27 januari 2026

Als God beweegt kunnen wij niet blijven stilzitten. Het zou heel vreemd zijn als we dat wel geloofden. Als God dingen en mensen in beweging zet in onze cultuur, zou Hij dat dan ook niet in de kerk willen doen?

Anders gezegd: als we ons verheugen over de bekering van mensen kunnen we ons toch moeilijk verzetten tegen noodzakelijke bekering van onszelf en onze kerken?

Laat ik vooropstellen dat bij mij nog steeds de vreugde en de verwondering overheerst over een beweging van God zoals ik die mijn bediening als predikant nooit eerder meemaakte. Het meemaken van de conferentiedag Responding to the Rebirth, in Londen, afgelopen november, over de Quiet Revival maakte een energie en vreugde in mij los die ook voelt als een stukje innerlijke revival, een groot geschenk.

Maar inmiddels wordt het me ook steeds duidelijker dat deze revival ook echt veel van ons vraagt. Er komen mooie dingen op ons af, maar ook uitdagende, ontregelende, ongemakkelijke. Het was vooral het themanummer van de Groene Amsterdammer – God is terug – geschreven met de blik van de buitenstaander, dat me ook onrustig maakte. In de beweging die zichtbaar wordt komt van alles mee en soms gaat het er ook echt wild aan toe.

Er is echt bekering nodig. Bekering in de zin van: anders gaan denken, maar ook anders gaan doen en vooral anders zijn. De boodschap in Londen was vooral: be ready! Er is namelijk geen sprake van ‘terúgkeer’ naar de kerk, waardoor alles weer wordt zoals het was, nee, er is een omkeer. Maar een omkeer tot wat?

Openstaan voor de revival

Laten we beginnen bij wat naar mijn gevoel het meest fundamenteel is: staan wij open voor een revival in ons midden? Zijn we geestelijk ontvankelijk om een nieuw werk van Gods Geest te ontvangen? Als de stroom van de Geest ook ons leven en dat van onze gemeente bereikt, vindt Hij daar dan een bedding of op zijn minst een open sluisdeur? Of lopen we misschien de kans dat de hele beweging aan onze gemeenschap voorbijgaat omdat … nou ja, omdat.

Laat ik het wat scherper zeggen: uit beschikbare cijfers of indrukken in Engeland maar ook Nederland tot nu toe blijkt dat nieuw gelovigen gemiddeld genomen het minst aankloppen bij gewone protestantse kerken. Daar kunnen allerlei redenen voor zijn, maar laat het een wel een wake-up call zijn: laat de revival asjeblieft niet aan jullie deur voorbijgaan omdat je met andere dingen bezig bent.

Wat is er dan nodig bij ons? Gebed, zeggen we dan. Maar wat zeggen we daarmee? Zoeken we echt hartstochtelijk Gods aangezicht, in overgave en bereidwilligheid om te doen wat nodig is? Maken onze gebeden – en zouden we er niet bij moeten vasten? – echt ruimte in onszelf om te ontvangen wat en wie God wil geven? Is er iets zichtbaar bij ons van het eenparige gebed zoals we dat in het boek Handelingen vinden? De uitstorting van de Geest maakt hen alleen maar vuriger in het gebed om zelf ook te mogen ontvangen wat ze zagen gebeuren bij anderen. Ik werd geraakt door wat iemand in Londen zei: ‘De cijfers over wat God geeft zijn hoopgevend, dus laten we onze gebedsinspanning verdubbelen.’ Dat zeg ik ook tegen ons: laten we bidden wat we kunnen om te ontvangen wat we niet kunnen organiseren! 

Mystieke gehoorzaamheid

Wat in het verlengde daarvan ook nodig is, is wat Dallas Willard ergens mystieke gehoorzaamheid noemt. Die twee woorden – mystiek en gehoorzaamheid – zie je niet vaak samen, maar dat zou eigenlijk wel moeten. Want mystieke gehoorzaamheid betekent dat we in de kerk gehoor geven aan wat we in geestelijke verbondenheid met God (verborgen omgang, zo je wilt) van Hem leren. En dat is belangrijk omdat veel nieuwe gelovigen via dit soort persoonlijke ervaringen tot geloof komen.

Een rooms-katholieke priester vertelde daar in Londen een sprekend verhaaltje over. In zijn kerk melden zich nogal wat mensen die via een droom of een visioen op het spoor van Jezus zijn gekomen en aan die mystieke gebeurtenis gehoor hebben gegeven. Als die mensen dan aankloppen zou het wel heel schrijnend zijn als ze te horen krijgen: Oh, sorry, we don’t do dreams. Wij doen niet aan dromen.

