Blog

'Mythes zijn overal’

2026-06-24T15:33:04Z

Van Salvator Dalí tot Richard Wagner en van podcasts tot uitnodigingen om een vraag aan de dominee te stellen: wie het blog iBelieve van dominee Robert-Jan van Amstel bezoekt, valt meteen op dat hij een brede culturele interesse heeft en nadrukkelijk online present wil zijn voor mensen die niet vertrouwd zijn met de kerk.

Het landelijke Putten baadt in zonlicht als ik hem opzoek in zijn pastorie. Kleurige kunst aan de muur, een piano, boeken op tafel. Hier woont een cultuurliefhebber. Bij een kop koffie spreken we door over de betekenis van mythen als betekenisvolle verhalen in het leven van mensen, zoals dat thema naar voren komt in ‘De magie van het geloof’, het boek van Kees van Ekris dat in 2025 verscheen. In de gelijknamige Areopagus-leerkring die in september weer start, worden predikanten uitgedaagd om op basis van een ontmoeting als het ware een hoofdstuk toe te voegen aan het boek. Van Amstel had in dat kader een bijzonder gesprek met een leerkracht op de school van zijn kinderen. Hij schreef er een beschouwing over in Confessioneel Credo en op zijn eigen website. Ook inspireerde het boek hem tot gesprekken met de kerkenraad en op catechisatie.

Van wie heb je het geloof geleerd, wie heeft invloed op je gehad?

‘Dominee Cor van der Velde is de eerste persoon die in mij opkomt. Hij was in mijn jeugd predikant in Huizen, in het Gooi, en in die tijd overigens ook actief voor het Confessioneel Gereformeerde Beraad. Ik was als tiener niet zo’n kerkganger; dat is meestal zo met pubers. Toen zei mijn opa: wij hebben een nieuwe dominee, kom eens luisteren als je wilt. Mijn ouders gingen niet meer naar de kerk. Toen hoorde ik een heel bevlogen, aimabele man op de kansel. Het ging ook heel sterk over Christus. Hij is toen ook nog bij ons thuis geweest. Het viel mij op hoe hij het verhaal van de Bijbel kon koppelen aan onze situatie. God kwam ter sprake en zo werd mijn interesse gewekt. Ik zag hoe hij catechese gaf en dacht: dat zou ik ook wel willen doen. Rond mijn 16^e heb ik een roepingservaring gehad. Het is lastig om over zulke dingen te spreken. Een belangrijke gewaarwording is geweest dat Gods stem in een droom mij riep om Hem te volgen. ‘Waar gaan we heen?’, vroeg ik. ‘dat zul je wel zien’, zei Hij. Ik vertelde het aan mijn moeder, die er ontdaan van was dat ik dominee wilde worden. Een psychiater, dat kan, maar dominee? Ze heeft me vervolgens wel altijd gesteund.’

Je hebt op verschillende plaatsen gewerkt, in Amsterdam en Rotterdam, Barendrecht en het Drentse Beilen. Wat is het eigene van de context waar je nu werkt in Putten? Wat valt je op?

‘Of ik nu in de stad werk of in een dorp, de fundamentele vragen zijn hetzelfde. Wie ben ik? Wat is de zin van het leven? Waarom is er lijden? De oorlog heeft hier in Putten diepe sporen getrokken. In mei en in oktober, toen de razzia hier in 1944 plaatsvond, vinden herdenkingen plaats in het dorp en in de kerken. Het dorp is een vertelgemeenschap - ze is eigenaar van de verhalen en geeft die door aan nieuwe generaties. In mijn eigen prediking probeer ik telkens in te gaan op de grote vragen van het leven. De secularisatie is in de stad grotendeels al geweest. Wat ik in de stad zag, moet hier nog gebeuren, denk ik vaak: het geloof verliest relevantie en de rand van de kerk wordt groter. Ik probeer gemeenteleden daarop opmerkzaam te maken: als je iemand mist, maak dan contact. Laat dat niet aan de dominee of de ouderling over. Dat is ook lastig, want mensen kennen elkaar, ze laten niet altijd het achterste van hun tong zien. Een dorp heeft wel een eigen karakter. De Veluwe heeft een geschiedenis van eeuwenlang protestantisme, waarin de nadruk lag op Gods genade en rechtspraak. De ouderen in mijn gemeente herinneren zich die angst voor het oordeel van God nog goed. Putten heeft meer dan tien kerkgenootschappen. De Gereformeerde Kerk, die ik dien, heeft een open karakter. In het dorp is het beeld dat wij de ‘lichtste’ kerk zijn, ‘waar alles kan en mag’. We hebben een open blik, maar er wordt wel geloofd, in de kerk gaat het wel over Christus.’

Je zei zojuist dat in de stad de secularisatie al is geweest. Hoe bedoel je dat?

‘Veel gemeenten in stadswijken zijn in de afgelopen decennia veel kleiner geworden, maar er is een kern overgebleven. De mensen die er zijn, willen daar ook zijn. Hier in Putten zie je dat je het geloof voor steeds meer mensen niet zo relevant lijkt te zijn. Daarom zijn dit actuele vragen: waar is geloof zichtbaar in jouw leven? Waar is God in de onrust van de wereld? Als mensen mij zeggen ‘ik zie zo weinig van God’, dan vraag ik weleens of ik de vraag mag omdraaien: waarom zijn er zo weinig mensen van God?’

Je hebt twee kinderen op de middelbare school. Welke moderne mythes krijgen zij mee en hoe gaan ze daarmee om?

‘Door het boek van Kees van Ekris ben ik er echt op gaan letten. Dat heeft een zekere focus gegeven. Bij het avondeten heb ik aan mijn kinderen de vraag gesteld welk verhaal ze mooi vonden. Ze kwamen met de titels van kinderboeken, zoals het boek Koning van Katoren van Jan Terlouw. Ik ben met ze gaan kijken naar de videoclips die ze zien en ik vroeg: wat zie je gebeuren? Mijn zoon liet me zo’n clip zien: we zagen beelden van goudbehangen rappers en vrouwen die op auto’s gevleid liggen. De rappers hadden het over ‘bitches’ die hen moeten dienen. ‘Wat vind je hiervan?’, vroeg ik. ‘Eigenlijk niet goed’, zei hij, ‘want we zijn toch gelijk?’ Zo hadden we een gesprek over welk verhaal je meekrijgt. Een verhaal waarin een vrouw dienstbaar is aan de man, om hem te plezieren. Dat is mythevorming. Een andere mythe die eruit spreekt is dat alles mogelijk is als je geld hebt. Wil je zo leven? Daar hadden we het over. Zo zijn mythes overal.’

Hij brengt ze ook ter sprake bij mensen thuis, in pastorale gesprekken. ‘Dan stel ik bijvoorbeeld de vraag welk verhaal jou typeert. Welk verhaal is jou meegedeeld als richtinggevend, misschien ongemerkt? Dat kan een Bijbelverhaal zijn, of bijvoorbeeld het verhaal van de razzia. Veel mensen weten dan niet meteen precies wat ze moeten zeggen. Ze ervaren verlegenheid. Het boek van Van Ekris heeft me geholpen om ze te helpen daar woorden voor te vinden.’

Welke verhalen gaan met hemzelf mee? ‘Ik kom uit een ondernemersfamilie; familieleden van mijn vaderskant had een transportbedrijf, een bakkerij of een café. Dat is een belangrijk gegeven in de familie. Op een dieper niveau is ontheemd zijn en thuiskomen een rode draad in mijn leven. Verhalen die daarbij aansluiten zijn het Exodusverhaal uit de Bijbel en het verhaal van Parsival, waar Richard Wagner een opera over heeft geschreven. Het middeleeuwse verhaal vertelt over een ontheemde ridder die in contact komt met een heilige. Hij viert het avondmaal met andere ridders. Dat raakt hem, er vindt een omslag in hem plaats.’

