Blog

'Mythes zijn overal’

2026-06-24T15:33:04Z

Van Salvator Dalí tot Richard Wagner en van podcasts tot uitnodigingen om een vraag aan de dominee te stellen: wie het blog iBelieve van dominee Robert-Jan van Amstel bezoekt, valt meteen op dat hij een brede culturele interesse heeft en nadrukkelijk online present wil zijn voor mensen die niet vertrouwd zijn met de kerk.

Het landelijke Putten baadt in zonlicht als ik hem opzoek in zijn pastorie. Kleurige kunst aan de muur, een piano, boeken op tafel. Hier woont een cultuurliefhebber. Bij een kop koffie spreken we door over de betekenis van mythen als betekenisvolle verhalen in het leven van mensen, zoals dat thema naar voren komt in ‘De magie van het geloof’, het boek van Kees van Ekris dat in 2025 verscheen. In de gelijknamige Areopagus-leerkring die in september weer start, worden predikanten uitgedaagd om op basis van een ontmoeting als het ware een hoofdstuk toe te voegen aan het boek. Van Amstel had in dat kader een bijzonder gesprek met een leerkracht op de school van zijn kinderen. Hij schreef er een beschouwing over in Confessioneel Credo en op zijn eigen website. Ook inspireerde het boek hem tot gesprekken met de kerkenraad en op catechisatie.

Van wie heb je het geloof geleerd, wie heeft invloed op je gehad?

‘Dominee Cor van der Velde is de eerste persoon die in mij opkomt. Hij was in mijn jeugd predikant in Huizen, in het Gooi, en in die tijd overigens ook actief voor het Confessioneel Gereformeerde Beraad. Ik was als tiener niet zo’n kerkganger; dat is meestal zo met pubers. Toen zei mijn opa: wij hebben een nieuwe dominee, kom eens luisteren als je wilt. Mijn ouders gingen niet meer naar de kerk. Toen hoorde ik een heel bevlogen, aimabele man op de kansel. Het ging ook heel sterk over Christus. Hij is toen ook nog bij ons thuis geweest. Het viel mij op hoe hij het verhaal van de Bijbel kon koppelen aan onze situatie. God kwam ter sprake en zo werd mijn interesse gewekt. Ik zag hoe hij catechese gaf en dacht: dat zou ik ook wel willen doen. Rond mijn 16^e heb ik een roepingservaring gehad. Het is lastig om over zulke dingen te spreken. Een belangrijke gewaarwording is geweest dat Gods stem in een droom mij riep om Hem te volgen. ‘Waar gaan we heen?’, vroeg ik. ‘dat zul je wel zien’, zei Hij. Ik vertelde het aan mijn moeder, die er ontdaan van was dat ik dominee wilde worden. Een psychiater, dat kan, maar dominee? Ze heeft me vervolgens wel altijd gesteund.’

Je hebt op verschillende plaatsen gewerkt, in Amsterdam en Rotterdam, Barendrecht en het Drentse Beilen. Wat is het eigene van de context waar je nu werkt in Putten? Wat valt je op?

‘Of ik nu in de stad werk of in een dorp, de fundamentele vragen zijn hetzelfde. Wie ben ik? Wat is de zin van het leven? Waarom is er lijden? De oorlog heeft hier in Putten diepe sporen getrokken. In mei en in oktober, toen de razzia hier in 1944 plaatsvond, vinden herdenkingen plaats in het dorp en in de kerken. Het dorp is een vertelgemeenschap - ze is eigenaar van de verhalen en geeft die door aan nieuwe generaties. In mijn eigen prediking probeer ik telkens in te gaan op de grote vragen van het leven. De secularisatie is in de stad grotendeels al geweest. Wat ik in de stad zag, moet hier nog gebeuren, denk ik vaak: het geloof verliest relevantie en de rand van de kerk wordt groter. Ik probeer gemeenteleden daarop opmerkzaam te maken: als je iemand mist, maak dan contact. Laat dat niet aan de dominee of de ouderling over. Dat is ook lastig, want mensen kennen elkaar, ze laten niet altijd het achterste van hun tong zien. Een dorp heeft wel een eigen karakter. De Veluwe heeft een geschiedenis van eeuwenlang protestantisme, waarin de nadruk lag op Gods genade en rechtspraak. De ouderen in mijn gemeente herinneren zich die angst voor het oordeel van God nog goed. Putten heeft meer dan tien kerkgenootschappen. De Gereformeerde Kerk, die ik dien, heeft een open karakter. In het dorp is het beeld dat wij de ‘lichtste’ kerk zijn, ‘waar alles kan en mag’. We hebben een open blik, maar er wordt wel geloofd, in de kerk gaat het wel over Christus.’

Je zei zojuist dat in de stad de secularisatie al is geweest. Hoe bedoel je dat?

‘Veel gemeenten in stadswijken zijn in de afgelopen decennia veel kleiner geworden, maar er is een kern overgebleven. De mensen die er zijn, willen daar ook zijn. Hier in Putten zie je dat je het geloof voor steeds meer mensen niet zo relevant lijkt te zijn. Daarom zijn dit actuele vragen: waar is geloof zichtbaar in jouw leven? Waar is God in de onrust van de wereld? Als mensen mij zeggen ‘ik zie zo weinig van God’, dan vraag ik weleens of ik de vraag mag omdraaien: waarom zijn er zo weinig mensen van God?’

Je hebt twee kinderen op de middelbare school. Welke moderne mythes krijgen zij mee en hoe gaan ze daarmee om?

‘Door het boek van Kees van Ekris ben ik er echt op gaan letten. Dat heeft een zekere focus gegeven. Bij het avondeten heb ik aan mijn kinderen de vraag gesteld welk verhaal ze mooi vonden. Ze kwamen met de titels van kinderboeken, zoals het boek Koning van Katoren van Jan Terlouw. Ik ben met ze gaan kijken naar de videoclips die ze zien en ik vroeg: wat zie je gebeuren? Mijn zoon liet me zo’n clip zien: we zagen beelden van goudbehangen rappers en vrouwen die op auto’s gevleid liggen. De rappers hadden het over ‘bitches’ die hen moeten dienen. ‘Wat vind je hiervan?’, vroeg ik. ‘Eigenlijk niet goed’, zei hij, ‘want we zijn toch gelijk?’ Zo hadden we een gesprek over welk verhaal je meekrijgt. Een verhaal waarin een vrouw dienstbaar is aan de man, om hem te plezieren. Dat is mythevorming. Een andere mythe die eruit spreekt is dat alles mogelijk is als je geld hebt. Wil je zo leven? Daar hadden we het over. Zo zijn mythes overal.’

Hij brengt ze ook ter sprake bij mensen thuis, in pastorale gesprekken. ‘Dan stel ik bijvoorbeeld de vraag welk verhaal jou typeert. Welk verhaal is jou meegedeeld als richtinggevend, misschien ongemerkt? Dat kan een Bijbelverhaal zijn, of bijvoorbeeld het verhaal van de razzia. Veel mensen weten dan niet meteen precies wat ze moeten zeggen. Ze ervaren verlegenheid. Het boek van Van Ekris heeft me geholpen om ze te helpen daar woorden voor te vinden.’

Welke verhalen gaan met hemzelf mee? ‘Ik kom uit een ondernemersfamilie; familieleden van mijn vaderskant had een transportbedrijf, een bakkerij of een café. Dat is een belangrijk gegeven in de familie. Op een dieper niveau is ontheemd zijn en thuiskomen een rode draad in mijn leven. Verhalen die daarbij aansluiten zijn het Exodusverhaal uit de Bijbel en het verhaal van Parsival, waar Richard Wagner een opera over heeft geschreven. Het middeleeuwse verhaal vertelt over een ontheemde ridder die in contact komt met een heilige. Hij viert het avondmaal met andere ridders. Dat raakt hem, er vindt een omslag in hem plaats.’