Wat ik maar wil zeggen is: we moeten er niet vreemd van opkijken dat mensen in tijden als de onze in beweging worden gezet door ervaringen waar wij niet altijd meteen raad mee weten. Ook in ons land zijn er steeds meer getuigenissen: diverse vrouwen uit de New Age-beweging die door een droom of verschijning van Jezus tot geloof komen en weer anderen in beweging zetten. En het zou zo zonde zijn als we ons ertegen gingen verzetten of alleen al onuitgesproken communiceren dat wij daar eigenlijk niet zo van gediend zijn. Verlegenheid mag natuurlijk, maar dan graag wel met nieuwsgierigheid en openheid.

Want het zou ons toch ook niet moeten verrassen als we onze Bijbel kennen? Ik lees op dit moment het verhaal van Jozef in mijn stille tijd en ben opnieuw onder de indruk hoe God spreekt door dromen en via die weg juist ook onder heidenen deuren opent. Jozef leeft, in dat verre Egypte, in het koninkrijk van God en God heeft allerlei kanalen om tot hem te spreken. En met Pinksteren is het toch ook gewoon beloofd, dat ouderen dromen zullen dromen en jongeren visioenen zullen zien? Laten we dus gehoorzaam zijn als dit soort mystieke verschijnselen meekomen in hoe God beweegt vandaag. Dat betekent: leren verstaan (op hartsniveau) wat God zegt, ons oefenen in luisteren naar zijn stem, gevoeligheid krijgen voor waar God beweegt, Hem moedig volgen. We zouden die dromen en visioenen wel eens hard nodig kunnen hebben voor de toekomst van de kerk. 

Yes, but no, but yes

Het gaat echter niet alleen om mystiek, het gaat veel nieuwe gelovigen ook om houvast. Om kaders voor het leven, om waarheid die structuur geeft en je niet totaal overgeleverd laat zijn aan je eigen gevoel of verlangen. Dat overgegeven zijn aan eigen gevoel, daar zijn veel jongeren inmiddels zo moe van. Er is jonge mensen veel beloofd op dit gebied – je kunt kiezen wat je wilt, je kunt worden wat je wilt, je kunt zijn wie je wilt – maar hoe waardevol ook in sommige opzichten, veel jongeren trekken die vrijheid niet meer.

En dus verlangen ze vaak naar duidelijkheid. Ook als het om het geloof gaat. En daar wordt het inmiddels wel spannend, want voor welke duidelijkheid vallen ze dan? In de online-wereld wordt door allerlei leraren en influencers inmiddels veel duidelijkheid geboden. En inmiddels is wel duidelijk dat daar ook veel ideeën bij zitten die zacht gezegd niet overeenkomen met de ‘geest van Jezus’. Jezus, die zegt: Leer van mij dat ik zachtmoedig ben en nederig van hart. Ik denk dan aan christelijke content in de manosphere, waar jonge mannen hun houvast in zoeken. Ik denk aan anti-woke bewegingen die zich vermengen met christen-nationalisme en dus anti-dit en anti-dat. Ik denk aan radicale christelijke apologeten, influencers die het evangelie terugbrengen tot heldere schema’s. Je snapt welke behoefte eronder zit, maar vallen we niet van het ene uiterste in het andere?

En hier wordt het dus spannend voor de kerk. Want als mensen bij de kerk aankloppen hebben ze vaak al een hele geloofsreis via YouTube achter de rug en dus ook van alles meegekregen. En dan kan het gebeuren dat je als kerk die al een tijd zelf in een geloofsreis zit, weg van al te benauwde tradities en zoekend naar de vrijheid in Christus, opeens geconfronteerd wordt met jonge mensen die een stuk conservatiever zijn dat wij of ik. Ikzelf ben er een voorbeeld van en ik vind dat behoorlijk ingewikkeld en ik merk het ook bij collega’s.

Wat dan nodig is zijn gesprekken die ongeveer deze vorm hebben (en ook dat nam ik mee uit Londen): yes (ik begrijp wat je zegt en waarom), but no (ik geloof dat het evangelie van het koninkrijk (ook) iets anders is), but yes (laten we samen zoeken hoe we kunnen groeien in een meer gebalanceerde visie op het evangelie). Maar duidelijk is: het vraagt ook weer nieuwe bekering van onszelf. Als je dacht dat je het nu wel ongeveer wist is dit een flinke uitdaging.

Geestelijke vorming

En ja, lieve mensen, uiteindelijk draait heel veel wat we te doen hebben om een thema dat voor mij persoonlijk steeds meer in het centrum van mijn aandacht komt te staan: geestelijke vorming. Spiritual formation, in goed Engels. Als ik al die verhalen over wat mensen uiteindelijk in de kerk zoeken probeer te ontleden en verstaan kom ik toch steeds ook daar op uit: het verlangen van mensen om te worden ingewijd in geestelijk vormende praktijken die hun hele bestaan (lichaam, geest en ziel) omvormen in de werkelijkheid van God.