Dat thema van ontheemding is voor zijn predikantschap ook richtinggevend. ‘Ik vind het belangrijk om als predikant gastheer te zijn, zodat mensen thuis kunnen komen bij God. Er is veel ontheemding in de maatschappij.’

Je verdiepte je ook in plaatselijke mythen, zoals het verhaal over het Solse Gat, een leemkuil in het bos tussen Garderen en Putten.

‘Ja. Daar zijn allerlei intrigerende verhalen over. Er zou een klooster zijn geweest waar slemppartijen werden gehouden. De monniken zouden zelfs een gouden kalf gemaakt hebben. Tot op vandaag de dag zouden daar geesten van monniken rondwaren. Er zit een waarschuwing achter die wortelt in het protestantisme: je ontvangt genade van God, maar als je die uitbuit, gaat het mis.’

Er zijn meer plaatselijke mythen met een dergelijke strekking. ‘Er is bijvoorbeeld een oud verhaal over een boer die een gouden kalf heeft gekregen van een kabouter. Het dier geeft geen melk, maar er komt goud uit de uiers. Zijn vrouw zegt: je moet onderzoeken waar dat goud vandaan komt. Ze slachten de koe en dan blijkt het binnenste te bestaan uit stenen en dor hout. Met andere woorden: als God je genadig is, wees daar zuinig op. Nog steeds zou die boer hier rondwaren. Nu ik dergelijke verhalen ken, ga ik anders wandelen door het bos. Henk Vreekamp heeft geschreven over de mythen van de Veluwe, de stilte die hier in de bossen hangt.’

Een prediker is ergens ook een ‘combattant’. Waar vecht je mee in je preken?

‘Waar ik echt mee worstel, is de relevantievraag, waar ik het al over had. Er zitten hier een paar honderd mensen in de kerk. Ze hebben allemaal hun godsbeelden, hun verhalen. Soms word ik door ongeloof overvallen. Wat doe ik daar nou eigenlijk, te midden van deze mensen? Waar licht God op met zijn licht? Huub Oosterhuis heeft het over ‘Gods ongeschapen licht’. Jezus zegt: Ik ben het Licht der wereld. Daar zoek ik naar, en als ik daar iets van ontwaar, kan mij dat een stuk lichter maken. Soms houd ik een preek die ik met hart en ziel heb voorbereid, en dan vraag ik me af wat ermee gebeurt. En soms zeg ik terloops iets, en dat blijft dan hangen. In 2016 ben ik overspannen geraakt. Ik was heel boos op God en op de kerk. Moet ik nog zevenentwintig jaar werken in een kerk waar het geen zier uitmaakt wat ik doe? Toen dacht ik dat het niet uitmaakte, nu geloof ik van wel. Mensen willen vieren, het geloof delen. Ook als het er hier misschien niet veel meer zijn, over dertig jaar, zoals op andere plaatsen is gebeurd. Ik beleef plezier aan initiatieven waarbij er gezamenlijk gewerkt wordt aan iets goeds, in de kerkenraad, bij gesprekskringen. De kerk is actief voor asielzoekers die tijdelijk op Nulde verblijven, in de bestrijding van armoede en eenzaamheid, in het jeugdwerk. Dat maakt het geloof ook relevant.’

Een rol van de prediker is ook die van benedictus. Op welke momenten voel je je gezegend als predikant? Wat is voor jou de ‘zegening’ van prediking en liturgie?

‘In het samen gemeente-zijn, door te vieren, te dienen en te leren. Een supervisor vroeg mij eens wat voor mij energie-gevende momenten zijn. Die momenten zijn voor mij vooral de pastorale gesprekken en de kerkdiensten. Daar ervaar ik dat God een God is van schepping. Er zijn momenten dat ik besef: hier wordt iets opgebouwd. Dat is belangrijk om te zien. We houden hier bijvoorbeeld Top-2000-kerkdiensten. Het is goed voor de onderlinge band om daar bijvoorbeeld samen teksten bij te zoeken. Dan zit de kerk vol met dorpsgenoten. Wij bieden wat aan en God gaat ermee aan de gang. En ook op minder mooie momenten kunnen we tot zegen zijn. Daar is God ook. Niet altijd alleen maar wanneer het lekker loopt, maar ook wanneer het schuurt.’

Wat heeft jou goede moed gegeven in die periode van burn-out?

‘Ik was echt op. Ik was snel boos. En ik besefte: het gaat gewoon niet goed. Toen heb ik mij ziekgemeld. De bedrijfsarts oordeelde dat intervisie niet voldoende zou zijn en dat het goed zou zijn om supervisie aan te vragen. Ik kwam bij Jean-Jacques Suurmond terecht. Hij heeft me geholpen om dingen klein en eenvoudig te maken. Het was een soort beeldenstorm, waarbij ik alles wat in de weg stond aan gruzelementen mocht slaan om te zoeken naar wie God zelf is. Het ging erom alles waar ik teleurgesteld over was, en het mensbeeld erachter, op te ruimen. Uiteindelijk heeft God me laten zien: hier ben Ik, in deze open vlakte. Het is als een tuin waar je al het onkruid uithaalt. Dat is heel fundamenteel. Mensen merkten op dat mijn preken veranderd waren. Ze zijn korter, meer to-the-point, eenvoudiger. Ik moest zelf eerst dingen opruimen, totdat God zichtbaar werd. Dat is heel bevrijdend geweest. In de eenvoud die ontstaan is, is Christus een heel duidelijk richtpunt voor mij. Het is als bij Mozes die het gouden kalf kapotmaakt: eerst moet dat verkeerde beeld kapot, voor je iets over God kunt zeggen. Ik gebruik tegen gemeenteleden soms het beeld van een levenstuin, om je levenshuis. Wat voor rotzooi ligt er allemaal in je tuin die je niet nodig hebt? Dat is misschien ingewikkeld om te onderzoeken, maar ook bevrijdend.’

Tekst: Nels Fahner

Het blog van ds. Robert-Jan van Amstel is hier te vinden. Meer info over de leerkring ‘De magie van het geloof’ die vanaf 15 september start, vind je hier.

Labels: Areopagus nieuws, Interviews, Nieuwsberichten

‘De Geest wil zich toch niet alleen aan de jeugd binden?’

2026-05-27T21:21:59Z

Het is zeker geen schande als u nog nooit van Wateren had gehoord. De buurtschap valt onder het dorp Zorgvlied, in de Drentse gemeente Westerveld. Middenin en omringd door de bossen van het uitgestrekte Nationaal Landschap Drents-Friese Wold. Wim en Riet Hooijer hebben hier een huisje met een zee van ruimte eromheen. Ze zitten momenteel in een drukke fase, vanwege de aanstaande verhuizing naar een appartement in Vledder, zo’n tien kilometer verderop. ‘Als we minder mobiel zouden worden’, legt Wim uit, ‘is gelijkvloers wonen wel heel fijn.’ Ze houden dit stekje in Wateren wel aan – al was het alleen maar vanwege de ‘gelukkige vrije uitloopkippen’ die ze niet graag van de hand doen.

Wakker geschud
Vledder is hen niet vreemd; ze hebben er eerder gewoond en zijn er kerkelijk bij aangesloten; tot 2025 was Wim hier (voluit de protestantse gemeente Vledder-Nijensleek) ouderling. Hij heeft een missionaire houding ontwikkeld en kan zich daar soms ook zelf over verwonderen – in een eerdere fase van zijn leven stond hij op enige afstand van kerk en geloof. Misschien dat hij ook juist daardoor affiniteit voelt met mensen voor wie de drempel naar de kerk(dienst) soms nog aan de hoge kant is.