Dat thema van ontheemding is voor zijn predikantschap ook richtinggevend. ‘Ik vind het belangrijk om als predikant gastheer te zijn, zodat mensen thuis kunnen komen bij God. Er is veel ontheemding in de maatschappij.’

Je verdiepte je ook in plaatselijke mythen, zoals het verhaal over het Solse Gat, een leemkuil in het bos tussen Garderen en Putten.

‘Ja. Daar zijn allerlei intrigerende verhalen over. Er zou een klooster zijn geweest waar slemppartijen werden gehouden. De monniken zouden zelfs een gouden kalf gemaakt hebben. Tot op vandaag de dag zouden daar geesten van monniken rondwaren. Er zit een waarschuwing achter die wortelt in het protestantisme: je ontvangt genade van God, maar als je die uitbuit, gaat het mis.’

Er zijn meer plaatselijke mythen met een dergelijke strekking. ‘Er is bijvoorbeeld een oud verhaal over een boer die een gouden kalf heeft gekregen van een kabouter. Het dier geeft geen melk, maar er komt goud uit de uiers. Zijn vrouw zegt: je moet onderzoeken waar dat goud vandaan komt. Ze slachten de koe en dan blijkt het binnenste te bestaan uit stenen en dor hout. Met andere woorden: als God je genadig is, wees daar zuinig op. Nog steeds zou die boer hier rondwaren. Nu ik dergelijke verhalen ken, ga ik anders wandelen door het bos. Henk Vreekamp heeft geschreven over de mythen van de Veluwe, de stilte die hier in de bossen hangt.’

Een prediker is ergens ook een ‘combattant’. Waar vecht je mee in je preken?

‘Waar ik echt mee worstel, is de relevantievraag, waar ik het al over had. Er zitten hier een paar honderd mensen in de kerk. Ze hebben allemaal hun godsbeelden, hun verhalen. Soms word ik door ongeloof overvallen. Wat doe ik daar nou eigenlijk, te midden van deze mensen? Waar licht God op met zijn licht? Huub Oosterhuis heeft het over ‘Gods ongeschapen licht’. Jezus zegt: Ik ben het Licht der wereld. Daar zoek ik naar, en als ik daar iets van ontwaar, kan mij dat een stuk lichter maken. Soms houd ik een preek die ik met hart en ziel heb voorbereid, en dan vraag ik me af wat ermee gebeurt. En soms zeg ik terloops iets, en dat blijft dan hangen. In 2016 ben ik overspannen geraakt. Ik was heel boos op God en op de kerk. Moet ik nog zevenentwintig jaar werken in een kerk waar het geen zier uitmaakt wat ik doe? Toen dacht ik dat het niet uitmaakte, nu geloof ik van wel. Mensen willen vieren, het geloof delen. Ook als het er hier misschien niet veel meer zijn, over dertig jaar, zoals op andere plaatsen is gebeurd. Ik beleef plezier aan initiatieven waarbij er gezamenlijk gewerkt wordt aan iets goeds, in de kerkenraad, bij gesprekskringen. De kerk is actief voor asielzoekers die tijdelijk op Nulde verblijven, in de bestrijding van armoede en eenzaamheid, in het jeugdwerk. Dat maakt het geloof ook relevant.’

Een rol van de prediker is ook die van benedictus. Op welke momenten voel je je gezegend als predikant? Wat is voor jou de ‘zegening’ van prediking en liturgie?

‘In het samen gemeente-zijn, door te vieren, te dienen en te leren. Een supervisor vroeg mij eens wat voor mij energie-gevende momenten zijn. Die momenten zijn voor mij vooral de pastorale gesprekken en de kerkdiensten. Daar ervaar ik dat God een God is van schepping. Er zijn momenten dat ik besef: hier wordt iets opgebouwd. Dat is belangrijk om te zien. We houden hier bijvoorbeeld Top-2000-kerkdiensten. Het is goed voor de onderlinge band om daar bijvoorbeeld samen teksten bij te zoeken. Dan zit de kerk vol met dorpsgenoten. Wij bieden wat aan en God gaat ermee aan de gang. En ook op minder mooie momenten kunnen we tot zegen zijn. Daar is God ook. Niet altijd alleen maar wanneer het lekker loopt, maar ook wanneer het schuurt.’

Wat heeft jou goede moed gegeven in die periode van burn-out?

‘Ik was echt op. Ik was snel boos. En ik besefte: het gaat gewoon niet goed. Toen heb ik mij ziekgemeld. De bedrijfsarts oordeelde dat intervisie niet voldoende zou zijn en dat het goed zou zijn om supervisie aan te vragen. Ik kwam bij Jean-Jacques Suurmond terecht. Hij heeft me geholpen om dingen klein en eenvoudig te maken. Het was een soort beeldenstorm, waarbij ik alles wat in de weg stond aan gruzelementen mocht slaan om te zoeken naar wie God zelf is. Het ging erom alles waar ik teleurgesteld over was, en het mensbeeld erachter, op te ruimen. Uiteindelijk heeft God me laten zien: hier ben Ik, in deze open vlakte. Het is als een tuin waar je al het onkruid uithaalt. Dat is heel fundamenteel. Mensen merkten op dat mijn preken veranderd waren. Ze zijn korter, meer to-the-point, eenvoudiger. Ik moest zelf eerst dingen opruimen, totdat God zichtbaar werd. Dat is heel bevrijdend geweest. In de eenvoud die ontstaan is, is Christus een heel duidelijk richtpunt voor mij. Het is als bij Mozes die het gouden kalf kapotmaakt: eerst moet dat verkeerde beeld kapot, voor je iets over God kunt zeggen. Ik gebruik tegen gemeenteleden soms het beeld van een levenstuin, om je levenshuis. Wat voor rotzooi ligt er allemaal in je tuin die je niet nodig hebt? Dat is misschien ingewikkeld om te onderzoeken, maar ook bevrijdend.’

Tekst: Nels Fahner

Het blog van ds. Robert-Jan van Amstel is hier te vinden. Meer info over de leerkring ‘De magie van het geloof’ die vanaf 15 september start, vind je hier.

Labels: Areopagus nieuws, Interviews, Nieuwsberichten

‘Wat mag ik doen, wat mag ik laten?’

2026-06-24T15:40:24Z

Het terras van Parkhuis Amersfoort heeft een weids uitzicht over bomen aan de rand van Amersfoort. Hier komen op een warme zomeravond theologiestudenten en jonge predikanten van verschillende kerkgenootschappen bij elkaar om tussen de gangen van een oosterse maaltijd door ervaringen over het predikantschap uit te wisselen.

Ergens wortel schieten als predikant, in een nieuwe kerkelijke gemeente: hoe doe je dat? En wat kun je leren van de ervaringen van zendelingen die vaak in een totaal andere cultuur terechtkomen? Rik Mager, missionair predikant voor de IZB, begon als gemeentepredikant in Woerdense Verlaat en Zevenhoven, waarna hij voor de GZB zes jaar werd uitgezonden naar Rwanda.

Context

Hij blikt in zijn bijdrage terug op de beginperiode van zijn tijd als docent aan een theologische school. ‘In het begin keek ik vaak via GoogleMaps naar straten in Nederland die ik goed kende. Met pijn in het hart dacht ik dan: ik wou dat ik daar stond.’ Nu hij weer in Nederland woont, bekruipt hem soms de omgekeerde reflex en zoekt hij of hij mensen herkent op straat in Cyangugu, de stad waar hij in Rwanda jarenlang werkte. Zo heeft de overgang naar een nieuwe situatie telkens trekken van een rouwproces. Het is goed om daarop voorbereid te zijn. ‘Rwanda is een dictatuur. Dat is een heel ingewikkelde context. We kwamen in een sfeer van achterdocht terecht.’

