Focus verhalen

Hoe kan pastoraat onderdeel zijn van missionair gemeente-zijn?

2026-04-22T15:42:29Z

‘Hoe kan pastoraat onderdeel zijn van missionair gemeente-zijn?’ Die vraag klinkt steeds vaker in gesprekken met kerkenraden. En terecht. Want wie de kerk wil zien als een levende, naar buiten gerichte gemeenschap, kan niet om het pastoraat heen. Juist daar, in het omzien naar elkaar, wordt zichtbaar wie we zijn – en dat we Christus volgen.

Bij de IZB stellen we dan graag eerst een andere vraag: wat geeft vreugde in het pastoraat, en wat schuurt, hoe is het pastoraat georganiseerd? Want achter structuren gaan altijd ervaringen schuil. Gemeenteleden die zich gezien weten – of juist niet. Ouderlingen die trouw bezoeken brengen – maar zich afvragen of het anders kan. Teveel adressen om echt een pastorale relatie op te kunnen bouwen. En hoe kom je echt in contact met de brede rand, de randkerkelijken? Het eerlijke gesprek daarover opent vaak nieuwe perspectieven.

In een gemeente waar we een missionaire oriëntatie deden, klonk in een gemeentebrede enquête ook kritische feedback. Tijdens een retraite met de kerkenraad werd duidelijk dat het pastoraat vaak bleef steken in het ‘zorgende’. En dat is begrijpelijk: juist bij ziekte, rouw of werkloosheid wil je er zijn. Vragen als ‘Waarom gebeurt dit?’ en ‘Waar is God?’ horen daar wezenlijk bij.

Maar er kwam ook een andere laag naar boven: het toerustende pastoraat. Pastoraat dat niet alleen meeloopt in het lijden, maar ook helpt om het leven als leerling van Jezus vorm te geven. Dan verschuiven de vragen: ‘Wat is God hier aan het doen?’ en ‘Hoe kun jij in deze situatie vrucht dragen?’ Ineens wordt pastoraat niet alleen zorgend, maar helpt ook richting te geven. Niet alleen troost, maar ook toerusting.

Dat vraagt iets van ons denken. Want veel gemeenten herkennen het patroon: pastoraat komt in actie als er iets aan de hand is. Maar wat als pastoraat juist ook bedoeld is om mensen toe te rusten in hun werk, studie, buurt en relaties? Om hen te helpen het evangelie handen en voeten te geven, juist daar waar ze elke dag zijn?

In een andere gemeente kreeg dat concreet vorm in iets nieuws: buurtpastoraat. Kleine groepen, geografisch ingedeeld, met een contactpersoon die omziet naar zo’n tien pastorale eenheden. Niet alleen kerkleden, maar ook randkerkelijken. Het resultaat? Meer verbinding, meer zicht op elkaar – en een open deur naar het dorp. Pastoraat werd ineens ook missionair: een netwerk van aandacht, midden in het dorp. Een mooi resultaat van het gevolgde Focustraject in deze gemeente.

Missionair gemeente-zijn gaat niet allereerst over projecten of programma’s, maar over mensen die leren leven als discipel van Christus in hun eigen context. Hoe krachtig is het dan als het pastoraat daarin meebeweegt. Als het niet alleen reageert op nood, maar ook toerust en uitreikt naar mensen die aan de randen van de kerk zich bevinden of daar buiten.

Bij de IZB denken we graag mee hoe dat er in uw gemeente uit kan zien. Want elke gemeente is anders. Maar de uitnodiging is dezelfde: laat het pastoraat volop meedoen in het missionair gemeente-zijn.

Tekst: Agnes van Haaften, teamleider Gemeentecontact & advies

Heb je ook een vraag of wil je ergens over doorpraten? Op 11 mei is er een online missionair spreekuur. Meer info vind je hier.

Labels: Areopagus nieuws, Focus verhalen, Nieuwsberichten

Tips voor het gesprek met Generatie Z

2026-04-15T10:11:09Z

In de eerste hoofdstukken van zijn boek laat Van der Leij zien hoe belangrijk zingeving is voor jongeren, ook wanneer zij zelf niet altijd (meer) weten wat het woord betekent. Waarom is dat gesprek zo essentieel? ‘Het leven van Gen Z’ers is voller, sneller en vaak ook eenzamer dan het leven van jongeren van andere generaties’. Technologie is onmisbaar geworden, terwijl die ook overprikkelt. Jongeren voelen druk om financieel zelfstandig te zijn, en ze worden geconfronteerd met een wereld die chaotisch en veeleisend voelt. Niet voor niets is het motto van het boek geleend van Coldplay’s Fix You: 'When you try your best, but you don’t succeed. When you get what you want, but not what you need.' Juist omdat jongeren zoveel druk ervaren, zijn gesprekken over wat hen drijft in het leven zo belangrijk om te voeren.

Drijfveren

Hoe voer je zulke gesprekken dan? In een aantal hoofdstukken beschrijft Van der Leij hoe je dit kunt aanpakken. Een belangrijk punt dat hij maakt is dat rolmodellen in het echte leven zo belangrijk zijn voor jongeren: mensen die oprecht zijn, zich kwetsbaar durven opstellen en bereid zijn om vragen te stellen die en laag dieper gaan. Juist omdat jongeren vaak niet gewend zijn om over waarden en drijfveren te spreken, moedigt hij volwassenen aan om die stap te zetten en jongeren te ontmoeten in hun vragen. Er is bij de jongeren namelijk echt de behoefte om gezien te worden.

Verhalen

Een verrassend inzicht uit het boek is de aandacht voor de verhalen die een rol spelen in het leven van jongeren. De series die ze kijken en de games die ze spelen zeggen vaak veel over wat zij belangrijk vinden. Jongeren kunnen zich spiegelen aan deze verhalen, en oprechte interesse in deze media kan een goede ingang vormen voor gesprekken over identiteit en waarden.

Elk hoofdstuk sluit af met praktische tips om zelf aan de slag te gaan. Daarmee is dit boek een waardevolle gids voor jeugdouderlingen, predikanten, ouders en docenten die zoeken naar verbinding met Generatie Z. En, zo benadrukt Van der Leij: geniet ervan. Als je je voor ze openstelt, zullen de jongeren die je spreekt je verwonderen, raken en inspireren.

Tekst: Mette van Hell

N.a.v. Stephen van der Leij, Geef Gen Z gewoon haar zin, uitg. Thema, €20,-

Mette van Hell en Dick Wolters doen voor de IZB onderzoek naar twintigers en de kerk. Abonneren op hun kwartaalmailing kan onderaan deze pagina. Zij geven vanaf 30 september de leerkring 'Predikant van Gen Z' en verzorgen op aanvraag het traject 'Ruimte voor twintigers' voor kerkelijke gemeenten.

Labels: Areopagus nieuws, Focus verhalen, Nieuwsberichten, Recensies

‘Ik wil wel zelf betuttelen, maar niet betutteld worden’

2026-04-01T13:34:47Z

In de ruim opgezette groene wijk niet ver uit het centrum van Amersfoort liggen her en der nog wat plukjes sneeuw. Een herinnering aan het winterweer dat Nederland begin januari stevig in z’n greep hield. ‘Wat heb ik ervan genoten!’, verzucht mevrouw Waaning. Ze zit op haar favoriete plek in de lichte serre van haar twee-onder-een-kapwoning uit 1919.
In de vensterbank staat een deel van de verzameling santons uit de Provence. Het verhaal daarachter is het waard om verteld te worden – je bent oud-lerares of niet. ‘Deze santons (“kleine heiligen”) waren bedoeld om tijdens de Franse Revolutie, toen kerkdiensten verboden waren, toch Kerstmis te vieren door de geboorte van Christus uit te beelden. Dat gebeurde met behulp van uit provençaalse klei gebakken beeldjes in de klederdracht en met de ambachten van de steden en dorpen uit die streek.’
Ze heeft ze in alle soorten en maten, aangeschaft tijdens haar eigen reizen én als cadeau gekregen van Franse vrienden met wie ze in haar lange leven een band heeft opgebouwd.

Vanaf deze plek heeft mevrouw Waaning een perfect uitzicht op haar geliefde tuin. ‘Als het even kan ben ik daar te vinden.’ De afgelopen sneeuw- en vorstperiode, met de daarbij behorende gladheid, werd ze bepaald niet aan haar lot overgelaten. Mensen uit de kerk boden hun diensten aan. Buren houden een oogje in het zeil. ‘Ze doen niet anders dan vragen of ik nog iets nodig heb. Trouwens, hoe erg zou het nou helemaal zijn als er een keer iets ontbreekt aan je levensmiddelenvoorraad?’

Er moet heel wat gebeuren wil Ans Waaning in de stress schieten. Amersfoort is op dit moment al vele dagen in de ban van een bacterie in het drinkwater – dat moet voor consumptie eerst drie minuten worden gekookt. Aan die richtlijn houdt ze zich zoveel mogelijk, maar ze relativeert: ‘De soep wordt heus niet zo heet gegeten als ze wordt opgediend; zo’n bedrijf maakt gewoon gebruik van algoritmes en moet nu eenmaal het zekere voor het onzekere nemen’, zegt ze laconiek. En al zou je door zo’n vervelende bacterie worden getroffen, ‘wat dan nog? Dan heb je maar even wat darmproblemen.’ Typerend voor haar levenshouding; ze laat zich geen paniek aanpraten.

‘Complete waanzin’
Op de salontafel ligt, naast dagblad Trouw, het onlangs verschenen boek ‘Buig niet’ van Ad van Nieuwpoort. ‘Ge-wel-dig!’ Aan de hand van het Bijbelboek Daniël roept de auteur op tot verzet tegen de tijdgeest, tot mentale weerbaarheid. De rol van koning Nebukadnezar wordt in zijn optiek nu gespeeld door (onder anderen) Donald Trump. “Waag het niet zijn humeur te bederven. Als wij niet door zijn hoepeltjes springen, zijn wij verloren, zo is het idee.” Van Nieuwpoorts kritische analyse van het huidige tijdsgewricht is haar uit het hart gegrepen.

