Column van ds. Sjaak van den Berg, algemeen directeur IZB.

Het is het jaarlijkse patroon: amper terug van vakantie vallen we onverbiddelijk ten prooi aan een machtsovername. Vanaf september regeert de agenda in ons leven. De digitale versie met zijn geluidjes en oppoppende schermpjes herinnert je eraan wie er feitelijk aan de touwtjes trekt. Je zucht en sputtert wel, maar in je verzet trek je toch aan het kortste eind.

Kom in opstand tegen de agenda! Dan kan vrij eenvoudig door de oorspronkelijke identiteit van dit ding te achterhalen. Die veronderstelde macht van de agenda stelt eigenlijk niets voor. Agenda is een specifieke Latijnse werkwoordsvorm (een ‘gerundivum’ voor intimi): altijd passief, nooit actief. Iets dat in het gerundivum staat, kan nooit zelf iets doen, er moet iets mee of aan gedaan worden. De agenda kan ons dus niets doen. Het is een machteloos ding, omdat het dingen bevat die onze hulp behoeven.

Het woord agenda is afgeleid van het werkwoord agere, dat onder andere ‘doen’ betekent. ‘Agenda’ zijn ‘dingen die gedaan moeten worden’. Maar in de gezaghebbende Oxford Latin Dictionary is ‘doen’ pas de 19e van de 44 betekenissen van het werkwoord agere. De eerste betekenis is het leiden van een kudde. Een beetje vrij vertaald zou je kunnen zeggen dat een agenda een lijst is van dingen die gehoed moeten worden. Je kunt het er wel druk mee hebben, maar het is een omkering van de werkelijkheid wanneer de agenda jou gaat leiden.

Een ander mooi betekenisveld van agere, genoemd als 8e en 9e in het woordenboek, heeft te maken met laten stromen. Dus niet zozeer iets doen, maar meer ruimte geven zodat het ontstaat.

Deze betekenisvelden mogen we gerust toevoegen aan ‘doen’, wanneer we denken aan ‘agenda’. Het antecedentenonderzoek leert ons verder dat de term ‘agenda’ voor het eerst opduikt in de kerk. Een agenda is oorspronkelijk een lijst van dingen die in de kerkdienst gedaan moeten worden. ‘Agenda’ ging dus over de dingen die gedaan moesten worden voor God. Bijvoorbeeld de lofzang, waaraan leiding gegeven moest worden. De agenda betrof eenvoudig de lof van de Heer. Pas later kreeg het ook betekenis in een seculiere context.

Het werkt bevrijdend van de tirannie van de agenda om deze gegevens te betrekken bij ons huidige gebruik. De agenda – dat zijn dingen die gedaan moeten worden ‘als voor de Heer’ (Kolossenzen 3 vers 23). Relativeer die ‘macht’ in je leven dus vooral. En vooral: relateer hem aan de Heer.

Terwijl ik dat zo schrijf, schiet me een lied te binnen (Gezang 380 uit het ‘oude’ Liedboek):

‘Wie van zich afziet naar God toe,

loopt in het licht en wordt niet moe.

Het schijnsel van de hemel gaat,

over de dag van vroeg tot laat’.

Deel dit nieuws: Twitter Twitter Google E-mail

Schrijf je in voor de IZB nieuwsbrief