In een andere cultuur is alles anders. ‘Je loopt hopeloos achter de feiten aan. Dat roept de vraag op waar God in dat alles is. In Rwanda was ik een trouw kijker van Nederland Zingt. Dat deed me beseffen: ook al gaat het in Nederland op een heel andere manier dan hier, wij aanbidden dezelfde God.’

Zijn tip: ga op zoek naar een goede mentor, die je vertrouwen kunt. ‘Die kan voor jou een soort hermeneut van het systeem zijn.’ De lokale pastor in Rwanda die veel voor hem betekend heeft, gaf hem op een gegeven moment de opdracht om erachter te komen wat voor hem de ‘missie achter de missie’ is. ‘In Nederland was ik geneigd me te conformeren aan het beeld dat je als pastor een zekere onverwoestbaarheid moet uitstralen. Maar in Rwanda was er een periode dat we ons als gezin kwetsbaar voelden. Toen realiseerde ik me dat we ook waren gekomen om te ontvangen, om ons te laten kennen, ook in die kwetsbaarheid.’

Roeping

Hoe blijf je als predikant geworteld? Hoe blijf je geestelijk fris? Dat was het uitgangspunt van de tweede bijdrage, van Bart de Bruin, als predikant in Middelburg verantwoordelijk voor een grote gemeente van zo’n 2.000 leden en 1.300 kerkgangers. Een heel andere situatie dan in Andel, zijn eerste gemeente. ‘We hebben hier veertig kerkenraadsleden en veertig bijbelkringen, in plaats van één bijbelkring, zoals in Andel. In het begin sliep hij slecht omdat hij wel zag dat hij op een andere manier zou moeten werken dan hij gewend was. ‘Ik werd weleens zwetend wakker en was bang burn-out te raken. Dat resulteerde in een gesprek over roeping: wat mag ik doen, wat mag ik laten?’

Een Bijbeltekst die hij zijn gehoor meegeeft komt uit de brief aan de Filippenzen, waarin Paulus bidt dat de liefde van die gemeente steeds groter zal worden en dat ze zullen ‘onderscheiden wat wezenlijk is.’

‘Het predikantschap vraagt keuzes. Als je die zelf niet maakt, wordt je agenda ingevuld door de verwachtingen van anderen.’ Je moet als predikant je eigen geestelijk leven even serieus nemen als dat van je kerkgangers, zegt De Bruin. ‘Laat het evangelie niet gewoon worden. Het is verrassend, het is goed nieuws, ook voor jouzelf.’

Doordenken

Dat betekent dat er kaders gesteld moeten worden voor de zorg voor de eigen ziel. ‘Je hoeft geen redenen te geven voor momenten waarop je niet beschikbaar bent. Ik reserveer elke dinsdagavond om te zwemmen. Die momenten moet je zelf afkaderen. Dat heeft ook te maken met geestelijk leven.’

De Bruin reserveert het eerste uur van de werkdag voor stille tijd, van half negen tot half tien. ‘Ik lees dan de Bijbel, en iets daarnaast van bijvoorbeeld Van Ruler, Augustinus of Eugene Peterson. Drie dagen in de week plan ik daarna een uur in om te studeren. Het lezen van boeken is belangrijk voor de frisheid van de preek. Op zulke dagen begin ik dus om 10.30 uur met het andere werk. Om geworteld te blijven, helpt het om zaken te doordenken.’ Hij reserveert 20 uur voor de preekvoorbereiding. ‘Dinsdag is mijn exegesedag’.

Predikanten dienen ook goed te weten welke invloed ze door hun functie hebben op andere mensen, zegt De Bruin. ‘Onderschat niet de geestelijke strijd die er is rond predikanten en kerkelijk werkers. Zorg dat je mensen hebt bij wie je je zonden kunt belijden, waar je door bemoedigd kunt worden, bij wie je genade kunt ontvangen.’

De crux is om je gave en je identiteit niet door elkaar te halen. ‘Het is niet verkeerd om te willen weten hoe je preek wordt ontvangen, maar het is niet het wezenlijke.’ Je bent niet wat je doet, kortom. ‘Als je als predikant kinderen hebt, wees dan extra alert dat je ruiterlijk toegeeft waar je tekortschiet. Niets is zo funest dan dat je dat toedekt. Oefen jezelf, samen met je partner, in het struikelen achter Jezus aan.’

Wil je meer weten over Areopagus Young? Lees dan hier meer.

Labels: Areopagus nieuws, Nieuwsberichten

Preekfestival 2026: Vrijmoedig spreken over een betere wereld

2026-06-24T15:30:22Z

Na een inspirerend avondprogramma op maandag met onder meer de Egyptische theologe Anne Zaki, verzamelen de deelnemers van de tweede dag van het Preekfestival zich op dinsdagochtend in de Jacobikerk. Terwijl het ochtendlicht door de ramen valt, start de dag met de heldere kinderstemmen van de Utrechtse kathedrale koorschool, die meewerken aan het ochtendgebed onder leiding van predikant Wim Vermeulen.

De eerste lezing van de dag is van de Londense theoloog Samuel Wells, een van de drijvende krachten achter het Britse Festival of Preaching. Zijn lezing heeft als thema ‘Preaching and politics’. Hij bespreekt twee preken die ingaan op actuele politieke situaties die hij recentelijk zelf hield. ‘Als je de wereld wilt veranderen kun je samenwerken met de macht of protesteren tegen de macht. Maar er is ook een derde weg: zoeken naar hoe een betere wereld eruitziet.’

Evangelie

Zijn preken sluiten aan bij die derde weg. Een preek dient er volgens Wells toe om duidelijk te maken wat de roeping van de kerk is. Zo leert volgens hem Jesaja 55 dat de samenleving er is voor iedereen, ook voor wie geen geld heeft. De basis van de samenleving wordt gevormd door waarden die onuitputtelijk zijn, zoals commitment en vertrouwen. Dit staat op gespannen voet met een politiek die gericht is op geld, transacties en deals. Er kunnen ook preken zijn die wortelen in een specifieke vraag, bijvoorbeeld hoe je je als christen verhoudt tot de gruwelen in Gaza. Wells adviseert om zo’n preek van tevoren te laten meelezen en ook aan te kondigen. ‘Maak van tevoren je bedoelingen helder, zodat je gemeenteleden niet voor verrassingen komen te staan.’

Aan het eind van zijn lezing geeft hij een aantal richtlijnen voor preken over politieke onderwerpen, waaronder de tip om dit niet te vaak te doen: zo’n 1 op de 10 keer. ‘Als je elke zondag een politieke aanval doet, worden je preken saai en voorspelbaar. En het Evangelie is nooit saai en voorspelbaar.’

Onderwerpen vermijden

Op verschillende locaties in de binnenstad was een breed palet aan workshops te volgen. Bij het gebouw van de TUU aan de Plompetorengracht houdt prof. dr. Arnold Huijgen een workshop met als titel ‘Preken over de hel?’. Een heikel onderwerp, de meeste aanwezige voorgangers geven aan dit onderwerp veelal te vermijden in de prediking. Huijgen geeft hen diverse perspectieven om recht te doen aan de Bijbel én de alledaagse ervaring van kerkgangers. De belangrijkste tradities in het denken over de hel, van de benadering van Augustinus tot het universalisme, dus het idee alle mensen gered worden, bespreekt hij in zijn boek Inferno. De hel als een plek waar mensen door duivels gepijnigd worden, is nergens in de Bijbel te vinden. Maar het idee dat alle mensen gered worden, overtuigt hem ook niet, omdat de Bijbel wel leert dat er twee wegen zijn.