De nasleep van de Amerikaanse inval in Venezuela beheerst het nieuws, temeer omdat Trump inmiddels ook hard bezig is Groenland te annexeren. ‘En wat volgt er nog meer? Het is toch complete waanzin? Hoe bestaat het dat er niet alleen in de VS maar ook in Nederland mensen zijn die zo’n figuur steunen?’ In één moeite door ventileert ze ook haar aversie tegen ‘die hele veramerikanisering, ook in de taal. Daardoor verliezen we een cultuur, en wat je kwijtraakt, krijg je niet meer terug.’ Aha, horen we hier de frustratie van een francofiel…? ‘Nee hoor, dat staat er helemaal los van!’

Niet iedereen met wie ze haar inzichten deelt, of het nu gaat over Trump of allerlei vormen van onrecht, is het met haar eens, heeft ze wel gemerkt. Met de haar zo kenmerkende gulle lach laat ze merken dat ze niet bang is om in de spiegel te kijken: ‘Ik wil wel zelf betuttelen, maar niet betutteld worden!’
Dan, serieuzer: ‘Soms voel ik me niet meer thuis in deze maatschappij. Dat brengt een stuk eenzaamheid met zich mee.’ Niet dat ze per definitie meezingt in het koor van vroeger-was-alles-beter. ‘De voorrechten van deze tijd, de technologische vooruitgang, die zie ik heus wel.’ Met een schuine blik op haar laptop voegt ze eraan toe: ‘Als het allemaal functioneert tenminste…’

Brits bombardement
Ans Waaning werd in november 1932 geboren in Amsterdam, als eerste in een gezin van uiteindelijk acht kinderen. De oorlog zou niet alleen haar jeugd, maar ook haar hele leven stempelen. Ook al geeft ze ruiterlijk toe dat ze nogal snel het avontuur inzag van de gebeurtenissen, ze was oud genoeg om de ernst van de situatie te beseffen. Haar vader werd onder de wapenen geroepen in Alkmaar, maar hoefde daar geen strijd te leveren. Moeder vond met vier kinderen onderdak bij zijn ouders in Amsterdam. ‘De herinnering aan die eerste oorlogsdagen komt weer in allerlei details terug.’

In 1944 zat Ans in de eerste klas van de Christelijke HBS vlak bij de Euterpestraat. Evenals de toenmalige meisjesschool in deze straat werd haar school op 26 november van dat jaar getroffen door een Brits bombardement. Doel van de aanval was onder meer het hoofdkwartier van de Nederlandse afdeling van de SD, die in deze straat gevestigd was. ‘Het gebeurde op een zondag, we zaten te eten. Van angst ben ik onder tafel gedoken.’ Tientallen mensen vonden de dood, het precieze aantal is nooit vastgesteld.

Een deel van de hongerwinter heeft ze in Amsterdam doorgebracht. Gelukkig was er een mogelijkheid om op het platteland het eind van de oorlog af te wachten. ‘Ik zie me nog lopen met mijn vader en twee broertjes, de hele stad door, naar de haven. Daarvandaan gingen we per boot naar Kampen, en vandaar met een trekschuit, vrachtauto en paard en wagen naar Stadskanaal. We bleven er tot de bevrijding, bij een jong gezin op een grote boerderij.’

Opgroeien in oorlogstijd – het heeft haar gevormd. ‘Ik ben echt anders gaan denken. Dat vooruitgangsgeloof, het maakbaarheidsdenken sinds de Tweede Wereldoorlog…’ Met stemverheffing: ‘De hoogmoed! En nu weer alle dreiging.’

Onuitwisbare indruk
Natuurlijk was de naoorlogse periode ook voor de jonge Ans een tijd van hoop, van zelfontplooiing. In de zomer van ’45 werd het normale leven zoveel mogelijk opgepakt. Omdat het eigen schoolgebouw niet meer bestond, werd op verschillende locaties lesgegeven. In de vierde klas was een aanzienlijk deel van de leerlingen afkomstig uit Indonesië. ‘Die hadden op hun beurt dingen meegemaakt waar wíj ons geen voorstelling van konden maken. Ik denk dat het leven in oorlogsomstandigheden altijd een onuitwisbare indruk achterlaat.’

Liefde voor taal zat er bij Ans al vroeg in. ‘Vooral etymologie, het onderzoeken van de herkomst van woorden – heerlijk!’ Ze had een bijzonder goede leraar Duits. ‘Maar zo vlak na de oorlog Duits gaan studeren, dat lag niet voor de hand.’ Het werd Frans – de belangstelling voor taal en cultuur van dat land zou de rest van haar leven een constante blijven.

Kinderkolonie
Na de HBS kreeg ze een volledige baan op kantoor. Daarnaast deed ze in de avonduren de opleiding voor MO Frans. ‘Aan het eind van het cursusjaar had ik de luxe om drie maanden naar Frankrijk te gaan!’
Ze was namelijk in contact gekomen met een echtpaar dat in een badplaats in de Médoc een soort kinderkolonie beheerde. ‘Het was o.a. mijn taak om als ‘monitrice’ met de kinderen naar het strand te gaan.’ De jonge Nederlandse werd ondergedompeld in de Franse taal en zo ging dat jaren achtereen. Met een dochter uit het gezin heeft ze nog steeds contact.

Ans kon aan de slag als docent Frans op een middelbare school in Alphen aan den Rijn, waar ze zes jaar heeft gewerkt. Een benoeming aan het protestants-christelijke Corderius College (toen nog het Corderius Lyceum) bracht haar naar Amersfoort. Nog regelmatig komt ze oud-leerlingen tegen.

Zoals gezegd: mevrouw Waaning kan er slecht tegen wanneer andere mensen voor haar denken. Zelf wordt ze wel graag aan het denken gezet. Ook in de kerk. Ze is lid van de Nederlandse Gereformeerde Kerken, en heeft in haar gemeente het ambt van diaken vervuld.

Van gekissebis over dingen die in haar ogen vallen onder bijzaken heeft ze een afkeer. ‘Wat betekent kerk-zijn? God eren in eerbied, dáár gaat het om. In de Bijbel staat: Gaat heen en maak alle volken tot mijn discipelen. En niet: gaat bakkeleien over dit of dat.’

Missionair-zijn houdt voor haar niet in dat ze op de buren afstapt om over kerk en geloof te praten. ‘Daar voel ik me niet toe geroepen. Ik hoop dat mijn manier van leven laat zien waar ik voor sta.’

Bloemetje
Sinds 1992 is ze met pensioen. De eerste jaren daarna was ze nog vrij actief op verschillende gebieden, maar de laatste tijd is dat steeds moeilijker. Twee keer een heup gebroken, een niet goed sluitende hartklep en kortademigheid – ach, ze wil er niet te veel woorden aan vuil maken. ‘Natuurlijk ben ik op deze leeftijd afhankelijk van hulp. Gelukkig krijg ik die in ruime mate.’

Ans Waaning hoopt zo lang mogelijk in dit huis te kunnen blijven wonen, in de buurt die haar zo vertrouwd is. Mensen uit diverse fasen van haar leven weten haar te vinden, soms verrassen ze haar met een onaangekondigd bezoek. ‘Een tijdje geleden belde er een oud-leerling uit Alphen aan den Rijn aan, die nu in Amersfoort woont. Hij kwam een bloemetje brengen. “U zorgde er in 1961 voor dat ik herexamen kon doen, anders had ik van school gemoeten.” Zó leuk, dat iemand zich dat na al die jaren nog herinnert en de moeite neemt om langs te komen. Sindsdien heb ik er een schoolvriend bij!’

Tekst: Anneke Verhoeven. Foto’s: Wouter Muskee

Dit artikel verscheen in Lichtspoor, het magazine voor ouderenpastoraat van de IZB. Info over abonnementen is hier te vinden. De laatste editie van Lichtspoor is hier te lezen.

Labels: Focus verhalen, Nieuwsberichten, vandaag

IZB publiceert boek over kerk-zijn op het platteland

2026-04-03T11:18:35Z

Hoe kun je Christus zoeken samen met je dorpsgenoten? Hoe houd je zicht op je roeping als kerk wanneer gebouwen met sluiting worden bedreigd? Dit boek brengt een beweging in beeld van lokale dorpskerken in Drenthe, die op initiatief van dominee Mark de Jager de afgelopen jaren experimenteerden met pionieren op het platteland. De Jager en zeven andere mensen vertellen over hun verbondenheid met verschillende initiatieven.

Verbeelding

Drenthe is niet de enige plek waar een zoektocht op het platteland gaande is. Dit boek is daarom een uitnodiging aan christenen en zoekers die een ‘heilige onrust’ voelen, om hun verbeeldingskracht de ruimte te geven, aldus auteur Henk Boerman. Hij is hoofd van de afdeling van de IZB die pioniersprojecten begeleidt. ‘Ik hoop dat mensen zich herkennen in de gewone verhalen in het boek. En dat ze zich kunnen verbeelden dat dit op hun eigen plek ook kan.’

Tegenbeweging

Kees van Ekris, scriba van de Protestantse Kerk, schreef in zijn voorwoord: ‘Dit boek is een verademing om te lezen. Er zit in onze kerk soms een sfeer van gelatenheid en resignatie. Alsof we ons er al bij hebben neergelegd dat interesse in geloof afneemt en ophoudt. Maar als ik het goed aanvoel, is er ook een tegenbeweging gaande.’

Het boek kost € 14,99 en is te bestellen via uitgeverij Vuurbaak of de lokale boekhandel. Ben je geïnteresseerd om ‘Biertje met de dominee’ in een groep te lezen? De uitgever biedt voor kerkenraden en andere belangstellenden een ‘sixpack’ aan à € 75, zes boeken voor de prijs van vijf. Gespreksvragen bij het boek en meer informatie over het concept 'Biertje met de dominee', gestart door dominee Folkert de Jong in Aalten, vind je hier.

Lees hier een uitgebreid interview met de auteur, Henk Boerman. Een leesfragment van het boek is hier te vinden.

Labels: Areopagus nieuws, Focus verhalen, Nieuwsberichten, Impact nieuws

IZB organiseert webinar over twintigers en de kerk

2026-02-26T10:36:02Z

Twintigers vormen voor veel gemeenten een uitdagende doelgroep, constateert Mette van Hell, kwartiermaker Twintigers bij de IZB. ‘Sommige zijn erg betrokken en willen graag verdieping, terwijl andere twintigers zich steeds minder in de kerk laten zien.’ Daarnaast is er een groeiende groep jonge mensen buiten de kerk met een grote interesse in zingeving en christelijk geloof. Zij zoeken naar gemeenschappen die hen hierin kunnen begeleiden.