De jonge dominee Mark de Jager, destijds predikant in het naburige Dwingeloo, pakte op een goede dag de fiets om bij Wim Hooijer een bakkie te doen. En om hem in te winnen voor Missie Westerveld. Dat project is in het leven geroepen nadat in 2021 een alarmerend overheidsrapport verscheen. In de uitgestrekte gemeente Westerveld zouden de komende decennia maar liefst tien van de dertien kerken sluiten. Veel kommer en kwel: gebrek aan perspectief en nauwelijks missionaire activiteiten. Tot zover het slechte nieuws. Het goede nieuws was dat het rapport veel mensen wist wakker te schudden.
De kerken sloegen de handen ineen, in samenwerking met de IZB werd ‘Missie Westerveld’ gestart. Het gesprek over de missionaire roeping van de kerk kwam weer op de kaart te staan. En het initiatief werpt vruchten af: er worden activiteiten georganiseerd gericht op jongeren, asielzoekers en toeristen. En dus ouderen, die elk seizoen worden uitgenodigd voor een lunch. Zo’n 25 mensen maken daar gebruik van.

Opzij
Wim Hooijer werd geboren in Barneveld, in een gezin dat aangesloten was bij de Gereformeerde Kerk. Hij doorliep de kweekschool in Ede, waar hij ook, nadat hij een acte in sociaal verzekeringswerk had gehaald, zijn loopbaan begon. Daarna werkte en woonde hij in onder meer Kampen, Purmerend en Velsen. In Den Haag was hij werkzaam op het ministerie van Sociale Zaken, bij de schuldhulpverlening. Jazeker, ook toen kreeg je als ambtenaar te maken met agressie. ‘Maar het scheelt dat we een bode hadden op het stadhuis, die zoveel ontzag inboezemde – daar gingen mensen al gauw voor opzij, hoe boos ze ook waren.’

We hebben het over de jaren zeventig, werkloosheid was het grote probleem. Elk nadeel had zijn voordeel: Wim wist allerlei hoogopgeleide mensen die geen werk konden vinden, te rekruteren voor het ministerie. ‘Een psycholoog, een planoloog, een fiscaal jurist – ook al was dat niet het werk waar ze naar op zoek waren. Ze hadden een baan en wij waren er blij mee, ze waren snel ingewerkt.’

Wat hij zich uit die tijd ook nog herinnert was de gemoedelijke manier waarop vluchtelingen werden opgevangen. In een voormalig schoolgebouw bijvoorbeeld waren enkele tientallen vluchtelingen gehuisvest. ‘Het gebeurde wel dat iemand een koe en een kalf hield, op het binnenplein! Zolang het binnen de perken bleef, deed de gemeente er niet moeilijk over. En er was een goede club vrijwilligers die zich voor deze mensen inzetten, veelal vanuit de kerken. Er is ook aan kerkasiel gedaan, toen al.’

Zijn eerste huwelijk, waaruit een dochter en twee zoons zijn geboren, strandde. Dankzij zijn tweede vrouw, een Drentse, kreeg Wims geloofsleven een impuls. Het vinden van een kerkelijk onderdak was wel een zoektocht. Zo maakten ze in Purmerend deel uit van een oecumenische gemeenschap, totdat er een nieuwe behoudende pastoor kwam die geen heil zag in samenwerking met protestanten. In Den Haag werden ze bij de Baptisten zo gastvrij onthaald dat ze er bleven. De gemeente zette zich in voor een achterstandswijk, waar veel gastarbeiders woonden. Diaconaat in zijn puurste vorm, Wim participeerde er van harte in.

‘Nogal agressief’
Vijf jaar nadat ze vanuit Den Haag verhuisden naar Drenthe, overleed zijn vrouw. Wim ging op zijn 60^e met pensioen, kort nadat hij zijn huidige huis had gekocht in Wateren. Intussen was hij betrokken geraakt bij de plaatselijke protestantse kerk, die hij onder meer diende als scriba en koster. Daarnaast zette hij zich in als vrijwilliger voor Stichting Exodus, een organisatie die ex-gedetineerden begeleidt bij terugkeer in de samenleving. ‘Prachtig werk! Ik herinner me een grote kerel, die spontaan vertelde waarvoor hij gezeten had. “Ik ben nogal agressief, heb iemand bijna doodgeslagen.” Hij kon nog steeds agressief zijn, dat heb ik wel gemerkt. Toch is hij nog aardig terechtgekomen. We hebben hem zover gekregen dat hij vijftien kilometer ging fietsen naar een bedrijf waar hij aan de slag kon.’

In 2018 trouwde Wim met Riet, een weduwe uit Gouda. Drenthe bevalt haar prima. Karnemelk halen bij de boer – een fietstocht van een kilometer of twaalf, dwars over de hei – is voor haar een uitje. Ze hoeft trouwens de deur niet uit om te genieten van het buitenleven. ‘Vanmorgen zag ik nog hoe een paar eekhoorntjes elkaar achternazaten’, vertelt Riet. ‘Bezoekers hebben soms meer oog voor de vogels dan voor ons.’

Samen zijn ze betrokken bij de genoemde ontmoetingen voor ouderen. Via folders in bibliotheken, supermarkten en andere openbare plekken worden dorpsbewoners uit de regio uitgenodigd. De maaltijd is natuurlijk niet de hoofdzaak. Waar het om gaat is dat mensen die om welke reden dan ook de stap naar de zondagse dienst niet zetten, toch ervaren dat de kerk ook hen op het oog heeft. Of beter: dat God hen niet afschrijft.

De Johannes de Doperkerk in Vledder wordt trouwens beschouwd als de trots van het hele dorp, en terecht. Het godshuis heeft vorig jaar met veel feestelijk vertoon het 600-jarig bestaan gevierd. Een deel van de inwoners is dus ooit in deze kerk gedoopt. Of in een andere kerk natuurlijk, want een flink deel van de dorpelingen is import. Waarom ze ooit zijn afgehaakt? Wim Hooijer kan daar niet de vinger op leggen. ‘Ze hebben meestal een drogreden om niet te gaan. Dan vertelt iemand dat hij naar de openbare school ging en werd uitgescholden door kinderen van de christelijke school. Zoiets is natuurlijk van alle tijden; wie heeft er níet meegemaakt dat er rivaliteit was tussen scholen?’

Hij kan op zich best begrijpen dat ouderen – en ook jongeren – moeite hebben met de kerk. ‘Misschien hebben ze dingen meegemaakt, ooit een vervelend huisbezoek gehad, of zijn ze niet prettig behandeld. Er kunnen allerlei redenen zijn waarom mensen zich afzetten tegen de kerk. Met die groep kun je vaak het gesprek nog aangaan. Maar de onverschilligen, dat is de moeilijkste categorie. Mensen die het allemaal weinig kan schelen.’ Aan de buitenkant kun je dat natuurlijk niet helemaal peilen. ‘Als we bij de seniorenlunch een gedeelte uit de Bijbel lezen, merk ik dat er bij veel mensen nog wel iets is blijven hangen. Bepaalde verhalen roepen herkenning op. Dat zeggen ze niet altijd in de groep, maar soms komen ze naderhand even naar me toe.’

Bruisend
Dat de kerk leeft, daar twijfelt hij niet aan. Hij ziet er alom de bewijzen van. Zoals bij zijn kleinkinderen. ‘Ook hier in Drenthe zijn kerken waar de jeugd in groten getale op afkomt. Dus waarom zou dat voor ouderen ook niet kunnen? De Geest wil Zich toch niet alleen aan de jeugd binden?!’ Over kleinkinderen gesproken: hij heeft er tien, van tieners tot dertigers. Met het hele stel gaat hij elk jaar bowlen en aansluitend eten. In Leusden, vlakbij zijn geboortedorp. ‘Lekker centraal, dat is handig want ze komen uit alle delen van het land.’