Aanknopingspunten voor een nieuwe benadering vindt hij bij Calvijn, die de hel een ervaring noemt: Christus ervaart de godverlatenheid. ‘Calvijn plaatst de hel aan onze kant van de werkelijkheid. Dat geeft ruimte voor erkenning van dagelijkse situaties waar alleen God ons van kan verlossen.’ Belangrijk is ook te beseffen dat de hel als dreigement juist een gelovig publiek treft. ‘Echte dreiging met de hel als ondergang vind je alleen in het Mattheüsevangelie. Daarbij richt Jezus zich tot de gemeente, niet tot buitenstaanders. Dat is voor veel mensen een eyeopener.’

De hel is zoiets als het fotonegatief van de plek waar Jezus is, stelt Huijgen. ‘Jezus zegt: Ik ben de weg, de waarheid en het leven; ik ben de deur, de goede herder. De hel is het tegenovergestelde: een doolhof, waar de leugen regeert, waar geen kader is, waar je eenzaam bent, waar geen kudde is. De hel is: niet delen in Christus. Wie dan zegt dat dit wel meevalt, is in mijn ogen te beklagen.’

Bondigheid

Preken is een kwestie van theologische inhoud, maar ook van verwoording. In een zaaltje van het gebouw van de TUU verwonderen deelnemers van de workshop ‘Aan één woord genoeg’ zich over de bondigheid van de preken van Gerrit de Kruif, die diepe gedachten in geserreerde zinnen kon vangen. Udo Doedens, Hanneke Ouwerkerk en Jilles de Klerk bundelden onlangs een aantal van die preken in het boek ‘Kijk, weer een zwaluw’.

De Klerk: ‘De Kruif wist snel tot de kern te komen en je ook mee te nemen naar die kern.’ De Kruif preekte bijvoorbeeld in heldere bewoordingen over bekering, in een preek over Markus 1. ‘Het is niet spectaculair, zodat je er een sterk verhaal bij kunt vertellen. Het heeft er meer iets van dat je in een gymzaal in een grote groep staat en dat je moet kiezen bij welk team je gaat staan. Je kiest als vanzelf het sterkste team, maar je bedenkt je en loopt over naar dat andere. Tot inkeer komen is niet iets heel dieps, het is iets lichts, dat past bij Jezus. De diepzinnigste mensen komen er nooit uit. Het is meer dat je een wenk volgt, omdat Hij vertrouwen wekt. En dat je dan dingen gaat doen die bij dat vertrouwen passen.’

Authenticiteit

Preken gaat nooit buiten jezelf als mens om. Daarover gaat het in de workshop ‘Het ‘ik’ in de preek’ in de bovenzaal van de Jacobikerk, waar Bert Karel Foppen een gesprek leidt dat nauw aansluit bij het thema vrijmoedigheid. Op welke manieren kun je jezelf inbrengen in de preek en is dat eigenlijk wel wenselijk? ‘Jonge mensen vinden authenticiteit erg belangrijk. Maar het gaat niet om mij als voorganger. Hoe houd ik dat in balans?’. Dat blijkt een vraag te zijn die breed leeft in de groep.

Theologen als Bonhoeffer en Barth pleitten ervoor om als voorganger zelf op de achtergrond te blijven. Een preek is een brief die je als het ware als een heraut voorleest. In de tweede helft van de twintigste eeuw komt de rol van de hoorder en de persoon van de prediker in de belangstelling. Een argument om wel iets van jezelf te laten zien in de preek, is dat mensen dan ook van je kunnen verschillen, stelt Foppen.

Rollen

Alle aanwezigen zijn het erover eens dat voorbeelden uit het persoonlijke leven de hoorders je verhaal in kunnen trekken. Maar hoe doe je dat op een manier die passend is? Je kunt jezelf een aantal vragen stellen om te testen of het nodig is dat je een bepaald verhaal naar voren brengt, stelt Foppen in navolging van de theoloog Richard L. Thulin. Maakt je verhaal de Bijbelpassage toegankelijker? Is het verhaal noodzakelijk voor de preek?

Veel heeft hijzelf gehad aan de inzichten van de Duitse theoloog Manfred Josuttis. ‘Je kunt in de preek verschillende rollen aannemen. Je kunt je eigen gedachten bij een Bijbeltekst verwoorden om te laten zien dat de waarheid daarvan door jouw ervaring wordt bevestigd. Of je geeft eerlijk je positieve of negatieve verhouding tot de tekst weer. Je kunt ook een fictief ‘ik’ opvoeren, waarbij je jezelf als luisteraar positioneert, of als de buurman die over de heg iets zegt. Op die manier maak je ruimte voor de eigen ervaring van de hoorders, zodat die ook van jou kunnen verschillen.’

Tekst: Nels Fahner

Labels: Areopagus nieuws, Nieuwsberichten

IZB houdt netwerkochtend voor voorgangers op 30 juni

2026-06-04T15:06:33Z

Het programma sluit aan bij het C.S. Lewis-jaar en draait om de vraag wat verhalen voor de praktijk van het werk van voorgangers kunnen betekenen. Met een lezing van dr. Arjan Markus over ‘narratieve geloofsverantwoording’, boekentips van ds. Leneke Marchand en een reflectie op verhalen van christelijke influencers van Mette van Hell, kwartiermaker twintigers bij de IZB. Missionair werker Arjen van Wijk, tevens zanger bij de band This Beautiful Mess, zingt verhalende muziek van onder anderen Nick Cave.

De ochtend is van 10.00 uur tot ca. 13.30 uur, inclusief lunch, in Kruispunt Vathorst, Terschellingkade 22, Amersfoort. Deelname is gratis, vooraf aanmelden is noodzakelijk. Dit kan tot en met dinsdag 23 juni via deze link.

Labels: Areopagus nieuws, Focus verhalen, Nieuwsberichten, Impact nieuws

Hoe kan pastoraat onderdeel zijn van missionair gemeente-zijn?

2026-06-03T21:53:42Z

‘Hoe kan pastoraat onderdeel zijn van missionair gemeente-zijn?’ Die vraag klinkt steeds vaker in gesprekken met kerkenraden. En terecht. Want wie de kerk wil zien als een levende, naar buiten gerichte gemeenschap, kan niet om het pastoraat heen. Juist daar, in het omzien naar elkaar, wordt zichtbaar wie we zijn – en dat we Christus volgen.

Bij de IZB stellen we dan graag eerst een andere vraag: wat geeft vreugde in het pastoraat, en wat schuurt, hoe is het pastoraat georganiseerd? Want achter structuren gaan altijd ervaringen schuil. Gemeenteleden die zich gezien weten – of juist niet. Ouderlingen die trouw bezoeken brengen – maar zich afvragen of het anders kan. Teveel adressen om echt een pastorale relatie op te kunnen bouwen. En hoe kom je echt in contact met de brede rand, de randkerkelijken? Het eerlijke gesprek daarover opent vaak nieuwe perspectieven.

In een gemeente waar we een missionaire oriëntatie deden, klonk in een gemeentebrede enquête ook kritische feedback. Tijdens een retraite met de kerkenraad werd duidelijk dat het pastoraat vaak bleef steken in het ‘zorgende’. En dat is begrijpelijk: juist bij ziekte, rouw of werkloosheid wil je er zijn. Vragen als ‘Waarom gebeurt dit?’ en ‘Waar is God?’ horen daar wezenlijk bij.

Maar er kwam ook een andere laag naar boven: het toerustende pastoraat. Pastoraat dat niet alleen meeloopt in het lijden, maar ook helpt om het leven als leerling van Jezus vorm te geven. Dan verschuiven de vragen: ‘Wat is God hier aan het doen?’ en ‘Hoe kun jij in deze situatie vrucht dragen?’ Ineens wordt pastoraat niet alleen zorgend, maar helpt ook richting te geven. Niet alleen troost, maar ook toerusting.