Tijdens het webinar gaan Mette van Hell en missionair predikant Dick Wolters in op verhalen van twintigers en thema’s die in hun leven spelen. Ze delen inspirerende voorbeelden van kerken uit het land die twintigers weten te betrekken bij de geloofsgemeenschap. Ook vertellen zij wat de IZB specifiek voor deze doelgroep kan betekenen.

Het webinar is bedoeld voor iedereen die betrokken is bij gemeenteopbouw en missionair werk onder twintigers. Predikanten, jeugdouderlingen, clubleiders én twintigers zelf zijn van harte welkom om aan te haken. ‘We willen kerken helpen om nieuwe mogelijkheden te zien en met een creatieve blik naar bestaande activiteiten voor twintigers te kijken.’

Aanmelden voor het webinar kan hier. Op deze pagina kun je je (onderaan) aanmelden voor de kwartaalnieuwsbrief 'Twintigers en de kerk' van de IZB.

Labels: Focus verhalen, Nieuwsberichten

Het speelcaf�: een zegen voor de buurt

2026-03-04T13:15:17Z

Veel kerken hebben wel een crècheruimte die alleen op zondagochtend wordt gebruikt. Waarom zou je die doordeweeks niet openstellen voor gezinnen uit de buurt? Nelleke Rebel, coördinator bij IZB-Impact beschrijft in de brochure verschillende mogelijkheden om als kerk of pioniersplek een speelcafé te starten. ‘Het speelcafé is niet ingewikkeld om te organiseren’, zegt ze. ‘De kern is dat het gericht is op kinderen én hun ouders. Het is dus geen kinderclub, maar een plek waar je relaties op kunt bouwen, waar een community ontstaat en waar je tot rijkere contacten komt.’

Vriendschappen

De brochure is bedoeld voor kerken die het Evangelie graag handen en voeten willen geven en iets willen doen om het sociale weefsel in de buurt te versterken. ‘Er kunnen vriendschappen ontstaan en gesprekken over geloof’, zegt Rebel. Engels onderzoek toont aan dat dit daadwerkelijk gebeurt. ‘De kern is dat je als kerk dienstbaar wilt zijn en een brug wilt slaan met de buurt. Die afstand kan heel groot zijn. Mensen die op zondag niet naar de kerk komen, kun je doordeweeks zegenen met dit speelcafé, of ze nu betrokken raken bij de kerk of niet.’

Praktijkverhalen

Waarom zou je een speelcafé opzetten, en zo ja, hoe kun je dat aanpakken? De brochure deelt praktijkverhalen van pioniersplekken en kerken uit Rotterdam-Overschie, Brakel en Warmond. ‘Je kunt een eenvoudige structuur aanhouden, waarbij de kleintjes eerst een halfuurtje spelen terwijl de ouders kletsen, daarna samen iets drinken aan tafel en ten slotte weer een halfuurtje spelen. Je kunt dit concept uitbreiden met een voorleesmomentje, knutselen of koekjes bakken, maar dat hoeft natuurlijk niet.’

De brochure is gratis te bestellen en digitaal in te zien via www.izb.nl/speelcafe

Labels: Focus verhalen, Nieuwsberichten, Impact nieuws

Een revival die veel van kerken vraagt

2026-01-28T15:37:33Z

Als God beweegt kunnen wij niet blijven stilzitten. Het zou heel vreemd zijn als we dat wel geloofden. Als God dingen en mensen in beweging zet in onze cultuur, zou Hij dat dan ook niet in de kerk willen doen?

Anders gezegd: als we ons verheugen over de bekering van mensen kunnen we ons toch moeilijk verzetten tegen noodzakelijke bekering van onszelf en onze kerken?

Laat ik vooropstellen dat bij mij nog steeds de vreugde en de verwondering overheerst over een beweging van God zoals ik die mijn bediening als predikant nooit eerder meemaakte. Het meemaken van de conferentiedag Responding to the Rebirth, in Londen, afgelopen november, over de Quiet Revival maakte een energie en vreugde in mij los die ook voelt als een stukje innerlijke revival, een groot geschenk.

Maar inmiddels wordt het me ook steeds duidelijker dat deze revival ook echt veel van ons vraagt. Er komen mooie dingen op ons af, maar ook uitdagende, ontregelende, ongemakkelijke. Het was vooral het themanummer van de Groene Amsterdammer – God is terug – geschreven met de blik van de buitenstaander, dat me ook onrustig maakte. In de beweging die zichtbaar wordt komt van alles mee en soms gaat het er ook echt wild aan toe.

Er is echt bekering nodig. Bekering in de zin van: anders gaan denken, maar ook anders gaan doen en vooral anders zijn. De boodschap in Londen was vooral: be ready! Er is namelijk geen sprake van ‘terúgkeer’ naar de kerk, waardoor alles weer wordt zoals het was, nee, er is een omkeer. Maar een omkeer tot wat?

Openstaan voor de revival

Laten we beginnen bij wat naar mijn gevoel het meest fundamenteel is: staan wij open voor een revival in ons midden? Zijn we geestelijk ontvankelijk om een nieuw werk van Gods Geest te ontvangen? Als de stroom van de Geest ook ons leven en dat van onze gemeente bereikt, vindt Hij daar dan een bedding of op zijn minst een open sluisdeur? Of lopen we misschien de kans dat de hele beweging aan onze gemeenschap voorbijgaat omdat … nou ja, omdat.

Laat ik het wat scherper zeggen: uit beschikbare cijfers of indrukken in Engeland maar ook Nederland tot nu toe blijkt dat nieuw gelovigen gemiddeld genomen het minst aankloppen bij gewone protestantse kerken. Daar kunnen allerlei redenen voor zijn, maar laat het een wel een wake-up call zijn: laat de revival asjeblieft niet aan jullie deur voorbijgaan omdat je met andere dingen bezig bent.

Wat is er dan nodig bij ons? Gebed, zeggen we dan. Maar wat zeggen we daarmee? Zoeken we echt hartstochtelijk Gods aangezicht, in overgave en bereidwilligheid om te doen wat nodig is? Maken onze gebeden – en zouden we er niet bij moeten vasten? – echt ruimte in onszelf om te ontvangen wat en wie God wil geven? Is er iets zichtbaar bij ons van het eenparige gebed zoals we dat in het boek Handelingen vinden? De uitstorting van de Geest maakt hen alleen maar vuriger in het gebed om zelf ook te mogen ontvangen wat ze zagen gebeuren bij anderen. Ik werd geraakt door wat iemand in Londen zei: ‘De cijfers over wat God geeft zijn hoopgevend, dus laten we onze gebedsinspanning verdubbelen.’ Dat zeg ik ook tegen ons: laten we bidden wat we kunnen om te ontvangen wat we niet kunnen organiseren!

Mystieke gehoorzaamheid

Wat in het verlengde daarvan ook nodig is, is wat Dallas Willard ergens mystieke gehoorzaamheid noemt. Die twee woorden – mystiek en gehoorzaamheid – zie je niet vaak samen, maar dat zou eigenlijk wel moeten. Want mystieke gehoorzaamheid betekent dat we in de kerk gehoor geven aan wat we in geestelijke verbondenheid met God (verborgen omgang, zo je wilt) van Hem leren. En dat is belangrijk omdat veel nieuwe gelovigen via dit soort persoonlijke ervaringen tot geloof komen.

Een rooms-katholieke priester vertelde daar in Londen een sprekend verhaaltje over. In zijn kerk melden zich nogal wat mensen die via een droom of een visioen op het spoor van Jezus zijn gekomen en aan die mystieke gebeurtenis gehoor hebben gegeven. Als die mensen dan aankloppen zou het wel heel schrijnend zijn als ze te horen krijgen: Oh, sorry, we don’t do dreams. Wij doen niet aan dromen.

Wat ik maar wil zeggen is: we moeten er niet vreemd van opkijken dat mensen in tijden als de onze in beweging worden gezet door ervaringen waar wij niet altijd meteen raad mee weten. Ook in ons land zijn er steeds meer getuigenissen: diverse vrouwen uit de New Age-beweging die door een droom of verschijning van Jezus tot geloof komen en weer anderen in beweging zetten. En het zou zo zonde zijn als we ons ertegen gingen verzetten of alleen al onuitgesproken communiceren dat wij daar eigenlijk niet zo van gediend zijn. Verlegenheid mag natuurlijk, maar dan graag wel met nieuwsgierigheid en openheid.

Want het zou ons toch ook niet moeten verrassen als we onze Bijbel kennen? Ik lees op dit moment het verhaal van Jozef in mijn stille tijd en ben opnieuw onder de indruk hoe God spreekt door dromen en via die weg juist ook onder heidenen deuren opent. Jozef leeft, in dat verre Egypte, in het koninkrijk van God en God heeft allerlei kanalen om tot hem te spreken. En met Pinksteren is het toch ook gewoon beloofd, dat ouderen dromen zullen dromen en jongeren visioenen zullen zien? Laten we dus gehoorzaam zijn als dit soort mystieke verschijnselen meekomen in hoe God beweegt vandaag. Dat betekent: leren verstaan (op hartsniveau) wat God zegt, ons oefenen in luisteren naar zijn stem, gevoeligheid krijgen voor waar God beweegt, Hem moedig volgen. We zouden die dromen en visioenen wel eens hard nodig kunnen hebben voor de toekomst van de kerk.

Yes, but no, but yes

Het gaat echter niet alleen om mystiek, het gaat veel nieuwe gelovigen ook om houvast. Om kaders voor het leven, om waarheid die structuur geeft en je niet totaal overgeleverd laat zijn aan je eigen gevoel of verlangen. Dat overgegeven zijn aan eigen gevoel, daar zijn veel jongeren inmiddels zo moe van. Er is jonge mensen veel beloofd op dit gebied – je kunt kiezen wat je wilt, je kunt worden wat je wilt, je kunt zijn wie je wilt – maar hoe waardevol ook in sommige opzichten, veel jongeren trekken die vrijheid niet meer.