In elk geval gaat het om twee concrete verlangens: ingewijd worden in de levende werkelijkheid van de Bijbel, woorden van God. Er is echt nieuw verlangen naar de Bijbel onder jongeren. En ingewijd worden in de vormende praktijk van de kerkdienst en het leven in de gemeenschap van de kerk. Natuurlijk verschilt dit heel erg per persoon, maar hoe dan ook geloof ik dat we in de kerk echt moeten weten hoe je dat doet: geestelijke vorming door middel van geestelijke praktijken.

Dus als we nou zien dat er echt een honger is naar kennis van de Bijbel: hebben we dan in onze kerk nog een onderwijspraktijk die daarin voorziet? Een wekelijks preek en een maandelijkse Bijbelkring die vooral gesprekskring is, is dan niet genoeg. En het probleem zou wel eens kunnen zijn dat de generatie die jongeren in de Bijbel zou moeten onderwijzen zelf veel te weinig Bijbelkennis heeft, omdat de Bijbel toch te ingewikkeld was en ze het lieten lopen. Een nieuwe gelovige die ik sprak, was daar echt tegen aangelopen: de Bijbelkring, die ze zeer waardeerde, was toch vooral een gesprekskring, omdat de Bijbel als ingewikkeld wordt ervaren. Dus als ik jullie vraag: weten jullie raad moet grondig en verdiepend bijbelonderwijs voor bijvoorbeeld jongeren, wat is dan je antwoord?

NB: Er is natuurlijk online heel veel content te vinden en veel jongeren worden daar als eerste gevormd. Gelukkig is er veel goeds bij, maar vaak is het bijbelonderwijs ook versnipperd, in kleine filmpjes. Daarnaast zijn er websites, bijbelapps, podcasts, die doen allemaal mee en zijn heel belangrijk. Maar uiteindelijk komt de vraag ook in onze kerk terecht.

En hetzelfde geldt voor inwijding in praktijken van kerkzijn. Vaak is het voor nieuwe gelovigen helemaal niet zo nodig om van alles veranderen in de dienst of het gemeenteleven. Ze accepteren wel wat er is. Maar wat wel nodig is, is dat ze bij de hand worden genomen, dat ze stap voor stap worden ingewijd. Hoe creatief zijn we daarin? 

Geestelijk leiderschap

En dat brengt me dan ook meteen bij het laatste punt wat ik wil delen: nieuwe gelovigen hebben gidsen nodig. Vraagbaken, mensen die zelf gevormd zijn in het leven met God en weten hoe ze dan anderen kunnen leren.

Mette van Hell ontdekte in haar onderzoek naar de aantrekkingskracht van de oosters orthodoxe kerk op jonge nieuwe gelovigen dat dit een hele belangrijke factor blijkt te zijn: de priester die, als wijze gids, aanspreekbaar, benaderbaar is, om geestelijk de weg te wijzen. Geestelijke leiders die je echt zien staan, die naar je luisteren en die ook kunnen zeggen: doe het maar zo. Als je hier meer over wil weten luister dan de podcast van Kerkpunt met Mette en met Cors Visser, daar zit een heleboel in.

Geestelijk leiderschap dus. Ook in de zin dat we moedig onder ogen zien wat er echt nodig is om nieuwe gelovigen te ontvangen en ons te bekeren als dat nodig is. Ik hoef jullie niet te vertellen dat hier altijd spanning op zit: het lijkt ons fantastisch om nieuwe gelovigen te ontvangen, maar niet zelden schrikken we terug voor wat dat van ons vraagt. En dan is het nodig dat leiders opstaan en vooropgaan, de weg wijzen, niet alleen aan de nieuwkomers maar ook aan de gemeenschap zelf.

Niet alles hoeft van vorm te veranderen, soms liever niet. Maar dat betekent niet dat we zelf onveranderd kunnen blijven. En als je bent geroepen tot leiderschap, hoe klein ook, laat deze dag dan ook een (extra) stimulans zijn om innerlijk in beweging te komen. Als God beweegt kunnen wij niet blijven stilzitten. Hoe dat er in jouw gemeente of context uitziet, kan ik niet voor je invullen. Maar beweeg mee met de beweging van de Geest, luister naar mensen en naar God. Als het God is die de beweging in gang zet, weet Hij ook raad met onze verlegenheid en ons verlangen.

 

Tekst: Bas van der Graaf

 

Bas van der Graaf is hoofd IZB-Toerusting.

Deze lezing werd uitgesproken bij de Missionaire Conferentie 2026 in Houten, georganiseerd door Kerkpunt en Verre Naasten, in samenwerking met de IZB. Op die dag werd ook de Missionaire Trendrede 2026 gehouden, door dr. Cors Visser.