Dat vraagt iets van ons denken. Want veel gemeenten herkennen het patroon: pastoraat komt in actie als er iets aan de hand is. Maar wat als pastoraat juist ook bedoeld is om mensen toe te rusten in hun werk, studie, buurt en relaties? Om hen te helpen het evangelie handen en voeten te geven, juist daar waar ze elke dag zijn?

In een andere gemeente kreeg dat concreet vorm in iets nieuws: buurtpastoraat. Kleine groepen, geografisch ingedeeld, met een contactpersoon die omziet naar zo’n tien pastorale eenheden. Niet alleen kerkleden, maar ook randkerkelijken. Het resultaat? Meer verbinding, meer zicht op elkaar – en een open deur naar het dorp. Pastoraat werd ineens ook missionair: een netwerk van aandacht, midden in het dorp. Een mooi resultaat van het gevolgde Focustraject in deze gemeente.

Missionair gemeente-zijn gaat niet allereerst over projecten of programma’s, maar over mensen die leren leven als discipel van Christus in hun eigen context. Hoe krachtig is het dan als het pastoraat daarin meebeweegt. Als het niet alleen reageert op nood, maar ook toerust en uitreikt naar mensen die aan de randen van de kerk zich bevinden of daar buiten.

Bij de IZB denken we graag mee hoe dat er in uw gemeente uit kan zien. Want elke gemeente is anders. Maar de uitnodiging is dezelfde: laat het pastoraat volop meedoen in het missionair gemeente-zijn.

Tekst: Agnes van Haaften, teamleider Gemeentecontact & advies

Heb je ook een vraag of wil je ergens over doorpraten? Elke maand is er een online missionair spreekuur. Meer info vind je hier.

Labels: Areopagus nieuws, Focus verhalen, Nieuwsberichten

‘Op de preekstoel kun je je niet meer verschuilen’

2026-04-28T13:06:41Z

Oevermans woont met zijn vrouw en drie kinderen in een jaren-dertigwoning in Utrecht-Zuilen, op het randje van de volkse Betonbuurt. Een speeltuin voor de deur. De keuken is licht, dankzij een schuine glaswand die het achtertuintje verbindt met de binnenruimte. ‘Een architect kijkt net als een theoloog eerst naar het licht’, zegt Oevermans lachend, terwijl hij koffie met koek serveert. Hij vertelt dat Willem Jan de Hek, een van de predikanten van de Utrechtse Jacobikerk en architect, met het idee kwam om gebruik te maken van schuine hoeken.

Oevermans is naast theoloog ook timmerman. Bijna alles aan dit piekfijn verbouwde huis heeft hij zelf gemaakt. Ooit begon hij als rietdekker, in weer en wind op het dak. Fysiek werk betekent ook fysiek leed – en dat is een realiteit die in onze cultuur niet altijd wordt gezien. Uit die ervaringen kwam zijn opiniestuk ‘Kan het rauwer in de theologie?’ voort, dat Oevermans afgelopen najaar schreef voor het Nederlands Dagblad. ‘Sjouwen, uitbenen, zweten, slopen, jakkeren, schrobben … de wereld van de rauwe arbeid blijft vaak buiten beeld in de theologie’, zo schreef hij.

Wat mist de theologie als die dit leven niet laat binnenkomen?

‘Het leven zelf. De filosoof William James schreef dat we de ervaring moeten beschermen tegen de filosofie. Iets dergelijks geldt voor de theologie: we moeten soms het leven daartegen beschermen. Op de universiteit kun je wel klaverjassen over de realiteit, maar dat heeft het gevaar in zich dat je buiten de ervaring komt te staan.’

De wetenschap is tenslotte beschouwend. ‘Die is altijd van de tweede orde. Ik ben opgegroeid met een werkelijkheid waarin fysiek werk gewoon was: je staat om vijf uur op en bent tot vijf uur aan het werk. Je bent tien uur, soms in een hitte van 35 graden, aan het werk. Elke dag heb je wel ergens een wond, van een zere knie of een kwetsuur aan je rug. Je proeft wat het is om in het zweet van je aanschijn te werken. Dat is een basale ervaring van lijden, van weerstand. Daar komt het besef uit voort dat het leven alleen opgang kan maken als miljoenen mensen zich daarvoor in het zweet werken. Dat er een stoep ligt voor je deur, dat je naar de wc kunt: dat zijn allemaal basale ervaringen waar lijden aan ten grondslag ligt.’

We leven heel snel in bubbels. Het mooie van de kerk is nou juist dat het geen bubbel is. ‘Wijsheid, doorleefdheid: dat zijn deugden die je bij iedereen kunt vinden, hoog- of laagopgeleid. Ik heb een vrachtwagenchauffeur ontmoet die Chesterton leest, een hovenier die houdt van Tolstoj. Je kunt als predikant denken: ik zie het zonverbrande hoofd van een werkman, dus daar moet ik mijn preek op aanpassen. Maar de vraag is of iemand die de hele dag met excelsheets werkt, in het dagelijks leven niet verder van het evangelie af staat. Veel basaler is de ervaring van lijden, wat het aardse bestaan echt is.’

Je hebt heel lang aangehikt tegen op de preekstoel staan – ‘Ik zou liever willen zwijgen – dat is mijn ongeloof’, zo schreef je in een eerder interview. Wat hield je tegen om de kansel op te gaan?

Hij zwijgt een tijdje. ‘Ik vind het moeilijk om onder woorden te brengen wat roeping voor mij betekent. Ik heb er nauwelijks taal voor omdat het een mystieke ervaring is. Op de preekstoel kun je je niet meer verschuilen. Ónder die preekstoel kun je met een zekere vrijblijvendheid met iemand een boom ergens over opzetten. Frans Breukelman heeft het over een ‘binnenbrekend vooraf’, over teruggeroepen worden. Predikant is betaald luisteraar zijn; wat je opvangt, probeer je taal te geven. Preken is boven je macht werken, schrijft Bonhoeffer. Dat zijn woorden waar ik me aan spiegel; het is te groot, altijd te groot.’

Wat maakt dat je daar toch gehoor aan hebt gegeven?

‘Dat heeft te maken met het vertrouwen dat er een Geestkracht is die jou de woorden in de mond legt. Dan ben ik niet zelf meer de dragende grond van mijn spreken, maar wordt dat gedragen door de overtuiging dat er iets gezegd wil zijn.’

Roeping is ook iets dat je kunt ontwijken, waar je keuzes omheen kunt maken, om er niet aan toe te geven.

‘Eigenlijk is het bij mij pas afgelopen zomer tot overgave gekomen, toen ik bezig was met Etty Hillesum, haar dagboeken en mijn eigen dagboeken in een masterscriptie inbracht via een autobiografische methode, in een vraag naar onrust en overgave. Ook zijn voor mij de teksten van Dag Hammarskjöld, vooral in het dagboek ‘Merkstenen’, belangrijk geweest. Hij schreef bijvoorbeeld: “De inzet zoekt ons, niet wij de inzet. Daarom ben je er trouw aan, als je wacht, in bereidheid. En handelt – als de vraag gesteld wordt.”’

Oevermans vertelt over een ervaring die hij had als rietdekker – een vak dat hij tussen zijn zestiende en twintigste heeft beoefend. ‘Ik werkte op het dak in stilte. Wat ik daar ervoer, was een vorm van bestaansangst. Waarom ben ik er? Dat ervoer ik als een nood. Maar in de nood is er ook een wenk: iemand noden is ook een uitnodiging. Dat ik er ben, is ook een appèl.’

Die bestaansangst vindt hij terug bij Hammarskjöld, die schreef: ‘Ik verlang het absurde: dat het leven zin heeft. Ik vecht voor het onmogelijke: dat mijn leven zin krijgt. Ik durf niet, weet niet hoe ik zou kunnen geloven: dat ik niet alleen ben.’