En dus verlangen ze vaak naar duidelijkheid. Ook als het om het geloof gaat. En daar wordt het inmiddels wel spannend, want voor welke duidelijkheid vallen ze dan? In de online-wereld wordt door allerlei leraren en influencers inmiddels veel duidelijkheid geboden. En inmiddels is wel duidelijk dat daar ook veel ideeën bij zitten die zacht gezegd niet overeenkomen met de ‘geest van Jezus’. Jezus, die zegt: Leer van mij dat ik zachtmoedig ben en nederig van hart. Ik denk dan aan christelijke content in de manosphere, waar jonge mannen hun houvast in zoeken. Ik denk aan anti-woke bewegingen die zich vermengen met christen-nationalisme en dus anti-dit en anti-dat. Ik denk aan radicale christelijke apologeten, influencers die het evangelie terugbrengen tot heldere schema’s. Je snapt welke behoefte eronder zit, maar vallen we niet van het ene uiterste in het andere?

En hier wordt het dus spannend voor de kerk. Want als mensen bij de kerk aankloppen hebben ze vaak al een hele geloofsreis via YouTube achter de rug en dus ook van alles meegekregen. En dan kan het gebeuren dat je als kerk die al een tijd zelf in een geloofsreis zit, weg van al te benauwde tradities en zoekend naar de vrijheid in Christus, opeens geconfronteerd wordt met jonge mensen die een stuk conservatiever zijn dat wij of ik. Ikzelf ben er een voorbeeld van en ik vind dat behoorlijk ingewikkeld en ik merk het ook bij collega’s.

Wat dan nodig is zijn gesprekken die ongeveer deze vorm hebben (en ook dat nam ik mee uit Londen): yes (ik begrijp wat je zegt en waarom), but no (ik geloof dat het evangelie van het koninkrijk (ook) iets anders is), but yes (laten we samen zoeken hoe we kunnen groeien in een meer gebalanceerde visie op het evangelie). Maar duidelijk is: het vraagt ook weer nieuwe bekering van onszelf. Als je dacht dat je het nu wel ongeveer wist is dit een flinke uitdaging.

Geestelijke vorming

En ja, lieve mensen, uiteindelijk draait heel veel wat we te doen hebben om een thema dat voor mij persoonlijk steeds meer in het centrum van mijn aandacht komt te staan: geestelijke vorming. Spiritual formation, in goed Engels. Als ik al die verhalen over wat mensen uiteindelijk in de kerk zoeken probeer te ontleden en verstaan kom ik toch steeds ook daar op uit: het verlangen van mensen om te worden ingewijd in geestelijk vormende praktijken die hun hele bestaan (lichaam, geest en ziel) omvormen in de werkelijkheid van God.

In elk geval gaat het om twee concrete verlangens: ingewijd worden in de levende werkelijkheid van de Bijbel, woorden van God. Er is echt nieuw verlangen naar de Bijbel onder jongeren. En ingewijd worden in de vormende praktijk van de kerkdienst en het leven in de gemeenschap van de kerk. Natuurlijk verschilt dit heel erg per persoon, maar hoe dan ook geloof ik dat we in de kerk echt moeten weten hoe je dat doet: geestelijke vorming door middel van geestelijke praktijken.

Dus als we nou zien dat er echt een honger is naar kennis van de Bijbel: hebben we dan in onze kerk nog een onderwijspraktijk die daarin voorziet? Een wekelijks preek en een maandelijkse Bijbelkring die vooral gesprekskring is, is dan niet genoeg. En het probleem zou wel eens kunnen zijn dat de generatie die jongeren in de Bijbel zou moeten onderwijzen zelf veel te weinig Bijbelkennis heeft, omdat de Bijbel toch te ingewikkeld was en ze het lieten lopen. Een nieuwe gelovige die ik sprak, was daar echt tegen aangelopen: de Bijbelkring, die ze zeer waardeerde, was toch vooral een gesprekskring, omdat de Bijbel als ingewikkeld wordt ervaren. Dus als ik jullie vraag: weten jullie raad moet grondig en verdiepend bijbelonderwijs voor bijvoorbeeld jongeren, wat is dan je antwoord?

NB: Er is natuurlijk online heel veel content te vinden en veel jongeren worden daar als eerste gevormd. Gelukkig is er veel goeds bij, maar vaak is het bijbelonderwijs ook versnipperd, in kleine filmpjes. Daarnaast zijn er websites, bijbelapps, podcasts, die doen allemaal mee en zijn heel belangrijk. Maar uiteindelijk komt de vraag ook in onze kerk terecht.

En hetzelfde geldt voor inwijding in praktijken van kerkzijn. Vaak is het voor nieuwe gelovigen helemaal niet zo nodig om van alles veranderen in de dienst of het gemeenteleven. Ze accepteren wel wat er is. Maar wat wel nodig is, is dat ze bij de hand worden genomen, dat ze stap voor stap worden ingewijd. Hoe creatief zijn we daarin?

Geestelijk leiderschap

En dat brengt me dan ook meteen bij het laatste punt wat ik wil delen: nieuwe gelovigen hebben gidsen nodig. Vraagbaken, mensen die zelf gevormd zijn in het leven met God en weten hoe ze dan anderen kunnen leren.

Mette van Hell ontdekte in haar onderzoek naar de aantrekkingskracht van de oosters orthodoxe kerk op jonge nieuwe gelovigen dat dit een hele belangrijke factor blijkt te zijn: de priester die, als wijze gids, aanspreekbaar, benaderbaar is, om geestelijk de weg te wijzen. Geestelijke leiders die je echt zien staan, die naar je luisteren en die ook kunnen zeggen: doe het maar zo. Als je hier meer over wil weten luister dan de podcast van Kerkpunt met Mette en met Cors Visser, daar zit een heleboel in.

Geestelijk leiderschap dus. Ook in de zin dat we moedig onder ogen zien wat er echt nodig is om nieuwe gelovigen te ontvangen en ons te bekeren als dat nodig is. Ik hoef jullie niet te vertellen dat hier altijd spanning op zit: het lijkt ons fantastisch om nieuwe gelovigen te ontvangen, maar niet zelden schrikken we terug voor wat dat van ons vraagt. En dan is het nodig dat leiders opstaan en vooropgaan, de weg wijzen, niet alleen aan de nieuwkomers maar ook aan de gemeenschap zelf.

Niet alles hoeft van vorm te veranderen, soms liever niet. Maar dat betekent niet dat we zelf onveranderd kunnen blijven. En als je bent geroepen tot leiderschap, hoe klein ook, laat deze dag dan ook een (extra) stimulans zijn om innerlijk in beweging te komen. Als God beweegt kunnen wij niet blijven stilzitten. Hoe dat er in jouw gemeente of context uitziet, kan ik niet voor je invullen. Maar beweeg mee met de beweging van de Geest, luister naar mensen en naar God. Als het God is die de beweging in gang zet, weet Hij ook raad met onze verlegenheid en ons verlangen.

Tekst: Bas van der Graaf

Bas van der Graaf is hoofd IZB-Toerusting.

Deze lezing werd uitgesproken bij de Missionaire Conferentie 2026 in Houten, georganiseerd door Kerkpunt en Verre Naasten, in samenwerking met de IZB. Op die dag werd ook de Missionaire Trendrede 2026 gehouden, door dr. Cors Visser.

Labels: Areopagus nieuws, Focus verhalen, Nieuwsberichten

‘Ik ben gaan zien dat God in het heden werkt’

2026-03-25T09:44:36Z

Het uitgestrekte Dwingelderveld. De iconische radiotelescoop. De omgeving van Dwingeloo kent een aantal bekende en geliefde plaatsen die in april, als The Passion er neerstrijkt, ongetwijfeld in beeld zullen komen. Minder bekend is dat er in deze regio de afgelopen jaren een brede samenwerking tussen kerken is gegroeid, onder de naam ‘Missie Westerveld’. Ds. Mark de Jager is daar de initiatiefnemer van. Ik spreek hem in Heerde, in de gloednieuwe pastorie van zijn nieuwe kerkelijke gemeente. Bij een kop koffie blikken we terug op zijn tijd in Drenthe, waar hij als predikant begon en een bijzondere samenwerking initieerde tussen heel verschillende kerken in de regio.

De aanleiding voor wat nu Missie Westerveld is, is een overheidsrapport uit 2021 waarin werd aangegeven dat als er niets zou veranderen, 11 van de 14 kerken in de gemeente Westerveld zouden moeten sluiten. ‘Het rapport kwam uit in de coronacrisis. Ik was net aangesteld als dominee in de Brug-Eskerk in Dwingeloo. Bij de werkgemeenschap van predikanten hoorde ik de reacties van collega’s op deze ‘kerkenvisie’ van de gemeente. Een collega zei: ik ben hier al dertig jaar dominee en ik heb nog nooit een kind gedoopt; straks doe ik het licht uit. En zo waren er meer reacties. Ik raakte gedesillusioneerd van die gelatenheid. Dat schuurde enorm, dat bracht iets in beweging bij mij.’

Roeping

Bij kerkenraadsleden merkte hij dat het rapport van de gemeente hard aankwam. ‘Ik zag verdriet bij mensen die heel hard bezig waren geweest om de kerk als organisatie draaiende te houden. Ze konden niet meer vooruitkijken en tijd voor theologische verdieping was er ook niet meer. Ik was bezig met een promotieonderzoek en dat voelde opeens als de makkelijkste weg. Ik dacht: ligt hier niet een roeping voor mij?’

De Jager besloot contact te leggen met de toenmalig IZB-directeur Sjaak van den Berg. ‘Hij was mijn dominee in Groningen, toen ik daar studeerde. Hij luisterde naar me en zei: als jij denkt dat dit een roeping is, dan nemen wij jou in dienst. Ik heb eerst nog de dertien kerken in de regio aangeschreven – één was al langer geleden gesloten. Ik vroeg: ik zou jullie graag drie jaar lang willen meenemen in een missionair project; de financiering komt van de IZB, maar ik heb wel draagvlak nodig. Bijna allemaal deden ze mee; één kerk had weinig affiniteit met het begrip ‘missie’, sommigen hadden vragen bij het wat orthodoxe imago van de IZB, maar uiteindelijk zijn twaalf van de dertien kerken betrokken geraakt.’

Biertje met de dominee

Zo ontstond Missie Westerveld. Er is in de Protestantse Kerk weinig ervaring met structurele missionaire projecten op het platteland, constateerde De Jager al snel. ‘Ik vroeg me af: kan Westerveld niet een soort proeftuin zijn? Er is hier een situatie van krimp, zoals op veel plekken. We hebben te maken met heel kleine dorpen, vrijwilligers die vermoeid zijn. Hoe kun je dan iets zien van wat God je geeft? We wilden geen pioniersplek starten, maar wel losse missionaire activiteiten aanbieden, zoals de Alpha-cursus. Én we wilden onderzoek doen naar de sociale functie van de kerk, om op basis daarvan in gesprek te gaan met de overheid. In de kerkenvisie was daar weinig aandacht voor: die ging vooral over de bestemming van de gebouwen.’