Het frustreert hem enigszins dat de kerk, zowel in Drenthe als elders, niet meer gebruik maakt van de mogelijkheden die ze heeft. ‘Er is ontzettend veel geld, maar dat durven ze niet uit te geven. Het is nu een bejaardenkerk, het zou een bruisend geheel kunnen zijn, met jongere generaties.’

Behalve via de kerk proberen Wim en Riet natuurlijk ook in hun eigen woonomgeving een missionaire levenshouding uit te stralen. Hoe je dat doet? ‘Eerst een relatie opbouwen met mensen, en je vriendelijk opstellen. Wij zijn hier in het buurtje de enigen die naar de kerk gaan. Een buurman zag me een keer op een zondagochtend en zei: “Zo, je bent er vroeg bij!” Ja, zei ik, we gaan naar de kerk; je mag gerust mee hoor. Het is er niet van gekomen. Maar een nieuwe bewoner hier, die oorspronkelijk uit voormalig Joegoslavië kwam, is wel meegegaan naar de kerk. Hij was aangenaam verrast: wat een aardige mensen!’

Tekst: Anneke Verhoeven. Foto’s: Wouter Muskee.

Dit interview verscheen in Lichtspoor. Lees hier meer over de mogelijkheden van een Lichtspoorabonnement of gratis proefnummer.

Labels: Interviews, Nieuwsberichten

‘Op de preekstoel kun je je niet meer verschuilen’

2026-04-28T13:06:41Z

Oevermans woont met zijn vrouw en drie kinderen in een jaren-dertigwoning in Utrecht-Zuilen, op het randje van de volkse Betonbuurt. Een speeltuin voor de deur. De keuken is licht, dankzij een schuine glaswand die het achtertuintje verbindt met de binnenruimte. ‘Een architect kijkt net als een theoloog eerst naar het licht’, zegt Oevermans lachend, terwijl hij koffie met koek serveert. Hij vertelt dat Willem Jan de Hek, een van de predikanten van de Utrechtse Jacobikerk en architect, met het idee kwam om gebruik te maken van schuine hoeken.

Oevermans is naast theoloog ook timmerman. Bijna alles aan dit piekfijn verbouwde huis heeft hij zelf gemaakt. Ooit begon hij als rietdekker, in weer en wind op het dak. Fysiek werk betekent ook fysiek leed – en dat is een realiteit die in onze cultuur niet altijd wordt gezien. Uit die ervaringen kwam zijn opiniestuk ‘Kan het rauwer in de theologie?’ voort, dat Oevermans afgelopen najaar schreef voor het Nederlands Dagblad. ‘Sjouwen, uitbenen, zweten, slopen, jakkeren, schrobben … de wereld van de rauwe arbeid blijft vaak buiten beeld in de theologie’, zo schreef hij.

Wat mist de theologie als die dit leven niet laat binnenkomen?

‘Het leven zelf. De filosoof William James schreef dat we de ervaring moeten beschermen tegen de filosofie. Iets dergelijks geldt voor de theologie: we moeten soms het leven daartegen beschermen. Op de universiteit kun je wel klaverjassen over de realiteit, maar dat heeft het gevaar in zich dat je buiten de ervaring komt te staan.’

De wetenschap is tenslotte beschouwend. ‘Die is altijd van de tweede orde. Ik ben opgegroeid met een werkelijkheid waarin fysiek werk gewoon was: je staat om vijf uur op en bent tot vijf uur aan het werk. Je bent tien uur, soms in een hitte van 35 graden, aan het werk. Elke dag heb je wel ergens een wond, van een zere knie of een kwetsuur aan je rug. Je proeft wat het is om in het zweet van je aanschijn te werken. Dat is een basale ervaring van lijden, van weerstand. Daar komt het besef uit voort dat het leven alleen opgang kan maken als miljoenen mensen zich daarvoor in het zweet werken. Dat er een stoep ligt voor je deur, dat je naar de wc kunt: dat zijn allemaal basale ervaringen waar lijden aan ten grondslag ligt.’

We leven heel snel in bubbels. Het mooie van de kerk is nou juist dat het geen bubbel is. ‘Wijsheid, doorleefdheid: dat zijn deugden die je bij iedereen kunt vinden, hoog- of laagopgeleid. Ik heb een vrachtwagenchauffeur ontmoet die Chesterton leest, een hovenier die houdt van Tolstoj. Je kunt als predikant denken: ik zie het zonverbrande hoofd van een werkman, dus daar moet ik mijn preek op aanpassen. Maar de vraag is of iemand die de hele dag met excelsheets werkt, in het dagelijks leven niet verder van het evangelie af staat. Veel basaler is de ervaring van lijden, wat het aardse bestaan echt is.’

Je hebt heel lang aangehikt tegen op de preekstoel staan – ‘Ik zou liever willen zwijgen – dat is mijn ongeloof’, zo schreef je in een eerder interview. Wat hield je tegen om de kansel op te gaan?

Hij zwijgt een tijdje. ‘Ik vind het moeilijk om onder woorden te brengen wat roeping voor mij betekent. Ik heb er nauwelijks taal voor omdat het een mystieke ervaring is. Op de preekstoel kun je je niet meer verschuilen. Ónder die preekstoel kun je met een zekere vrijblijvendheid met iemand een boom ergens over opzetten. Frans Breukelman heeft het over een ‘binnenbrekend vooraf’, over teruggeroepen worden. Predikant is betaald luisteraar zijn; wat je opvangt, probeer je taal te geven. Preken is boven je macht werken, schrijft Bonhoeffer. Dat zijn woorden waar ik me aan spiegel; het is te groot, altijd te groot.’

Wat maakt dat je daar toch gehoor aan hebt gegeven?

‘Dat heeft te maken met het vertrouwen dat er een Geestkracht is die jou de woorden in de mond legt. Dan ben ik niet zelf meer de dragende grond van mijn spreken, maar wordt dat gedragen door de overtuiging dat er iets gezegd wil zijn.’

Roeping is ook iets dat je kunt ontwijken, waar je keuzes omheen kunt maken, om er niet aan toe te geven.

‘Eigenlijk is het bij mij pas afgelopen zomer tot overgave gekomen, toen ik bezig was met Etty Hillesum, haar dagboeken en mijn eigen dagboeken in een masterscriptie inbracht via een autobiografische methode, in een vraag naar onrust en overgave. Ook zijn voor mij de teksten van Dag Hammarskjöld, vooral in het dagboek ‘Merkstenen’, belangrijk geweest. Hij schreef bijvoorbeeld: “De inzet zoekt ons, niet wij de inzet. Daarom ben je er trouw aan, als je wacht, in bereidheid. En handelt – als de vraag gesteld wordt.”’

Oevermans vertelt over een ervaring die hij had als rietdekker – een vak dat hij tussen zijn zestiende en twintigste heeft beoefend. ‘Ik werkte op het dak in stilte. Wat ik daar ervoer, was een vorm van bestaansangst. Waarom ben ik er? Dat ervoer ik als een nood. Maar in de nood is er ook een wenk: iemand noden is ook een uitnodiging. Dat ik er ben, is ook een appèl.’

Die bestaansangst vindt hij terug bij Hammarskjöld, die schreef: ‘Ik verlang het absurde: dat het leven zin heeft. Ik vecht voor het onmogelijke: dat mijn leven zin krijgt. Ik durf niet, weet niet hoe ik zou kunnen geloven: dat ik niet alleen ben.’