Oevermans: ‘Daar zit voor mij de roepingsvraag: dat ik teruggeroepen word om het leven te leven, het leven met Christus.’ Hij staat even op om thee te zetten. ‘Ik heb er dus geen vroom verhaal over. Hammarskjöld heeft het over: je eigen stilte in gaan. Niets anders te ambiëren dan het welzijn van mensen. Naar de liefde te streven. Dat vind ik krachtig verwoord.’

Je wordt uiteindelijk ook concreet geroepen door een kerkelijke gemeente.

‘Ja. Dat is het element van uitwendige roeping, een gemeente die bij je aanklopt, naast de inwendige roeping waar we het net over hadden. Dat mensen uit Molenaarsgraaf op mijn pad kwamen, deed me beseffen dat er echt zoiets is als een stem van buitenaf. Je kunt erover nadenken, maar op zo’n moment wordt het een concrete bestaansvraag. Er zijn twee mensen die voor onze deur staan en die een beroepsbrief brengen. Ik heb de vrijheid om daarop te antwoorden – vrijheid en verantwoordelijkheid betekenen wat mij betreft hetzelfde. Dat roept de vraag op wat zo’n sprong dan kan dragen. Hammarskjöld benadrukt dat het lichaam en de ziel tal van mogelijkheden hebben. Op een gegeven moment is het niet meer jouw leven, jouw invulling van die duizenden mogelijke levens, maar is er een moment dat je wordt gekozen.’

Het had ook anders kunnen lopen, bedoelt hij. ‘Ik heb er ook weleens over gedacht om met een compagnon een timmerbedrijf uit te bouwen. Maar daaronder zit voor mij uiteindelijk de ervaring van verveling, verdoving en wegvluchten voor die verveling. Net zoals mijn liefde voor de filosofie ook ertoe kan leiden dat het boek een surrogaat wordt voor echte mensen.’

Hij begon met theologie studeren in 2018. ‘In 2019 ben ik gestopt. Ik ben een dagboek gaan bijhouden over de vraag wat er met me gebeurde. Ik heb dat ervaren als een innerlijke dialoog, of een dialoog met God. Ik dacht: ik heb ooit ergens ‘ja’ tegen gezegd; waarom gebeurt dit dan?’

In die periode hebben de dagboeken van Etty Hillesum hem veel gebracht, die hij later bij zijn scriptie zou betrekken. ‘Zij schrijft over onrust en overgave, over niet meer achter de feiten terug kunnen. Over een leven in dienstbaarheid, noem het liefde, voor de man die Christus heet. Vrij zijn betekent ja zeggen. Waar de Geest is, is vrijheid. Dat vind ik een mooie zin van Paulus. Die ervaring van vrijheid is echt. Dan kan niets je raken, ook al moet die vrijheid elke dag bevochten worden.’

Van wie heb je het geloof geleerd?

‘Mijn oma belichaamde de ervaring dat het goed is om met God te leven. De ervaring dat we nooit uit zijn hand vallen. Zij had een oprechte vroomheid. Ik at er elke dinsdag als schooljongen. Ik las er aan tafel uit het dagboek ‘Bij nachten en dagen’ van J. J. Poort. Dostojewski las ik toen ik 18, 19 jaar was. Het maakte indruk op mij zoals hij de mens beschreef, als een slagveld tussen God en de duivel. Ik word ook vaak getroffen door de verhalen die ik lees, pas nog door een mooi interview met Peter Schormans in De Nieuwe Koers. Hij zegt: “Waar het kapot is gegaan, werkt God ook”, “We zijn vooral een gebed. Ons leven is in Christus verborgen in God.” En: “God is teder. Hij is stil aanwezig in al ons doen en laten.” Dat vind ik heel mooie uitspraken. Van poppenspeler Jozef van den Berg leerde ik dat bekering iets is als bekeerd worden van ‘chronos’ naar ‘kairos’: de eeuwigheid geeft een ander tijdsbesef, je komt in een eeuwig nu te leven. Je bent, je wordt een mens van de dag. De poëzie van Willem Barnard en Willem Jan Otten lees ik ook graag. En als het over mensen dichtbij gaat: mijn vicaris, Jasper van Schaik, die mij bevestigde in Molenaarsgraaf, is voor mij ook belangrijk geweest.’

Hoe leef je toe naar het predikantschap?

‘Ik ben me op dit moment extra aan het verdiepen in verschillende thema’s die ik tegen zal gaan komen. Ik zie best een beetje op tegen het pastoraat, omdat je zo dicht bij de ziel van mensen komt. Hoe geef je je aandacht gestalte? Hoe kun je daarin met de ander zijn? Maar je moet er natuurlijk doorheen. Het ambt is een hutje waar je in kunt schuilen, leerde ik van een van de oud-predikanten van de Jacobikerk. Hoe kun je een bondgenoot zijn van mensen, dienstbaar zijn aan een gemeenschap? Ik zie er erg naar uit om dat te gaan ontdekken.’

Interview: Nels Fahner en Iris Molenaar

Meer interviews lezen? Aanmelden voor de Company of Preachers, onze maandelijkse nieuwsbrief voor voorgangers, kan hier.

Labels: Areopagus nieuws, Interviews, Nieuwsberichten

Tips voor het gesprek met Generatie Z

2026-04-15T10:11:09Z

In de eerste hoofdstukken van zijn boek laat Van der Leij zien hoe belangrijk zingeving is voor jongeren, ook wanneer zij zelf niet altijd (meer) weten wat het woord betekent. Waarom is dat gesprek zo essentieel? ‘Het leven van Gen Z’ers is voller, sneller en vaak ook eenzamer dan het leven van jongeren van andere generaties’. Technologie is onmisbaar geworden, terwijl die ook overprikkelt. Jongeren voelen druk om financieel zelfstandig te zijn, en ze worden geconfronteerd met een wereld die chaotisch en veeleisend voelt. Niet voor niets is het motto van het boek geleend van Coldplay’s Fix You: 'When you try your best, but you don’t succeed. When you get what you want, but not what you need.' Juist omdat jongeren zoveel druk ervaren, zijn gesprekken over wat hen drijft in het leven zo belangrijk om te voeren.

Drijfveren

Hoe voer je zulke gesprekken dan? In een aantal hoofdstukken beschrijft Van der Leij hoe je dit kunt aanpakken. Een belangrijk punt dat hij maakt is dat rolmodellen in het echte leven zo belangrijk zijn voor jongeren: mensen die oprecht zijn, zich kwetsbaar durven opstellen en bereid zijn om vragen te stellen die en laag dieper gaan. Juist omdat jongeren vaak niet gewend zijn om over waarden en drijfveren te spreken, moedigt hij volwassenen aan om die stap te zetten en jongeren te ontmoeten in hun vragen. Er is bij de jongeren namelijk echt de behoefte om gezien te worden.

Verhalen

Een verrassend inzicht uit het boek is de aandacht voor de verhalen die een rol spelen in het leven van jongeren. De series die ze kijken en de games die ze spelen zeggen vaak veel over wat zij belangrijk vinden. Jongeren kunnen zich spiegelen aan deze verhalen, en oprechte interesse in deze media kan een goede ingang vormen voor gesprekken over identiteit en waarden.

Elk hoofdstuk sluit af met praktische tips om zelf aan de slag te gaan. Daarmee is dit boek een waardevolle gids voor jeugdouderlingen, predikanten, ouders en docenten die zoeken naar verbinding met Generatie Z. En, zo benadrukt Van der Leij: geniet ervan. Als je je voor ze openstelt, zullen de jongeren die je spreekt je verwonderen, raken en inspireren.