Wie op de website van Missie Westerveld kijkt, ziet dat er in de afgelopen drie jaar meerdere missionaire initiatieven zijn ontstaan, onder meer in Havelte, Dwingeloo en Diever. Drie daarvan worden zogeheten ‘proefplekken’ genoemd: dat zijn geen aparte pioniersplekken, maar missionaire initiatieven onder het dak van een bestaande kerk. ‘Het was niet zo dat het van meet af aan de bedoeling was dat er drie proefplekken zouden komen’, vertelt De Jager. ‘Het ging eigenlijk andersom: we hadden bepaalde missionaire activiteiten en die hebben we gebundeld als de doelgroep ervan ongeveer hetzelfde was. We zijn enthousiast begonnen met bijvoorbeeld de Alpha-cursus en een activiteit om Oekraïners te helpen. Toen kwam van alles in beweging. De burgerlijke overheid kreeg ons in beeld. De kerken werden daardoor een beetje zenuwachtig: wie is er eigenlijk verantwoordelijk voor dit project? Er was ook een bepaalde diversiteit in kerkelijke ligging bij de kerken die betrokken zijn. Daarom leek het goed om het eigenaarschap bij een bepaalde kerk te leggen.’

In Dwingeloo ontstond zo de proefplek ‘Jong’. ‘In Dwingeloo is er een eetgroep voor dertigers, de maandelijkse bijeenkomst ‘Biertje met de dominee’ in een café, en Alpha Youth, de Alpha-cursus voor jongvolwassenen. Die activiteiten hebben we gebundeld onder één proefplek. Bestuurlijk valt die onder de kerkenraad. Het team wordt inhoudelijk begeleid, via onder meer intervisie, door de IZB. Op die manier zijn de proefplekken onderdeel van Missie Westerveld. In Vledder wordt ongeveer hetzelfde gedaan, maar dan voor ouderen. In plaats van een biertje is hier een koffieochtend, er is een Alpha-cursus voor senioren. Daarnaast zijn er liturgische momenten, bijvoorbeeld rond 4 mei en rond Allerzielen.’ Dit sluit aan bij de missionaire theorie over graden van betrokkenheid.

Fietsroutes

Het doel is bij deze proefplekken dus niet het vormen van nieuwe gemeenschappen, maar het versterken van de missionaire taak van de bestaande kerken en het creëren van een soort ‘voorhof’. ‘De helft van het team van ‘Jong’ is via de activiteiten van Missie Westerveld actief betrokken geraakt bij de Brug-Eskerk in Dwingeloo. In een dorp werkt het sowieso niet goed om een nieuwe gemeenschap te stichten, want een dorp is al een gemeenschap; iedereen komt elkaar tegen in de supermarkt of bij de school. Je kunt wel proberen te zoeken naar waar God al aanwezig is. Vervolgens kun je dat zichtbaar proberen te maken. In een café, waar jongeren zitten, krijg je een ander gesprek als daar een dominee binnenstapt.’

In de zomer verviervoudigt het aantal inwoners van Westerveld, door het toerisme. De kerken organiseren daarom ook gezamenlijk activiteiten voor toeristen onder de paraplu van Missie Westerveld, vertelt De Jager. ‘We hebben fietsroutes rond de kerken gemaakt en sommige kapelletjes zijn als rustpunt opengesteld. Die activiteiten kun je niet onder een proefplek scharen omdat de doelgroep anders is, dus die worden vanuit het centrale team van Missie Westerveld georganiseerd.’ Per 1 januari 2026 zal Anita Eenkhoorn alle activiteiten van Missie Westerveld coördineren.

Verantwoordelijkheid

Dat deze organisatiestructuur er ligt, heeft te maken met de begeleiding door de IZB, die meedacht nadat De Jager aangaf dat hij ook weer zou vertrekken na de proefperiode van drie jaar. ‘Ik had mezelf eindverantwoordelijk gemaakt voor het project en dat was geen goede situatie voor de continuïteit. Daarom heb ik al vrij vroeg gezegd: ik ga aan het eind van de projecttermijn van vijf jaar stoppen. Dat dwong ons als team van Missie Westerveld om vooruit te kijken. Daardoor ontstond ook een nieuwe verhouding. Het team van de proefplek ‘Jong’ in Dwingeloo zei bijvoorbeeld meteen tegen mij: prima, wij nemen de verantwoordelijkheid zelf wel over.’

Uiteindelijk nam hij dit jaar een beroep naar de hervormde gemeente van Heerde aan. Een kerk die graag meer op het dorp betrokken wil zijn. Dat trok hem aan. ‘Toen we in de auto terug zaten, zeiden mijn vrouw Julia en ik tegelijkertijd tegen elkaar: dit moeten we doen. Ik denk dat dit een roepingsmoment was. Ik had er vanaf dat moment ook vrede mee om Missie Westerveld los te laten, al is dat ook ingewikkeld. Er zijn mensen met wie we gezamenlijk hebben gestreden – dat is het juiste woord, denk ik - en het is moeilijk om dan afscheid te nemen.’

Vlak voor hij wegging kreeg hij een telefoontje van de wethouder dat The Passion naar Westerveld zou komen. Dat was een mooi moment. ‘Hij vroeg of Missie Westerveld een van de lokale partners wilde worden. Als losse kerken ben je te klein en te kwetsbaar om daarin partner te zijn, maar gezamenlijk kan dat wel. Dat is ook een effect van de samenwerking geweest.’

Boswachter

In Vledder, waar de proefplek ‘Westerveld bloeit’ is gestart, was er een andere situatie dan in Dwingeloo. ‘In Vledder wilden ze aanvankelijk dat ik zou beginnen met het organiseren van kliederkerk, voor jonge gezinnen. Maar er zat bijna niemand meer in de kerk onder de 70 jaar. De meeste kerkgangers zijn gepensioneerd. Daarom hebben we ons afgevraagd: wat kunnen we bieden aan ouderen die hier ooit gedoopt zijn? Daar zijn onze activiteiten op gericht. Ondertussen is het wel zo dat die gemeente zich heeft herpakt en dat zich weer een of twee gezinnen hebben aangesloten. En sinds Missie Westerveld bestaat, zijn er een paar nieuwe predikanten beroepen in Vledder en Havelte met een missionair profiel. Het initiatief doet kennelijk ook iets met de kerkelijke cultuur.’

Naast een plek voor ouderen in Vledder en een plek voor jongeren in Dwingeloo is ook een derde proefplek ontstaan onder de noemer ‘Grond’. ‘In dit gebied in Drenthe komen allerlei grote maatschappelijke thema’s bij elkaar. Denk aan de lelieteelt, de stikstofproblematiek en de wolf. Bij onze buurman zijn schapen doodgebeten. Gaandeweg ontstond het besef: hier moeten we als kerk iets mee. Hoe kunnen we de thema’s hoop, duurzaamheid en verworteling bij elkaar brengen? Daarom hebben we het thema ‘grond’ gekozen voor de proefplek in Havelte. De kerk van Havelte heeft zelf veel grond; een van de kerkrentmeesters beheert de bossen daarop. We hebben vertegenwoordigers van allerlei initiatieven uitgenodigd, zoals iemand van een biologische pluktuin. Hoe kunnen we nadenken over de bloei van Havelte, letterlijk maar ook geestelijk? Al die dingen samen hebben we samengevoegd onder de noemer ‘Grond’, waarbij het gaat om de verbinding van natuur en zingeving.’

Relaties

De kerk heeft hier een rol als initiator van gesprekken, vanuit de gedachte van Missio Dei: de overtuiging dat de wereld Gods werkterrein is, waarin lokale christenen mogen meewerken. Die gedachte spreekt De Jager erg aan. ‘In het contact met mensen kom je op theologische vragen. Kees van Ekris zou dat missionaire intelligentie noemen. Specifiek voor het platteland is dat mensen diepe wortels hebben: als jouw opa een conflict had met iemand die ook in de kerk zat, kon dat zomaar een reden zijn om niet meer in de kerk te komen. Die diepe wortels kunnen ook leiden tot argwaan tegen alles wat nieuw is. Of een afkeer van ‘import’ uit de stad. Hoe kun je de mooie en kwetsbare kanten van die verworteling ook een plek geven in de missie van de kerk?'

Die vraag werd actueel bij de protesten rond de stikstofproblematiek. 'Als dominee heb ik na de boerenprotesten met tractors alle boeren uit Dwingeloo uitgenodigd. Dat zijn er niet zo veel. We hebben een gesprek gevoerd over de vraag: wat doet het met je dat je bedrijf onder druk staat? Het ging daarbij om de spirituele en emotionele kant. Wat doet dat met je hart? Waar vind je nog hoop? Daarbij kwam veel los. Boeren hebben onderling veel hechte contacten.’

Die onderlinge relaties zijn cruciaal in het dorp, ontdekte hij al snel. Soms kan de kerk ook een samenbindende rol spelen terwijl je dat van te voren niet ziet aankomen. ‘Een bepalende gebeurtenis voor mij in de periode in Dwingeloo was het overlijden van een jongen die lid was van onze kerk en actief was bij de schaatsvereniging. Er zaten heel veel mensen uit het dorp in de kerk bij zijn uitvaart. De tijd daarna werd ik vaker aangesproken in de supermarkt. Er ontstond blijkbaar bij een aantal mensen het besef: deze dominee hoort ook bij mijn meubilair. Dat heeft eraan bijgedragen dat ik in 2024 werd verkozen tot ‘Dwingeler van het jaar’; dat is iets wat in die omstandigheden ontstond. Vertrouwen en relaties zijn altijd belangrijk, maar door de lange verworteling van mensen in het dorp, geldt dat extra. Mensen van buiten willen vaak graag iets betekenen voor een nieuw project, maar het is juist belangrijk om mensen in je team te hebben die er al lang wonen, die in de haarvaten van het dorpsleven zitten. Deze mensen hielpen me bijvoorbeeld bij de keuze van het café voor het ‘Biertje met de dominee.’