Oevermans: ‘Daar zit voor mij de roepingsvraag: dat ik teruggeroepen word om het leven te leven, het leven met Christus.’ Hij staat even op om thee te zetten. ‘Ik heb er dus geen vroom verhaal over. Hammarskjöld heeft het over: je eigen stilte in gaan. Niets anders te ambiëren dan het welzijn van mensen. Naar de liefde te streven. Dat vind ik krachtig verwoord.’

Je wordt uiteindelijk ook concreet geroepen door een kerkelijke gemeente.

‘Ja. Dat is het element van uitwendige roeping, een gemeente die bij je aanklopt, naast de inwendige roeping waar we het net over hadden. Dat mensen uit Molenaarsgraaf op mijn pad kwamen, deed me beseffen dat er echt zoiets is als een stem van buitenaf. Je kunt erover nadenken, maar op zo’n moment wordt het een concrete bestaansvraag. Er zijn twee mensen die voor onze deur staan en die een beroepsbrief brengen. Ik heb de vrijheid om daarop te antwoorden – vrijheid en verantwoordelijkheid betekenen wat mij betreft hetzelfde. Dat roept de vraag op wat zo’n sprong dan kan dragen. Hammarskjöld benadrukt dat het lichaam en de ziel tal van mogelijkheden hebben. Op een gegeven moment is het niet meer jouw leven, jouw invulling van die duizenden mogelijke levens, maar is er een moment dat je wordt gekozen.’

Het had ook anders kunnen lopen, bedoelt hij. ‘Ik heb er ook weleens over gedacht om met een compagnon een timmerbedrijf uit te bouwen. Maar daaronder zit voor mij uiteindelijk de ervaring van verveling, verdoving en wegvluchten voor die verveling. Net zoals mijn liefde voor de filosofie ook ertoe kan leiden dat het boek een surrogaat wordt voor echte mensen.’

Hij begon met theologie studeren in 2018. ‘In 2019 ben ik gestopt. Ik ben een dagboek gaan bijhouden over de vraag wat er met me gebeurde. Ik heb dat ervaren als een innerlijke dialoog, of een dialoog met God. Ik dacht: ik heb ooit ergens ‘ja’ tegen gezegd; waarom gebeurt dit dan?’

In die periode hebben de dagboeken van Etty Hillesum hem veel gebracht, die hij later bij zijn scriptie zou betrekken. ‘Zij schrijft over onrust en overgave, over niet meer achter de feiten terug kunnen. Over een leven in dienstbaarheid, noem het liefde, voor de man die Christus heet. Vrij zijn betekent ja zeggen. Waar de Geest is, is vrijheid. Dat vind ik een mooie zin van Paulus. Die ervaring van vrijheid is echt. Dan kan niets je raken, ook al moet die vrijheid elke dag bevochten worden.’

Van wie heb je het geloof geleerd?

‘Mijn oma belichaamde de ervaring dat het goed is om met God te leven. De ervaring dat we nooit uit zijn hand vallen. Zij had een oprechte vroomheid. Ik at er elke dinsdag als schooljongen. Ik las er aan tafel uit het dagboek ‘Bij nachten en dagen’ van J. J. Poort. Dostojewski las ik toen ik 18, 19 jaar was. Het maakte indruk op mij zoals hij de mens beschreef, als een slagveld tussen God en de duivel. Ik word ook vaak getroffen door de verhalen die ik lees, pas nog door een mooi interview met Peter Schormans in De Nieuwe Koers. Hij zegt: “Waar het kapot is gegaan, werkt God ook”, “We zijn vooral een gebed. Ons leven is in Christus verborgen in God.” En: “God is teder. Hij is stil aanwezig in al ons doen en laten.” Dat vind ik heel mooie uitspraken. Van poppenspeler Jozef van den Berg leerde ik dat bekering iets is als bekeerd worden van ‘chronos’ naar ‘kairos’: de eeuwigheid geeft een ander tijdsbesef, je komt in een eeuwig nu te leven. Je bent, je wordt een mens van de dag. De poëzie van Willem Barnard en Willem Jan Otten lees ik ook graag. En als het over mensen dichtbij gaat: mijn vicaris, Jasper van Schaik, die mij bevestigde in Molenaarsgraaf, is voor mij ook belangrijk geweest.’

Hoe leef je toe naar het predikantschap?

‘Ik ben me op dit moment extra aan het verdiepen in verschillende thema’s die ik tegen zal gaan komen. Ik zie best een beetje op tegen het pastoraat, omdat je zo dicht bij de ziel van mensen komt. Hoe geef je je aandacht gestalte? Hoe kun je daarin met de ander zijn? Maar je moet er natuurlijk doorheen. Het ambt is een hutje waar je in kunt schuilen, leerde ik van een van de oud-predikanten van de Jacobikerk. Hoe kun je een bondgenoot zijn van mensen, dienstbaar zijn aan een gemeenschap? Ik zie er erg naar uit om dat te gaan ontdekken.’

Interview: Nels Fahner en Iris Molenaar

Meer interviews lezen? Aanmelden voor de Company of Preachers, onze maandelijkse nieuwsbrief voor voorgangers, kan hier.

Labels: Areopagus nieuws, Interviews, Nieuwsberichten

‘Er zit iets raadselachtigs in Pasen’

2026-01-12T21:18:37Z

Uitgangspunt van de training is het Paasevangelie van Johannes 20 vers 1 tot 18. Wat spreekt u aan in dit fragment?

‘Hoewel ik ook de andere Evangeliën prachtig vind, zit bij de evangelist Johannes Pasen misschien wel het meest in de genen. Ik vind het ontroerend hoe hij beschrijft dat Jezus zich openbaart aan Maria Magdalena. Die interactie roept in weinig woorden zo veel op. Bij de preektraining hopen we niet alleen de tekst in te duiken, maar de vraag te stellen wat we nu eigenlijk vieren met Pasen. Pasen is een heel bijzonder feest, maar het heeft ook iets onvoorspelbaars. Kerst, met zijn kribbe, de wijzen, ‘God met ons’ – het is tastbaar. Goede Vrijdag heeft een andere tastbaarheid, die van de gekruisigde, de pijn en het kwaad van deze wereld. Die voorstelbaarheid zit niet aan Pasen. Toch is dit het eerste feest dat door de christenen gevierd werd. We vieren het eigenlijk elke zondag. Het is levensnoodzakelijk, de basis van ons bestaan. Maar er zit ook iets raadselachtigs in. Dat hoeven we niet meteen in te vullen, het is goed om daarbij stil te staan. In de voorbereiding zullen we dan ook de vraag stellen: wat spreekt er tot je, als het over Pasen gaat? Daarvoor hebben we een paar ‘flitsen’ gekozen, waaronder een oud Paaslied, een icoon, een tekst uit een roman van een Engelse schrijver uit de twintigste eeuw. Dat is bedoeld om te prikkelen: waar wil Pasen ons naartoe meenemen?’

Als voorbereiding is ook gekozen voor een preekfragment van Augustinus en één van Kohlbrugge.

‘Ja. We gaan ook in op de vraag: hoe heeft de kerk over Pasen gepreekt? We zijn immers niet de eersten die hierover preekten. Ik heb gekozen voor een preek van de kerkvader Augustinus en van Kohlbrugge. Vervolgens gaan we heel nederig luisteren naar wat de evangelist Johannes ons vertelt. Dat is exegetische arbeid die we ook hopen te verrichten met elkaar.’

Er wordt ook een stukje uit een roman betrokken, getiteld ‘The red and the green’ van Iris Murdoch.