Tekst: Mette van Hell

N.a.v. Stephen van der Leij, Geef Gen Z gewoon haar zin, uitg. Thema, €20,-

Mette van Hell en Dick Wolters doen voor de IZB onderzoek naar twintigers en de kerk. Abonneren op hun kwartaalmailing kan onderaan deze pagina. Zij geven vanaf 30 september de leerkring 'Predikant van Gen Z' en verzorgen op aanvraag het traject 'Ruimte voor twintigers' voor kerkelijke gemeenten.

Labels: Areopagus nieuws, Focus verhalen, Nieuwsberichten, Recensies

'Traditie is een actief proces van doorgeven'

2026-05-20T12:56:14Z

Stel je de kerkgeschiedenis voor als een enorme zolder. Een plek vol verhalen, ideeën en figuren. Voor velen een stoffige, onbekende ruimte. Voor Nathan is het een schatkamer. Samen met Rozamaryn Orsel werd hij verkozen tot Jonge Theoloog der Nederlanden, een titel waarmee ze een jaar lang het publieke gesprek over theologie en geloof voeren. Nathan, tweedejaars masterstudent theologie aan de PThU, heeft daarin een duidelijk verlangen: de deuren van die zolder opengooien voor een nieuwe generatie.

Maar niet als doel op zich. Nathan wil laten zien dat de vragen waar jongeren vandaag mee worstelen - wie ben ik, hoe hoor ik Gods stem, hoe ga ik om met de onrust in de wereld - ook eeuwen geleden al werden gesteld. En dat de antwoorden die toen werden gevonden, ook vandaag nog iets te bieden hebben. Niet alleen voor je eigen geloof, maar ook in het gesprek met mensen om je heen.

Present zijn

Hoe deel je je geloof in een tijd waarin veel mensen niets meer met de kerk hebben? Nathan is eerlijk: het begint niet met praten, maar met luisteren. 'In Zwolle heb je mensen die op de Grote Markt gaan staan met een groot kruis en iedereen de hel in praten. Ik word er heel kriebelig van. Mensen vinden het irritant. Je doet daarmee niet wat je zou moeten doen als je het evangelie wilt verspreiden’, vindt hij.

Wat dan wel? Nathan wijst op Jezus zelf. 'Jezus gaat naar mensen toe, luistert naar hun verhaal en laat iets zien van het goede leven. Hij komt niet en zegt: "Vrouw, u bent zondig en bekeer u snel." Hij is present en zoekt relatie, als doel op zich.'

Dat is een houding die hem aanspreekt. ‘Je bouwt relaties op, niet om die te gebruiken om vervolgens iemand de kerk in te praten, maar gewoon als doel op zich. Vanuit die relatie kun je prima een keer zeggen: kom eens mee naar de kerk, want ik denk dat het je heel goed gaat doen.'

Geïnspireerd door de Bergrede en het werk van theologen zoals Stefan Paas ziet Nathan missionair-zijn breder dan alleen woorden delen. 'Waar je opkomt voor recht en vrede zoekt, daar wordt het koninkrijk zichtbaar. Dan ben je eigenlijk al missionair bezig.' Maar om dat goed te kunnen, moet je wel weten waar je zelf staat, vanuit welke wortels je voeding krijgt. En daar komt de kerkgeschiedenis om de hoek kijken.

In gesprek

'Wie ben ik en waarom ben ik hier?' Het is volgens Nathan een vraag die elke jonge generatie bezighoudt. In een tijd van prestatiedruk en een constante stroom aan nieuws, voelt die vraag misschien wel extra dringend. In plaats van een canon op te stellen van figuren die je 'moet' kennen, kiest Nathan voor een andere weg. 'Ik selecteer thema's waarvan ik denk: dit raakt aan iets waar jongeren vandaag mee bezig zijn. En dan redeneer ik terug: welke persoon uit de kerkgeschiedenis heeft hier een inzicht dat ons verder kan helpen?'

Hij probeerde het al eens uit in een gemeente, met een groep jongeren van 16 tot 18 jaar die worstelde met de vraag hoe je Gods stem kunt verstaan. Hij dook niet direct de Bijbel in, maar pakte er een tekst bij van Thomas a Kempis, de bekende Zwolse monnik uit de vijftiende eeuw.

'Het was niet een groot succes,' vertelt Nathan lachend. 'Het was vrijdagavond, ze hadden een tentamenweek gehad en ik gaf ze een tekst uit de 15e eeuw. Dat was best even ploeteren.'

Toch kwamen er praktische handvatten uit. Thomas a Kempis adviseerde bijvoorbeeld om aan het begin van de dag te kijken waar je God zou kunnen ontmoeten en aan het eind te checken of dat gelukt is. 'Waarschijnlijk niet', zei Thomas al, 'dus maak je geen zorgen.' Maar wat de jongeren het meest raakte, was dit: 'Er zijn momenten dat je God niet hoort, niet voelt, niet merkt. Dat kan even duren. Als je het idee hebt dat het te lang duurt, ga dan praten met een ouder persoon, die heeft al eens meegemaakt wat jij meemaakt.' Het leidde direct tot een concrete vraag van een jongere aan de predikant: 'Heeft u nog een oud persoon voor mij met wie ik kan kletsen?'

Ruimte voor onenigheid

Het mooie van het gebruiken van een tekst van Thomas a Kempis, in plaats van een Bijbeltekst, is de ruimte die het schept. 'Het is niet de Bijbel. Niet Gods Woord. Het is ‘gewoon' een tekst van een christen en daar kun je het heel goed over oneens zijn,' legt Nathan uit. 'Er was meer ruimte om te zeggen: dat vind ik wel heel erg hard, of: zo werkt het voor mij niet.'

Thomas a Kempis schreef soms best prikkelende dingen. Zoals: als je maar een halfslachtige poging doet, wat denk je dan wel niet? Dan gaat het nooit lukken. 'Een aantal jongeren was het daar gewoon niet mee eens. Maar dat is juist het mooie, want het is niet de Bijbel. Het is een tekst van een mede-christen en dan kun je daar heel goed over discussiëren.'

Zo ontstaat een gesprek waarin jongeren ontdekken dat ze niet de eersten zijn met hun vragen. 'Wat een mooie boodschap, dat iemand dat 600 jaar geleden ook al dacht. Ik ben niet alleen met deze vraag.' Die herkenning geeft houvast. En het werkt ook de andere kant op: wie zijn eigen bronnen beter kent, kan in het gesprek met niet-gelovigen ook iets delen. Niet als verkooppraatje, maar vanuit echte verbinding.

Samen zoeken

Wat kunnen kerken hiervan leren? Nathan merkt dat veel kerken worstelen met de vraag hoe ze jongeren kunnen bereiken. De neiging is soms om direct met antwoorden te komen als jongeren vragen stellen. 'Ik denk dat het een evenwichtig gesprek moet zijn. Niet: jij hebt vragen, wij beantwoorden ze. Maar: jij hebt vragen, wij zijn met diezelfde vragen bezig en wij vinden een onderdeel van het antwoord hier. Misschien helpt het jou ook.'

Het vraagt van kerken om hun eigen verhaal, hun eigen traditie, goed te kennen. Niet als iets statisch, maar als een levend proces. 'Traditie komt van het Latijnse tradere: doorgeven. Het is een actief proces. Je kunt terugkijken en zien welke afslagen er zijn genomen. Misschien staan we nu ook wel weer op een moment dat we een nieuwe afslag moeten nemen, waarin we de wortels vasthouden, maar de vorm aanpassen.'

Nathan ziet ook mooie voorbeelden, zoals de Jacobikerk in Utrecht, waar de kerk een plek is geworden voor ontmoeting met de buurt. 'Niet alleen voor op zondag, maar ook waar ruimte is voor het gesprek, waar een sfeer is van veiligheid. Dat soort plekken trekt ook jongeren aan.'