Hoezeer je van betekenis kunt zijn, als je als kerk zichtbaar bent, bleek na een ernstig ongeluk in Dwingeloo. ‘Er waren twee jongeren omgekomen. Er was gereden onder invloed van drank. De burgemeester vroeg mij toen: wil jij met mij de keten langs? Er was rouw, verslagenheid. Er waren ook wraakgevoelens jegens de jongen achter het stuur, die het had overleefd. Vanwege het initiatief ‘biertje met de dominee’ wisten de jongeren dat ik niet afwijzend stond tegenover hen. Daarom vroeg hij me om samen met hen in gesprek te gaan.’

Elkaars lasten dragen

Er is dus veel in beweging in Westerveld, maar ondertussen is het allemaal ook kwetsbaar. ‘Ik had het zonet over de bijeenkomst die we hadden naar aanleiding van de Kerkenvisie van de overheid. Van de elf kerken die zouden sluiten, zijn er ondertussen wel twee gesloten. Ik bedoel: Missie Westerveld gaat kerksluitingen niet voorkomen. De kapel in Zorgvlied wordt nu opengehouden door iemand die in de 80 is. Als die man overlijdt, houdt dat op. Dat is lastig om mee te dealen. Wat ik ben gaan zien, is dat God ook in het heden werkt. We zijn vaak gericht op de toekomst. We gaan de sluiting van kerken niet stoppen, maar het grotere verband van Missie Westerveld helpt wel om elkaars lasten te dragen. Samen kun je meer doen dan alleen, voor toeristen, voor vluchtelingen.’

De kerken in Westerveld hebben een lange geschiedenis van zorg voor vluchtelingen. Dat is een belangrijk aandachtspunt binnen Missie Westerveld, maar geen aparte proefplek. ‘Dit werk is ontstaan door het azc dat hier een aantal jaren geleden gekomen is. Door Missie Westerveld is het zichtbaarder geworden. Wat er nu gebeurt, is dat de overheid de kerk belt met de vraag: willen jullie helpen om activiteiten te organiseren voor vluchtelingen? Het gevolg is dat minderjarige asielzoekers les krijgen in de kerk van Diever. Dat doet ook iets met de kerkleden zelf: er wordt iets van ons verwacht, we mogen iets doen.’

Passion

Dat The Passion naar Dwingeloo komt, waarbij Missie Westerveld een van de lokale partners is, ziet De Jager als de kroon op het werk van heel veel mensen in de afgelopen jaren. ‘Hier is een situatie ontstaan waarbij overheid en kerk samen proberen om allerlei spanningen te overbruggen. Dat het grootste christelijke evenement van Nederland hiernaartoe komt, is prachtig. De lijntjes worden snel gelegd. Er komt bijvoorbeeld een ondernemersbijeenkomst over The Passion. Die wordt in de kerk gehouden. Kerkelijke mensen weten nu dat het hun roeping is om als kerk naar buiten te treden.’

Ten slotte, wat geeft hem vreugde als hij terugdenkt aan de tijd in Drenthe? Waarin zag hij iets van het Koninkrijk? ‘Ik heb gezien dat mensen tot een nieuw besef komen dat het evangelie een schat in de akker is. Dat is iets anders dan de vraag: hoe houden we de kerk draaiend? Die verandering in hoofden en harten zien gebeuren, was mooi om mee te maken. We hebben geen spectaculaire verhalen, wel was er een enkele dopeling die zei: ik ben gaan geloven dat Jezus van mij houdt. Dat zijn vreugdevolle momenten.’

Tekst: Nels Fahner

In april 2026 verschijnt bij uitgeverij Vuurbaak een boek met portretten van mensen betrokken bij Missie Westerveld. Ook pionieren? Informeer dan eens bij IZB-Impact naar de mogelijkheden. Eerdere interviewden we in deze serie over missionair werk de pioniers Gerben Bremmer en Rik Zwalua.

Labels: Areopagus nieuws, Focus verhalen, Nieuwsberichten, Impact nieuws

Jongvolwassenen op zoek naar God in Akkrum

2025-12-09T13:43:06Z

De jongvolwassenenkring in Akkrum is geboren uit het verlangen om de groep, die bij de gemeente niet meer in zicht is, een plek voor ontmoeting en verdieping te geven, vertelt ds. Ageeth de Vries. ‘Wat veel kerken in Nederland herkennen, is dat we weinig jongvolwassenen zien op zondagochtend. Ik wilde hen persoonlijk ontmoeten en ontdekken wat er bij hen leeft.’

De jongvolwassenen bereiden om de beurt een avond voor en samen met de predikant gaat de groep in gesprek over een geloofsthema, vertelt ds. De Vries. De gezamenlijke maaltijd, de gesprekken en de verdieping helpen de jongvolwassenen om te groeien in geloof.

Nieuwkomers en gesettelde jongeren

Om in contact te komen met deze groep, heeft de gemeente het ledenbestand onder de loep genomen en de twintigers en dertigers persoonlijk uitgenodigd voor een gespreksgroep. De groep bestaat uit jongeren die al lang in Akkrum wonen en nieuwkomers die ingeschreven werden met hun verhuizing.

Wat maakt dat het initiatief is geslaagd, is de combinatie van ontmoeting en geloofsgroei. Het is voor de twintigers en dertigers een manier om elkaar in het dorp te vinden en vriendschappen te sluiten. Maar de groep is ook een plek waar geloofsthema’s besproken worden. ‘We beginnen de avond met een maaltijd. In tweetallen bereiden ze een onderwerp voor. Zo is er bijvoorbeeld een avond georganiseerd over de Bijbelse figuur Elizabeth. Een andere keer gaat het over duurzaamheid. Hun vragen gaan vaak over het vormgeven van geloof in het dagelijks leven.’

Ruimte

De jongvolwassenen zijn niet vaak aanwezig in de zondagse dienst, maar de gespreksgroep is wel een gelegenheid om ze uit te nodigen voor activiteiten van de kerk. ‘Vaak is de kerkdienst vooral aangesloten op de wensen van de ouderen,’ vertelt Ageeth. ‘Het past niet zo bij hun belevingswereld. Maar ik heb ook de indruk dat deze generatie zich niet snel committeert aan het trouwe bezoek aan de kerkdienst.’

Ageeth benadrukt dat het initiatief niet aan haar moet hangen. ‘Ik ben als predikant een voorbijganger. Daarom ben ik niet meer elke gespreksavond aanwezig. Uiteindelijk is het voor mij belangrijk dat ze weten dat dit ook hun kerk is. Dat bedoel ik ook letterlijk: de ruimtes die we hebben, de keuken en het zalencentrum zijn ook van hen.’ Ageeth vertelt dat de gespreksgroep een bemoediging is voor de gemeente. ‘Het geeft de gemeente hoop dat jongvolwassenen in Akkrum op zoek zijn naar God en deze zoektocht samen met ons willen vormgeven.’

Tekst: Mette van Hell

Mette van Hell en Dick Wolters doen namens IZB-Toerusting onderzoek naar jongvolwassenen en de kerk. Dit is het eerste deel in een serie best practices van lokale kerken. Wil je op de hoogte blijven van hun bevindingen? Schrijf je dan in voor de kwartaalmailing via toerusting@izb.nl

Labels: Focus verhalen, Nieuwsberichten

‘Geef zoekers tijd en ruimte als ze aankloppen bij de kerk’

2025-11-19T11:07:37Z

‘Zoekers, ze zijn van alle tijden’, zegt Bas van der Graaf, hoofd IZB-Toerusting, in zijn lezing in de Sionkerk te Houten. ‘Ook de Romeinse hoofdman Cornelius uit Caesarea was een zoeker. Hij diende God en bad tot Hem. Waarom was hij dat gaan doen? Welk verlangen had hij? We weten alleen dat hij een visioen kreeg waarin een engel hem opriep om de apostel Petrus te halen, als het ware om instructies te ontvangen om naar de ‘kerk’ te gaan.’

Tegelijkertijd kreeg Petrus een droom, zo lezen we in het Bijbelboek Handelingen. Nadat hij naar het huis van de centurion was gegaan, raakten daar de mensen vervuld van de Heilige Geest. ‘Voor Petrus was dat het teken dat ook niet-Joden bij God mogen horen en dat het Evangelie voor iedereen is. Gods Geest zet zoekers in beweging en ze kunnen zomaar aankloppen op de kerkdeur. De boodschap voor nu is of kerken erop zijn voorbereid om nieuwe gelovigen als Cornelius te ontvangen’, zo houdt Van der Graaf de ruim tachtig deelnemers aan toerustingsdag voor.

Zoeken naar houvast

Rik Mager, predikant bij IZB-Toerusting, wijst er in zijn lezing op dat de tijd rond de val van Rome, 410 na Christus, hem doet denken aan de huidige tijd met z’n conflicten, crises en verdeeldheid. In deze wereld van angst, geweld en onzekerheid worden mensen bevangen door depressie, leegte en zinloosheid. Er moet toch iets meer zijn dan geld en goed? Enerzijds trekken mensen zich terug in hun eigen bubbels, waarin ze zich veilig wanen. Anderzijds gaan mensen, vooral jongeren, op zoek naar de zin van het bestaan. Zij hebben genoeg van het grote genot en de dikke ego’s en speuren TikTok, YouTube en andere kanalen af naar bronnen van inspiratie en rust.

Oscar Grootveld was zo’n jonge zinzoeker, een 29-jarige student theologie die opgroeide in een ongelovig gezin. Een paar jaar geleden stapte hij op een oudjaarsavond de Noorderkerk in Amsterdam binnen. Wat hem trof, was de geborgenheid die er heerste. Daarna bleef hij in de kerk komen, volgde hij de Alpha-cursus en deed hij belijdenis. ‘Het geloof werd bij mij opgewekt’, verklaart hij. Ook Berry Kriesels vertelt in alle rust zijn geloofsreis. Hij kwam in een moeilijke periode vanuit het ‘niets’ uit bij God. Een kerk, hij was er nog nooit binnen geweest. 'Mocht ik wel naar binnen door die deur? Ik had geen idee van de gewoonten in de kerk. Dankzij Janneke van de Voedselbank wist ik wanneer ik moest gaan staan of kon blijven zitten. Help, zei m'n zus Astrid toen ik vertelde dat ik naar de kerk ging. Een sekte? Nee, Astrid, na de dienst gaat de deur wel weer open.' Naastenliefde viel Berry Kriesels als eerste op; hij heeft zich laten dopen. 'Pap, als jij je laat dopen, zullen wij er zijn’', zeiden zijn kinderen tegen hem.