‘Het boek speelt zich af aan de vooravond van de opstand van Ierland tegen Engeland. Daarin wordt een personage gevolgd die zich afvraagt wat deze Paasopstand te maken heeft met Pasen. Christus is dichtbij, we trekken Hem met Goede Vrijdag onze wereld in, maar we kunnen Hem ook te veel inkapselen. Hij realiseert zich dat we met Pasen omgekeerd ook Christus’ wereld ingetrokken worden. Dat vond ik een mooi inzicht, van een schrijfster die wel dicht bij het christendom zit, maar niet zelf christen is. Zo’n fragment is niet bedoeld als de ultieme waarheid, maar het geeft een perspectief dat ons kan helpen. Hetzelfde geldt voor een oud lied over Christus die de hel openbreekt en mensen meeneemt. Dat is zoiets moois. Dat zijn geen zaken die we zelf kunnen bedenken, waar we zomaar toegang toe hebben.’

In 2018 werd u ook geïnterviewd voor deze nieuwsbrief. U vertelde toen over de kloof tussen de leescultuur waarin veel predikanten zich thuis voelen en de mainstreamcultuur die gedomineerd wordt door sociale media. ‘Het levensgevoel maakt het niet makkelijk om contact te houden met de boodschap van de kerk.’ Wat zijn uw manieren om daarmee om te gaan, om te preken voor tijdgenoten? Hoe doorbreek je de barrières die er zijn?

‘Dat is nooit een kunstje of iets dergelijks. Uiteindelijk springt de vonk over op een manier die je niet verwacht. Je moet ergens wel gevoel hebben voor de stress en de wanhoop van de mensen. Als die niet ook een stukje zijn van jezelf, wat heb je dan te vertellen? Als er wordt gesproken over opstanding uit de dood, wat is dan dood, wat gaat er allemaal wel niet dood in onze wereld? Het gaat over deze wereld die we om zeep helpen. Dan komt de boodschap op ons af dat er een opstanding is. Dat er een liefdevolle kracht doorbreekt in deze wereld. Daar verwijs je naar. Dat wordt ook tastbaar in de doop. Dat is ook zoiets wonderlijks – je wordt door het water heen gehaald. Dat is de Paasboodschap in een wereld waarbij ons alles bij de handen afbreekt.’

Hij zwijgt even. ‘En je moet als predikant ook iets hebben van: dit verzint de kerk niet; nee, hier verwijst de kerk naar. Dit wil je toegankelijk maken. Je ziet ook dat het mensen aanspreekt. Dit mysterie is het enige relevante mysterie in de geschiedenis.’

Tekst: Nels Fahner

Meer informatie over de preektraining voor Pasen op 5 maart en aanmelding vindt u hier.

Labels: Areopagus nieuws, Interviews, N.a.v. Areopagus-cursussen

'Geen kloppend verhaal, maar een kloppend hart'

2025-12-03T14:51:21Z

Het is een rustige maandagochtend, Martijn (34) zit achter zijn laptop in het wijkgebouw ‘Tussen Hemel & Aarde’. Een groot deel van de week is het hier een gezellige drukte: er wordt huiswerkbegeleiding gegeven, er is een kindercoachclub, er zijn Mom(m)ents – ‘inspirerende sessies voor krachtige vrouwen’ – en elke donderdag kunnen buurtgenoten aanschuiven bij een wijkdiner met een mysteryguest. Twee keer in de week is er specifiek aandacht voor jongeren die gestopt zijn met hun opleiding of werk. Kartrekker van dit project is Samsson, een Mozambikaan met een groot hart die hier op een goede dag aanklopte – hij wilde graag iets doen met en voor deze groep. Een typisch voorbeeld van de manier waarop hier gewerkt wordt: onderlinge relaties staan centraal.

Sportschool
Martijn mag gewoonlijk de dag graag beginnen in de sportschool, maar deze keer niet. De afgelopen dagen waren actief genoeg. Hij zit nog na te genieten van het gemeenteweekend. Het thema ‘Mission possible’ werd op alle mogelijke manieren ingekleurd: Bijbelstudie, verdieping, sport en spel, lekker eten. ‘En we hebben onder meer gesproken over pastoraat, dat we op een andere manier gaan vormgeven. Eerst was het vooral crisispastoraat; nu komt er meer structuur in.’ Er is een werkwoord voor bedacht: spreeuwen. Afgekeken van een spreeuwenzwerm, waarbij duizenden vogels een dans uitvoeren zonder tegen elkaar aan te vliegen. Het geheim: elke spreeuw houdt zeven andere spreeuwen in de gaten. De bedoeling is dat ieder lid van Geloven in Spangen komend seizoen aandacht geeft aan zeven anderen door hem of haar uit te nodigen voor een kop koffie, samen te wandelen ‘of in de viering naast je spreeuw te zitten’.

Die zondagse vieringen (Geloven in Spangen is als kerngemeente onderdeel van de PKN) vormen het kloppend hart van de geloofsgemeenschap. En vanuit het verlangen om het geloof handen en voeten te geven wordt een heel scala van activiteiten aangeboden, waarbij de rijke culturele diversiteit (meer dan 80 verschillende culturen op een vierkante kilometer) leidend is.

Aan deze jonge, multi-etnische kerk is Martijn de Jong verbonden als buurtpastor. Ook zijn vrouw, Klaske, is nauw bij het werk betrokken. ‘Ze is jobcoach; via contacten vanuit onze weggeefwinkel helpt ze mensen hun talenten ontdekken en een match te vinden. Ze is ook een buurtverbinder en in die rol werkt ze mee aan het sociaal cement in de wijk.’ Elke maandagochtend sport ze met een groep vrouwen. Het resultaat is merkbaar. ‘Vrouwen van mijn leeftijd die eerst puffend bovenaan de trap stonden, doen nu bootcamp-achtige dingen.’ Ze wonen aan de Mathenesserdijk, ‘midden in de dynamiek van Spangen. We kijken uit over de trambaan, zien de bakker die het brood van gisteren naast de container zet (waarna de meeuwen zich erop storten) en de bakfietsouders.’

Dabar
Martijn is de oudste in een gezin van vijf kinderen, groeide op in Waddinxveen, waar zijn vader een pluimveebedrijf had. Een degelijke hervormde opvoeding: twee keer per zondag naar de kerk, naar zondagsschool, (belijdenis)catechisatie. ‘Vanaf mijn 18e zat ik op een interkerkelijke Bijbelkring, daar ging de Bijbel op een nieuwe manier voor mij open, er was ruimte om breder te kijken dan alleen naar de hervormde theologie.’ Tijdens belijdeniscatechisatie wordt hij uitgenodigd om mee te doen met evangelisatiewerk op een grote seizoenscamping in de buurt. ‘Het was een van mijn eerste missionaire activiteiten. In diezelfde tijd ging ik ook Dabar doen.’ Niet dat hij zo’n vrijmoedig getuige was. ‘Van huis uit ben ik best introvert en ik was in het begin heus wel aan het stuntelen.’ Maar een sterk missionair verlangen overheerste. Hij ervaarde – en ervaart nog steeds – een roeping, die zich vooral op de volgende manier manifesteert: ‘Ik rol van het ene in het andere, en op het moment dat ik daar ben, weet ik dat het de goede plek is voor mij.’

Hij deed vwo in Gouda en ‘vond alles een beetje leuk’. Een studieadvies wees in de richting van houthakker, boswachter of meubelmaker. Lekker met je handen bezig zijn dus, iets wat hij nog altijd graag doet trouwens. Theologie trok hem het meest, ook al ambieerde hij niet per se de kansel. Na het EH-basisjaar deed hij een hbo-studie theologie. ‘Bezig zijn met de Bijbel, én met mensen – ik heb er onwijs van genoten.’ Hij volgde diverse aanvullende cursussen, onder andere voor het bedienen van de sacramenten, en gaat op zondag regelmatig voor in de (wijde) omgeving.