Wat hij jongeren wil meegeven? 'Je bent niet de eerste met je vragen. En die mensen uit de kerkgeschiedenis die er ook doorheen zijn gekomen, die wijzen allemaal terug naar Jezus. Dat is misschien cliché, maar het is wel waar.’

Tekst: Christiaan Posthumus

Labels: Areopagus nieuws, Nieuwsberichten, vandaag

IZB publiceert boek over kerk-zijn op het platteland

2026-04-03T11:18:35Z

Hoe kun je Christus zoeken samen met je dorpsgenoten? Hoe houd je zicht op je roeping als kerk wanneer gebouwen met sluiting worden bedreigd? Dit boek brengt een beweging in beeld van lokale dorpskerken in Drenthe, die op initiatief van dominee Mark de Jager de afgelopen jaren experimenteerden met pionieren op het platteland. De Jager en zeven andere mensen vertellen over hun verbondenheid met verschillende initiatieven.

Verbeelding

Drenthe is niet de enige plek waar een zoektocht op het platteland gaande is. Dit boek is daarom een uitnodiging aan christenen en zoekers die een ‘heilige onrust’ voelen, om hun verbeeldingskracht de ruimte te geven, aldus auteur Henk Boerman. Hij is hoofd van de afdeling van de IZB die pioniersprojecten begeleidt. ‘Ik hoop dat mensen zich herkennen in de gewone verhalen in het boek. En dat ze zich kunnen verbeelden dat dit op hun eigen plek ook kan.’

Tegenbeweging

Kees van Ekris, scriba van de Protestantse Kerk, schreef in zijn voorwoord: ‘Dit boek is een verademing om te lezen. Er zit in onze kerk soms een sfeer van gelatenheid en resignatie. Alsof we ons er al bij hebben neergelegd dat interesse in geloof afneemt en ophoudt. Maar als ik het goed aanvoel, is er ook een tegenbeweging gaande.’

Het boek kost € 14,99 en is te bestellen via uitgeverij Vuurbaak of de lokale boekhandel. Ben je geïnteresseerd om ‘Biertje met de dominee’ in een groep te lezen? De uitgever biedt voor kerkenraden en andere belangstellenden een ‘sixpack’ aan à € 75, zes boeken voor de prijs van vijf. Gespreksvragen bij het boek en meer informatie over het concept 'Biertje met de dominee', gestart door dominee Folkert de Jong in Aalten, vind je hier.

Lees hier een uitgebreid interview met de auteur, Henk Boerman. Een leesfragment van het boek is hier te vinden.

Labels: Areopagus nieuws, Focus verhalen, Nieuwsberichten, Impact nieuws

De kerk: marktkraam of contrastgemeenschap?

2026-03-04T12:08:05Z

In zijn masterthesis 'Een plaats voor de kerk' bespreekt Bob van Meijeren de perspectieven van de Duitse wetenschapper Hartmut Rosa en de Lutherse predikant Andrew Root, bekend van het boek 'Wachten op God'. Root werd in zijn theologie geïnspireerd door Rosa. Van Meijeren zoekt naar een diepere doordenking van Rosa's denken voor de ecclesiologie. Wat zeggen Rosa en Root over de plaats van de Protestantse Kerk in Nederland in de huidige samenleving?

Verlies van resonantie en zicht op God

Beide auteurs spreken vanuit hun eigen perspectief over het probleem van onze laatmoderne samenleving. Rosa doet dit vanuit een sociologisch, filosofisch perspectief. Root neemt zijn uitgangspunt in het verdwijnen van het geloof in een God die werkt in onze wereld. Om te beginnen typeert Rosa het kernprobleem van onze hedendaagse Westerse samenleving als 'vervreemding'. We verliezen echt contact met mensen, dingen, de wereld om ons heen, maar ook met onszelf. Versnelling kenmerkt onze cultuur. We proberen de wereld steeds meer binnen ons bereik te brengen. 'Doordat we zoveel in ons eigen bereik brengen, verliezen we als moderne mensen het vermogen om ons aan te laten spreken en te laten bereiken door iets of iemand anders,' stelt Van Meijeren (p. 8). Daarnaast spreekt Root in relatie tot onze samenleving voornamelijk over verlies van transcendentie. Hij verwijst hiervoor naar Charles Taylors denken over secularisatie. Het lukt mensen niet meer om God in deze wereld aan het werk te zien.

De kerk als marktkraam of contrastgemeenschap

Vervolgens stelt Van Meijeren de vraag hoe de ideeën van Rosa en Root hun denken over de kerk vormen. Volgens Rosa dragen versnelling en het beschikbaar maken van de wereld bij aan vervreemding. In resonantie ligt volgens hem de oplossing voor dit probleem. 'Als vervreemding het verstommen van de relatie ten opzichte van de wereld en zichzelf is, dan is resonantie een sprekende relatie tussen het zelf en de wereld,' licht Van Meijeren toe (p. 16). Religie is één van de plaatsen waar resonantie kan gebeuren. Zo kan de kerk een mogelijke resonantiebron zijn. 'Juist doordat de late moderniteit zo weinig ruimte laat voor resonantie heeft de kerk de moderniteit iets te bieden' (p. 18). Toch blijft de kerk slechts één van de vele resonantiebronnen. Vandaar dat Van Meijeren het kerkbegrip van Rosa typeert als een marktkraam die waren aanbiedt op een marktplaats met verscheiden aanbod. Van Meijeren bekritiseert de individuele inkleuring van de vraag naar het goede leven in Rosa's denken: 'Door op de ervaring te focussen, mist Rosa aandacht voor de kerk als plaats waarin wordt nagedacht over de ethiek van het goede leven en als werkplaats van rechtvaardigheid' (p. 18).

Naast de marktkraam typeert Van Meijeren het kerkbegrip van Root als contrastgemeenschap. Roots uitgangspunt is het verlies van geloof in een werkzame God. Als gevolg daarvan gaan mensen hard werken in een poging zelf de kerk te redden. Root stelt daar de houding van wachten op God tegenover. Daarbij steunt hij op de resonantiegedachte van Rosa. Hoewel Root in zijn denken voornamelijk de kleinheid van de kerk in de wereld benadrukt, spreekt hij ook ambitieus over haar rol. 'De kerk is een gemeenschap waar het anders toe gaat dan in de rest van de wereld die door de late moderniteit in haar greep wordt gehouden. In haar kleinheid en ontvankelijkheid zou de kerk het tegenovergestelde moeten zijn van een cultuur die alles probeert in de hand te houden' (p. 21).

Het goede leven

Van Meijeren wijst in zijn onderzoek drie verschillen aan in ecclesiologie tussen Rosa en Root. Als eerste de plaats van de kerk in de wereld. Bij Rosa is de kerk één van de vele resonantiebronnen in de wereld. Waar de kerk bij Rosa deel is van de wereld, staat zij bij Root in contrast met de wereld, vanwege haar afhankelijkheid van God. Tegelijk richt de kerk zich op de wereld, omdat zij juist daar God kan ontmoeten. Een tweede verschil wordt zichtbaar in de reikwijdte van de kerk. De kerk kan volgens Rosa een ervaring bieden aan individuen. Van Meijeren merkt op dat daarin het ethische aspect van de kerk in de vraag naar het goede leven ontbreekt. Bij Root is de kerk meer dan een persoonlijke 'leverancier van resonantie' (p. 23). De kerk heeft immers als geméenschap een idee over het goede leven. Tot slot waarderen Rosa en Root de huidige staat van de kerk verschillend. Waar de kerk voor Rosa 'bijzonder krachtig resonantiepotentieel' bezit, heeft zij bij Root een meer uniek karakter (p. 24).

Tekst: Iris Molenaar.

Dit is de tweede aflevering van de rubriek ‘Geleerd’. Lees hier de eerste aflevering, over de masterthesis van Rik Zwalua.

Labels: Areopagus nieuws