Hoe komen mensen tot geloof?

Naast de twee ‘keynote’-sprekers Bas van der Graaf en Rik Mager zijn op deze IZB-toerustingsdag maar liefst acht workshops te volgen. In de workshop 'Hoe komen mensen tot geloof?' vertelt Henk Boerman (hoofd afdeling IZB-Impact) over wat hij in de praktijk als pionier tegenkwam. Hij ontmoette Truus, die eind zeventig was, een zwaar leven kende en schreeuwde naar God. Hij kwam Mark tegen, een verstandelijk atheïst, al negen jaar een zoeker die hem toeroept: Henk, ik weet niet hoe het moet, geloven, help me daarbij! En dan de esoterische door trauma’s gestempelde Jolijn met haar engelen. Boerman: 'Om haar te helpen, moest ik mijn eigen missie loslaten om haar van de ballast te verlossen. Ik ging haar daarna alleen maar over Jezus vertellen, puur Jezus, verder niets.' Ten slotte Esther, die haar alcoholische vriendin verloor en tot geloof kwam. 'God werkt fascinerend en verrassend.'

Belangrijk is volgens Boerman te weten dat God via de geleidelijke weg werkt. Geef zoekers tijd en ruimte als ze aankloppen bij de kerk. Help ze door ze te laten proeven aan de smaak van het geloofsleven. Weeg altijd hun context en leefwereld mee in dat proces. In de kerk, zegt Boerman, zijn we vaak te geestelijk bezig. Niet de veelheid aan woorden, maar de warmte van de gemeenschap is wat zoekers trekt, de troostende hand op je schouder. Concreet betekent dit dat er meer nodig kan zijn dan een Alpha-cursus als er een bekeerling aanklopt. Hij laat een schema zien van activiteiten die een pioniersteam in 'evangelisatieschillen' kan ontplooien, aansluitend bij verschillende graden van betrokkenheid. In de buitenschil: maaltijden en kookclubs. In de binnenschil: maal met een verhaal, kringwerk, Alpha-cursus, samenkomsten en kinderclubs. Daarbij staat of valt alles met wat je zelf uitstraalt. Wat beweegt jou om je geloof te delen?

Kun je me helpen te geloven?

In zijn workshop 'Hoe wijd je mensen in in het christelijk geloof' stelt Dick Wolters, missionair predikant in de Noorderkerk te Amsterdam en verbonden aan IZB-Toerusting, ons figuurlijk gesproken voor aan David (21). David staat synoniem voor de bekeerling van nu. Hij is intelligent en belezen, een jongeman die werkelijk alles weet. Wolters: 'Hij heeft het hele internet afgestruind naar God en klopt aan met de vraag: kun je me helpen om te gaan geloven? Als protestant ben je al te vaak geneigd het geloof uit te leggen, veel woorden te gebruiken, maar doe dat niet met onze David; hij weet immers alles al. Hij heeft zich volledig ingelezen. Wat hebben wij deze jongen te bieden?'

Wolters wijst op het boek Zondagmorgen van Willem Jan Otten waarin deze zijn gang naar het geloof beschrijft. Het lukt hem eerst niet te geloven dat Jezus was opgestaan. Als intellectueel vindt hij de herrijzenis niet overtuigend genoeg, maar daar komt verandering in als hij ‘bezwijkt’ door de ervaring van het ritueel. ‘Er overkomt je dan een vorm van verliefdheid’, legt Wolters uit. Met andere woorden: hoe kunnen wij David verliefd laten worden op Jezus? Een deelnemer aan de workshop raadt aan om samen met David een bezoek te brengen aan Rome; de tweede beveelt lectio divina aan, dus om met David te lezen, te mediteren, te bidden en te rusten; de derde is van plan een stevig rondje met David te gaan fietsen met als slot een gesprek en de vierde schuift met David aan een maaltijd met muziek op de achtergrond. We zijn het erover eens: neem David voorzichtig mee om hem in te bedden in het mysterie van het geloof. Sla niets ‘plat’, bid in begrijpelijke taal. Wees gastvrij.

Gebed van David

Indrukwekkend is het gebed dat David heeft geschreven en op het Bijbelcafé heeft gedeeld. Het is het kernachtige gebed van een zoeker, van een bekeerling die aanklopt:

‘Hey God, kunt u mij helpen uw verhaal te begrijpen, zodat ik u kan toestaan mijn leven te sturen, zoals een rivierbed het rivierwater stuurt. Daarbij vraag ik u het troebele water te zuiveren zodat ik uw rivierbed kan zien. Ik wil u vragen mij te begeleiden terwijl ik mijn rivierbed parallel snijd aan de uwe, niet in de richting van de minste weerstand maar in de richting van het met droogte geteisterde land.

Alstublieft, bied mij de benodigde visie om hier de verdorde aarde te voeden met mijn stroom aan kwaliteiten, zodat hoop en optimisme, rechtvaardigheid en compassie, weerbaarheid en moed kunnen opbloeien terwijl haat wordt geblust, angst wordt weggespoeld en verdeeldheid oplost.

God, ik vraag u om mij te vergezellen op dit levenspad zodat ik dit niet alleen hoef te bewandelen. Help mij het leven te navigeren op een wijze waarbij de mensen om mij heen het beste uit zichzelf kunnen halen. Help mij daarin te realiseren dat uw vonnis het laatste is, daar waar kracht en kwetsbaarheid elkaar ontmoeten, daar waar de waarheid zichzelf onthult, verankerd in niks anders dan mijn daden.’

Tekst: Marie Verheij-Van Beijnum

Meer informatie over het team IZB-Toerusting vindt u hier.

Labels: Focus verhalen, Nieuwsberichten

‘Met een verhaal geef je jezelf een gezicht’

2025-11-10T14:05:36Z

Ruim 130 mannen en vrouwen die zich met ouderenbezoekwerk bezighouden, waren zaterdag 1 november naar Houten gekomen voor de Lichtspoordag. Deze bijeenkomst wordt jaarlijks georganiseerd door de makers van het gelijknamige blad.

Veel kerkelijke gemeenten verspreiden Lichtspoor ter ondersteuning van het pastoraat onder ouderen. ‘Misschien doen ze het alleen maar door de brievenbus, maar de wetenschap “iemand denkt aan mij” kan heel betekenisvol zijn’ aldus ds. Theo Pleizier, universitair hoofddocent praktische theologie aan de PThU. Onder het kopje ‘We komen namens de kerk’ ging hij in op de verschillende vormen van pastoraat. ‘Kerkdiensten hebben meestal iets heel zichtbaars, maar geestelijke zorg vindt juist veel vaker achter gesloten deuren plaats.’

Hij had binnen zijn universiteit onderzoek gedaan naar de vraag waar het pastoraat zich op moest toespitsen. ‘Tot onze verrassing luidde het meest gegeven antwoord: “Laat het maar over het gewone leven gaan.” Een steuntje in de rug dus voor ouderenbezoekers.’ Het klinkt meteen zo zwaar: ‘een pastoraal gesprek’. Volgens Pleizier kun je dat ondervangen door te spreken over ‘een gesprek dat pastorale kwaliteiten heeft.’ Dat is een gesprek van mens tot mens, ‘over wat er leeft in de ziel, waar de Goede Herder niet ver weg is’.

De openingszin ‘Ik kom namens de kerk’ kan negatieve ervaringen wakker maken. Maar dat hoeft een goed gesprek niet in de weg te staan. ‘En dat is op zich al iets van het evangelie, iets van God uit’, aldus Theo Pleizier. ‘Van een goed gesprek kan een mens opknappen.’ Dan maakt het niet uit of de ander kerkelijk of niet kerkelijk is. ‘Hij of zij is een medemens.’

Eenzaamheid is een belangrijk thema binnen het ouderenpastoraat. Niet alleen in intermenselijk opzicht. ‘Wij spreken met mensen bij wie het stil geworden is tussen God en hem. Die stilte kun je niet oplossen, maar wel onderbreken.’ En voor de duidelijkheid: ‘Een pastoraal gesprek kan ook gewoon in vijf minuten.’ Ook na zulke korte ontmoetingen hoor je vaak: ‘Fijn dat je er was!’

Een goed gesprek is trouwens ook, of vooral, een kwestie van luisteren. ‘Dat kun je leren, aldus Pleizier. ‘God zelf zegt in het evangelie: jij ontsnapt niet aan mijn aandacht.’

Herinneringen
Luisteren was ook de rode draad in de bijdrage van schrijfster Joke Verweerd.Ze nam de zaal mee in het belang van levensverhalen, die verteld én aangehoord moeten worden. Aan de hand van een eigen verhaal dat ze een kwart eeuw geleden schreef – over een getraumatiseerde oud-Indiëganger die het deksel lang op de beerput had laten zitten – betoogde ze dat het erom ging wat de herinnering met mensen doet.

‘Herinneringen zijn de bouwstenen van levensverhalen. Het vertellen of het schrijven van je levensverhaal helpt mensen bij het zoeken naar de zin en de betekenis van hun leven zoals het gelopen is, maar ook bij het bepalen van een richting voor de toekomst.’

Ze organiseert Verhalentafels in haar kerkelijke gemeente (waar overigens ook mensen ‘van buiten’ aanschuiven). De bezoekers zijn tussen de 65 en 95 jaar en vertellen er hun levensverhalen over uiteenlopende thema’s: schoolervaringen, herinneringen aan je grootouders, spelletjes.

‘Het is fijn om ervaringen te delen, oude gebeurtenissen voor het voetlicht te halen, overeenkomsten te zoeken en verbinding te vinden. Want elk mens heeft zijn eigen levensverhaal, maar je komt er lang niet altijd toe om het op te diepen’, aldus Verweerd. ‘Als je ergens woorden voor vindt, bevestig je als het ware je eigen verhaal’.

Zinken teil
Bovendien: het luisteren naar anderen zorgt ervoor dat je eigen verhaal ook weer lucht krijgt. ‘Je staat er versteld van wat je al luisterend voelt resoneren in jezelf. Ook dingen die je vergeten was, komen weer boven. De sfeer van vroeger, hoe je op vrijdagavond om de beurt in een zinken teil werd gewassen, hoe petroleum rook, en dat je bang was van de kolenboer met zijn zwarte gezicht. Die herkenning werkt verbindend.’

