen die het vermogen heeft om mensen uit twee of drie wijkgemeenten missionair toe te rusten en te verbinden met de context.’
En toen kwam er van alles in beweging - zo heet het afsluitende hoofdstuk. Dat is wat Boerman eigenlijk altijd ziet gebeuren als mensen gaan pionieren. ‘Als mensen zich geroepen weten en hun oor te luisteren leggen in de omgeving, gebeuren er altijd mooie, onverwachte dingen. Het is niet maakbaar, maar het is bijna een wetmatigheid dat God daarin meebeweegt. Dit ligt ook heel erg in het verlengde van de manier waarop Jezus zelf afdaalde. Dat draagt vrucht. Daarom heb ik ook zo veel respect voor pioniers. Zij willen bij mensen zijn en dan is God daar ook. Die ervaring van incarnatie, van menswording, is in heel de kerkgeschiedenis terug te zien.’
Wat hoopt hij dat er met het boekje gebeurt? ‘Dat mensen zich herkennen in de gewone verhalen in het boek en dat ze zich ertoe kunnen verhouden. Dat ze zullen ervaren dat God in heel kleine dingen te vinden is. En dat ze zich kunnen verbeelden dat dit op hun eigen plek ook kan.’
Tekst: Nels Fahner. Foto’s: Wouter Muskee.
Het boek ‘Biertje met de dominee’ is te bestellen bij uitgeverij Vuurbaak, www.vuurbaak.nl