Intussen was Martijn via een stage bij de IZB terechtgekomen. Sinds 2020 is hij buurtpastor bij Geloven in Spangen, waarbij hij sinds 2024 wordt geassisteerd door junior-pastor Louise Newland.
Daarnaast werkt hij als begeleider van IZB-pioniersplekken. ‘Daar voelen mensen wat een mooie organisatie de IZB is. Die voor hen zorgt, voor hen bidt.’

‘Gevaarlijk’
Of hij in de loop der jaren anders is gaan denken over missie? ‘We zeggen weleens tegen elkaar: pionieren is gevaarlijk; optrekken met mensen die niet zoveel hebben met God, geloof en kerk, verandert je.’ Hij voelt zich nog steeds verwant met zijn eigen kerkelijke roots, maar plaatst wel een kanttekening. ‘Je kunt redeneren “We hebben dit verhaal en dat verhaal klopt. Het geeft een antwoord op alle vragen.” Maar als het niet meer werkt… Hier geloven we dat God mensen roept en helpt een warme gemeenschap te zijn, waar Jezus centraal staat én waar Hij gevonden kan worden. Geen kloppend verhaal, maar een kloppend hart.’

Gelukkig wordt dat opgemerkt, ook door de partnerkerken (gemeenten die Geloven in Spangen ondersteunen). ‘Hun ogen gaan echt open voor wat God doet.’ Natuurlijk speelt de klassieke reflex weleens op. ‘Rond een diaconale activiteit wordt dan gevraagd: maar komen er ook mensen naar de vieringen? Dan antwoord ik dat de mooiste ervaringen die dingen zijn die ons overkomen, waar we geen invloed op hebben. Ik ben niet degene die het licht aan hoef te doen in een donkere wijk. Maar als ik in een bepaalde fase van iemands leven word ingeschakeld en langszij mag komen, blijkt God allang met hem of haar aan het werk te zijn.’

Zoals die dame, laten we haar Monique noemen, die langsfietste. ‘Ze zag onze banner, raakte geïnteresseerd en komt nu geregeld naar onze vieringen. Soms maakt ze een schilderij naar aanleiding van de preek. En misschien haalt ze er dingen uit die ik zelf helemaal niet zo heb bedoeld. Maar daar gaat het niet om; blijkbaar werkt het voor haar op deze manier.’

Zeeman
Een markante figuur die hij in zijn rol als wijkpastor heeft leren kennen was Adriano, een Kaapverdiaanse zeeman in ruste. ‘Ons contact groeide uit tot een vriendschap. Hij vervulde een beetje de rol van buurtopa. Een paar jaar geleden overleed hij, ik mocht zijn uitvaart leiden.’ Meteen een mooi missionair moment. ‘Een groot deel van de mensen die bij die dienst aanwezig waren, kwam nooit naar de kerk. Het is bijzonder om dan – midden in het verdriet van mensen – woorden van goed nieuws te vinden, die iets van troost en licht brengen.’

Spectaculaire radicale bekeringen – altijd mooi, maar dat is niet het streven. ‘Regelmatig zie je bij mensen een verandering, als ze een tijdje met ons oplopen. Ze gaan vragen stellen. Met hele kleine stapjes komen ze soms dichter bij het evangelie. En soms ook niet. De mensen die wij ontmoeten – die misschien niet eens kunnen lezen en schrijven – kunnen wel zien en proeven hoe we zijn. Wij bidden voor hen, en voor wat hen bezighoudt – een zieke vader bijvoorbeeld.’

Vanmiddag gaat hij naar een dame uit de wijk die ongeneeslijk ziek is. ‘Toen ik eerder bij haar op bezoek was, had ik mijn bijbel en mijn dienstboek bij me. Ze vroeg of ze de bijbel mocht lenen, en pakte het dienstboek. Daar is ze blijkbaar in gaan lezen. En het deed haar goed.’ Martijn kan glimlachen om dergelijke situaties. ‘Op zulke momenten ervaar ik dat het allemaal helemaal niet van mij afhangt.’

Drumstel
Werk en privé lopen bij Martijn nogal eens door elkaar. Als je je daar maar bewust van bent is dat geen ramp. Maar juist daarom zoekt hij gericht naar momenten om even met iets heel anders bezig te zijn. De hond – een golden retriever – helpt daarbij. ‘Tijdens het uitlaten spreek ik dan ook weleens mensen die ik niet in mijn werk tegenkom, en dan heb je het dus over bijvoorbeeld… honden.’

Afleiding vindt hij in taal. Goede teksten zijn aan hem zeer besteed, en in de vakanties leest hij dan ook veel. ‘Theologie, filosofie, maar ook fictie. Van schrijvers als Dostojevski en Tolstoj kan ik enorm genieten.’

Recent heeft hij weer een drumstel aangeschaft. ‘Dat staat bij mijn ouders. Dan neem ik de hond mee, daar kan-ie lekker rauzen. En zelf raus ik dus ook.’

www.geloveninspangen.nl

Tekst: Anneke Verhoeven. Foto's: Sjaak Boot.

Labels: Digitaal nieuws, Interviews, Missionaire toerusting, Nieuwsberichten, Over missionaire en contextuele verkondiging, Impact nieuws

‘Als het verdriet er weer is, ga ik de zegeningen tellen’

2025-09-29T14:10:55Z

Een grote stap, dat kun je wel zeggen. Eefje had op dat moment haar draai gevonden bij de zorginstelling waar ze een verantwoordelijke baan had. ‘Ik was alleen, had een huis, werk – ik dacht: het is goed.’ Haar oudste broer vond dat er meer in zat. ‘Hij zei op een dag: “Je moet er eens op uit. Ze komen je echt niet achter de kachel vandaan halen hoor.”’
Eefje laat een veelzeggende pauze vallen. ‘…maar zo ongeveer is het wél gegaan!’

Op een herfstavond wordt er aangebeld. Een man, keurig in pak. Jan van Aggelen, weduwnaar, vader van drie tienerdochters. ‘Hij zocht een vrouw, had via-via gehoord dat ik misschien goed met kinderen was. Ik liet hem niet binnen. Wat later heb ik mijn zus gebeld, die zei: “Waar begín je aan?!” Dat dacht ik zelf ook. Maar het liet me niet los, ik sliep de hele nacht niet; op mijn werk dachten ze dat ik ziek was.’

Intussen liet Jan zich niet uit het veld slaan. Hij stelde voor dat Eefje met zijn dochters zou kennismaken. “Als het niet klikt, gaat het niet door”. Die ontmoeting verliep soepel. Maar de buitenwereld vond zo’n relatie maar niks. Op één vriendin na – “Wat leuk voor je!” – reageerde haar omgeving terughoudend of ronduit afwijzend. ‘Jan stelde voor dat ik eens moest praten met iemand die hem goed kende. Hierdoor kreeg ik meer te weten over hem en zijn gezin, en gaandeweg werden de bezwaren weggenomen.’

Kareltje
Eefje van Aggelen bewoont een toekomstbestendig huis in Kesteren, op het erf van haar zoon en zijn gezin. Buiten een uitbundige bloemenzee, binnen is het – in haar eigen woorden – net een museum. Veel snuisterijen, kindertekeningen, planten. En overal foto’s. Van Jan natuurlijk, die eind 2021 overleed. Een vriendelijk open gezicht. Op een andere foto is hij op de rug gezien, terwijl hij zijn geliefde Kesteren uitloopt. Hoog op het dressoir een portret van Joke, de eerste vrouw van Jan.

Er scharrelt een rode kat rond, Kareltje. ‘Ik dacht dat het een jongetje was en ging ermee naar de dierenarts om ‘m te laten helpen. Die moest láchen! “Het is een meisje…” We hebben de naam maar gewoon aangehouden.’ Terwijl ze koffiezet en plakken cake royaal belegt met aardbeien uit eigen tuin, vertelt ze hoe er momenteel veel energie gestoken wordt in een pasgeboren kitten. ‘Verstoten door de moeder, een boerderijkat.’ Dan ben je bij Eefje aan het juiste adres. Het beestje moest de eerste dagen elke drie uur worden gevoed. Inmiddels zijn de tussenpozen iets langer maar de zorg is nog altijd intensief: later deze ochtend geeft ze het katje speciale melk via een minizuigflesje.

Zondagsschool
Eefje van Kessel wordt geboren in Ederveen, als jongste van zes. Met dankbaarheid denkt ze terug aan haar lieve ouders, ‘vooral mijn moeder was zó zorgzaam!’ Eefje weet zich goed in haar eentje te vermaken en kan met denkbeeldige medespelers mens-erger-je-nieten. ‘Zaterdag, als alles schoon was en aangeharkt, mocht ik niet meer naar buiten. Ik had een klein fornuisje. Op de een of andere manier kon ik iets warms maken in een groentepannetje.’

Ze wordt niet echt met het geloof opgevoed. ‘Mijn vader was rooms-katholiek, hij ging in Veenendaal naar de kerk. Mijn moeder was hervormd, naar de kerk ging ze niet. Wel moest ik naar de zondagsschool. De Bijbelverhalen en psalmen hebben diepe indruk gemaakt, de boekjes heb ik nog steeds. Ik ging naar de openbare basisschool – om de keuze voor protestants of katholiek te omzeilen – en als ik tussen de middag moest overblijven, bad ik stiekem voor mijn eten. Dat deden we thuis ook.’

Een scherpe herinnering uit die tijd: ‘Ik was een jaar of 8,9 en lag op bed. Heel bang was ik. Ik dacht dat dood dood was, en vond dat zó beangstigend. Toen was de Here al in mijn leven, maar dat besefte ik nog niet.’

Ze is nog geen 13 als haar vader overlijdt. ‘Hij werd begraven met paard en wagen, ik zie nog de paarden voor me, met de zwarte kleden eroverheen.’ Ze gaat bidden en Bijbellezen. ‘Dat is een rode draad in mijn leven geworden.’

Samen met de zus boven haar – alle anderen zijn al getrouwd – blijft Eefje met hun moeder in het huis wonen. Ze krijgt last van angstfobieën, maar een bezoek aan de huisarts levert niets op. Haar moeder is ook niet vrij van angsten. ‘Ze was bijvoorbeeld heel bang voor onweer. Dat draag je over op je kind.’ Toch is het een mooie tijd. ‘We maakten samen ritjes op een tandem.’

Buitenboel
Inmiddels gaat ze ook naar de kerk. Ze doet belijdenis van haar geloof en wordt gedoopt. Haar zus trouwt, Eefje en haar moeder wonen nu samen in het ouderlijk huis. Tekenend voor de band tussen moeder en dochter is het volgende: ‘Ik had een goede vriendin; elke zondag waren we bij elkaar. Maar de zondagen dat ik bij mijn vriendin was, zat m’n moeder alleen. En daarom ben ik ermee gekapt.’

Na de Huishoudschool koestert ze geen concrete toekomstdroom. Voor iemand die van aanpakken weet is er werk genoeg. Schoonmaken in winkels, hulp in de huishouding. ‘Ik heb eens uitgerekend dat ik soms wel vijf keer per week de buitenboel deed.’ Jarenlang is ze de vaste oppas van een klein meisje. Na het overlijden van haar moeder blijft Eefje, dan 27, in het ouderlijk huis wonen. Niet ideaal, ze vindt het geen fijne gedachte om ’s nachts alleen te zijn en familie kan niet altijd komen logeren. De dominee heeft een gouden tip: als je nou eens de helft van het huis verhuurt? Aldus geschiedt. Een handige broer legt water aan (er was nog geen waterleiding), er komt een eigen opgang. Diverse schooljuffen vinden er in de loop der jaren onderdak.

Als de oppasbaan stopt, kan Eefje aan de slag bij een verzorgingshuis in Lunteren. Kamertjes schoonmaken. ‘Ik bemoeide me niet met het zorgpersoneel, ze vonden me waarschijnlijk een beetje apart. Toen ik assistent hoofd huishouding werd, mocht ik werklijsten maken en zo kreeg ook een andere band met het personeel. Ik vroeg bijvoorbeeld of ze wilden opschrijven wat ze leuk vonden. Misschien dachten ze: ze valt eigenlijk best wel mee…’

Trouwring
En toen verscheen Jan dus op het toneel. ‘Hij was eerlijk; hij zocht een vrouw. Zijn manier van leven, de persoon die hij was – het liet mij niet meer los.’ Ze trouwden in de lente van ’85. Zijn eerste vrouw, Joke, heeft er altijd bij gehoord. Eefje laat haar rechterhand zien. ‘Ik draag haar trouwring. De naam van Jan stond er natuurlijk al in gegraveerd, er moest alleen een nieuwe datum komen.’

Ze raakte in verwachting. ‘Ik was 37 en had er eigenlijk geen rekening meer mee gehouden.’ De baby bleek aan het eind van de zwangerschap niet meer te leven. De gevoelloze reactie van de verpleegkundige die bij de bevalling was, deed pijn. “Je moet je maar flink houden, want je man heeft het ook moeilijk.” Gelukkig was er ook een andere zuster. ‘Zij was wel heel lief. Ik ben haar nooit vergeten en binnenkort komt ze hier op bezoek!’

Eefje kreeg kracht om het verlies – ‘een prachtig jongetje, met pikzwart haar’ – te dragen. ‘Ik had een laken over de wieg gelegd. Geregeld ging ik ernaartoe.’

Daarna werd Jan geboren, de stamhouder. ‘Iedereen was blij.’ Maar ook bij een volgende zwangerschap eindigde het ongeboren leven in de moederschoot. Eefjes vurige wens om nog een kind te krijgen werd vervuld, met de komst van Steven. Twee jongens, wat een zegen! Het verdriet over de dood van de twee stilgeboren kinderen was er natuurlijk nog steeds. ‘Veel later, in 2019, zijn ze allebei alsnog geregistreerd en in ons trouwboekje bijgeschreven. Dat heeft me zó goed gedaan! In de kerkdienst op Oudejaarsavond van dat jaar zijn hun namen afgelezen. Een mooi én verdrietig moment.’

Zegeningen
Als ze haar leven overziet, zegt Eefje: ‘Ik zou het zo overdoen, ik heb nooit heimwee of spijt gehad.’ Heimwee had ze kunnen hebben naar haar geliefde Ederveen, maar in Kesteren voelde ze zich van meet af aan thuis.

Dankbaar is ze voor haar vijf kinderen, elf kleinkinderen en twee achterkleinkinderen. ‘Ze zijn allemaal zo goed voor mij! En kijk eens wat een prachtig plekje ik hier heb! Als het verdriet er weer is, dan ga ik de zegeningen tellen.’

In oktober 2014 kreeg ze een hersenbloeding. ‘Het was zeer kritiek. Door Gods goedheid ben ik gespaard gebleven, een wonder dat ik tot op de dag van vandaag niet kan bevatten. Iedere dag word ik daaraan herinnerd, dan komt Psalm 116 vers 7 in mij op: “Wat zal ik, met Gods gunsten overladen, die trouwe Heer voor zijn genade vergelden?” Dan denk ik: ik moet Gods grote naam groot maken!’

Tekst: Anneke Verhoeven

Dit artikel verscheen in september 2025 in Lichtspoor, tijdschrift voor ouderenpastoraat van de IZB. Hier kunt u de volledige editie lezen.

Labels: Interviews, Nieuwsberichten, vandaag