Wie liever niet zelf aan het woord is maar bij voorkeur luistert, mag bij de Verhalentafel ook zwijgen. Dat laatste heeft Joke Verweerd nog maar één keer meegemaakt. ‘Want met een verhaal over je leven geef je jezelf een gezicht.’

Tekst: Anneke Verhoeven. Foto’s: Marieke Verkaik

Lees hier meer over het tijdschrift Lichtspoor en lees de editie van Advent&Kerst.

Labels: Focus verhalen, Nieuwsberichten

‘Twintigers hebben raadgevers nodig’

2025-12-17T13:49:33Z

Wat betekent het evangelie voor christelijke twintigers en dertigers? En hoe kan de kerk hen helpen om geloof te delen? Met die vragen gaat Mette van Hell de komende jaren op pad als kwartiermaker jongvolwassenen bij IZB-Toerusting.

‘Voor mij is het geloof altijd verbonden geweest aan iets vreugdevols’, vertelt Mette als ik haar spreek in een café vlak bij het kantoor van de IZB in Amersfoort. ‘Mijn moeder zong veel, thuis. Er stond altijd een gitaar in de woonkamer. Mijn ouders koppelden het christelijk geloof ook aan een vanzelfsprekende dienstbaarheid. Dat vond ik inspirerend, net als de vriendschap met vriendinnen die me al van jongs af aan kennen.’

Na de middelbare school vertrok ze voor een tussenjaar naar Senegal, waar ze taallessen gaf aan kinderen van Nederlandse zendelingen die daar werkten. ‘Het was opbouwend om die gezinnen te leren kennen, de internationale sfeer te proeven en de culturele verschillen te ervaren.’

Ritme
Mette studeerde psychologie en rondde daarna een master theologie af. Ze onderzocht daarvoor de aantrekkingskracht van de oosters-orthodoxe kerken op jongeren. ‘Voor die scriptie heb ik acht jongeren geïnterviewd. Ze vertelden onder meer dat hun priester met hen spreekt over hoe je bijvoorbeeld om kunt gaan met depressieve gevoelens. Ook in de Protestantse Kerk moeten we de raadgevende functie van een dominee niet onderschatten.’

Bij de IZB legt zij op dit moment contacten met bestaande kerkelijke initiatieven voor twintigers, om te kijken wat de rol van de IZB kan zijn. ‘Het is waardevol om voor mijn eigen generatie te kunnen spreken. Als ik het IZB-rapport ‘Op zoek naar toewijding’ lees, herken ik best veel, bijvoorbeeld dat het ritme van kerkgang heel behulpzaam is. En dat het fijn is om concrete vormen aangereikt te krijgen, zoals Bijbelpodcasts en -apps.’

Voor haar studie theologie bezocht ze verschillende missionaire plekken. ‘In Utrecht maakte ik mee dat er werd gebeden voor Syrische bezoekers, vlak na de val van Assad. Ik zag de opgetogen reactie van een meisje van 8 jaar die in haar eigen taal voor haar hoorde bidden. Ze had grote ogen van verrukking. Dat vond ik een bijzonder moment. Je maakt verschil door een optelsom van kleine daden van liefde.’

Mette van Hell gaf de workshop 'Wat gebeurt er onder twintigers' tijdens de IZB-Toerustingsdag op 15 november.

Labels: Focus verhalen, Nieuwsberichten

De wereld als een kathedraal die vol van God is

2025-11-19T11:36:44Z

‘Wie is Jezus? Die vraag houdt mij al lange tijd bezig. Volgens de Bijbel is hij de ‘logos van God’. Dat woord ‘logos’ had in Bijbelse tijden de betekenis van een ordenend principe voor de werkelijkheid. Het betekent in het oudgrieks ‘woord’, ‘zaak’ of ‘ding’. Waarom wordt dat woord verbonden met Jezus, de man van Nazareth? Dat heeft met altijd gefascineerd’, vertelt Rik Mager, als ik hem spreek in het kantoor van de IZB.

Sinds de zomer van 2024 werkt hij als gemeentebegeleider voor de IZB. Zijn proefschrift schreef hij in de periode daarvoor, toen hij namens de GZB als docent en pastor verbonden was aan de anglicaanse kerk in Cyangugu, Rwanda. Rwandezen hebben een ander tijdsbesef dan westerlingen, vertelde hij in een eerder interview voor de IZB. Juist dat kan ons iets leren over hoe de eeuwigheid het hier-en-nu doortrekt. ‘Zij hebben niet zo’n sterke scheiding tussen ‘dit is nu’ en ‘dat was toen’. ‘Story’ en ‘history’ zijn meer een eenheid. Dat heeft mij ook beïnvloed. Het verhaal van God met mensen proberen we te verankeren in de geschiedenis, maar het is een boodschap voor het hier en nu. Wij zien Adam als een soort individu, maar zijn naam betekent: de mens. Wat Adam doet in Genesis 3 en nu is eigenlijk één moment. Of het nu historisch is of niet-historisch, is in die zin niet zo relevant. Ik bedoel: hier in het westen houden we ons wat dat betreft soms bezig met een probleem dat misschien niet zo’n probleem is.’

Cirkel

In zijn proefschrift komt die manier van de werkelijkheid beleven terug als hij de opvattingen van de Britse theologe Catherine Pickstock bespreekt. ‘In haar opvatting is Christus het middelpunt en kun je daaromheen een cirkel trekken. Waar je ook bent, en wie je ook bent, in heden of verleden, iedereen heeft dezelfde afstand tot Christus. Petrus en Paulus zijn in die zin net zo dichtbij Christus als wij.’

Dat is een andere manier van denken dan de focus op Jezus als historische figuur. ‘Wij in het Westen denken in lineaire tijd. Pickstock probeert dat te doorbreken, onder meer aan de hand van Kierkegaard. Zij pleit voor een besef van eeuwigheid, dat ze verbindt met het woord ‘eternity’. Dat is iets anders dan ‘infinity’ in de zin van een lijn die nooit stopt, waarbij God oneindig ver weg is. ‘Eternity’ betekent juist dat God overal tegelijk is. We moeten ons God niet voorstellen als een entiteit die buiten onze werkelijkheid staat. God bestaat, maar op een andere manier dan wij bestaan.’

Het is op dit punt dat de inhoud van zijn proefschrift raakt aan de missionaire praktijk van de kerk in het Westen. ‘Een andere denker die ik bespreek, Alvin Plantinga, stelt dat er onder alle mensen een intuïtief Godsbesef is. Er is een Schepper boven ons. Het geloof in God is vanzelfsprekend, buiten Europa.’

Diepere werkelijkheid

In Europa lijkt er, na een periode van secularisme, een beweging in dezelfde richting te ontstaan. Dat godsbesef is er ook gewoon op straat, in Soesterberg, waar hij woont, zegt Mager. ‘Het gaat dan niet zozeer over de vraag of God bestaat of dat je naar de kerk gaat of niet. God is op een andere manier aanwezig. Toen ik onlangs een nacht in het ziekenhuis doorbracht, hoorde ik op een gegeven moment hoe een coassistente, een twintiger, in gesprek was met een patiënt op de hartbewaking die heel bang was dat het niet goed met hem zou gaan. Hij zei: ik doe aan yoga, maar het helpt mij niet; ik durf niet te slapen. Zij nam de tijd voor zijn angsten. Ze stelde hem vragen. Ik denk dat zij veel van dergelijke gesprekken voert. In dat gesprek was God er, zou Pickstock zeggen, niet als een concept waar je een mening over kunt hebben, maar als een aanwezigheid die er is, in het dealen met jouw angst.’

Op zulke kruispunten ontstaat het geloofsgesprek, en kunnen christenen veel voor hun niet-gelovige gesprekspartners betekenen. ‘Hoe ga je met angst om? Hoe kijk je naar de dood? Hoe deal je met de eigen sterfelijkheid of die van vrienden? Op de momenten dat het daarover gaat, dient zich een diepere werkelijkheid aan. Het gaat voor christenen dan om het vinden van een bepaalde luisterhouding, zoals Kees van Ekris die bespreekt in zijn boek De magie van het geloof. En misschien kun je aan de hand van een Bijbelverhaal de vraag stellen of God zich daarin ook aandient.’

De missionaire toerusting van de IZB sluit aan bij die noodzaak van goed luisteren, vertelt Mager. ‘Missionaire gemeenteopbouw is erop gericht dat je als gemeente elkaar kent, dat je je buren leert kennen en dat je daardoor gemakkelijker iets deelt van wat je tegenkomt in je werk doordeweeks dat je aan God doet denken. Geloof is zo veel meer dan een propositie.’

Rijkdom

Tijdens het minisymposium op 10 november draaide het gesprek om de stelling dat we in Europa niet zozeer in een post-christelijke, maar in een post-seculiere tijd leven. ‘Seculier betekent dat de wereld van God los is geraakt. Dat veronderstelt dat de wereld leeg is of dat God een onderdeel is binnen de werkelijkheid. De mens moet er zelf betekenis aan geven, en God is daarbij een optie. Maar het is maar zeer de vraag hoe leeg de wereld is. Het gesprek daarover begint zich weer op te dringen.’

Hij voelt zich in die opvatting gesteund door Catherine Pickstock. ‘Volgens haar is de wereld niet leeg, maar al van God vervuld. Dat levert haar de kritiek op dat ze neigt naar panentheïsme – de opvatting dat God samenvalt met de dingen. De bomen, de bergen, de medemensen, muziek, de kunsten, de rijkdom van de schepping: de wereld is een kathedraal die vol van God is.’

Toen hij met Afrikaanse studenten in gesprek was over het wereldbeeld van de Britse theologe, konden haar opvattingen op instemming rekenen, vertelt Mager. Juist in dat opzicht heeft de kerk van het westen iets te leren van de wereldkerk, denkt hij. ‘Over Pickstock zeiden zij: zij is een Afrikaan. Ze sluit aan bij het aardse, het poëtische van het leven. Deze manier van denken erkent dat er in het leven een ontwikkeling zit; het werpt licht op het dynamische, creatieve van de werkelijkheid.’

Ongrijpbaar

Als je Christus als ‘logos’ van God ziet, het Woord van God dat uiteindelijk onze werkelijkheid bepaalt, dan betekent dit niet zozeer iets rationeels of logisch, maar juist een erkenning van de ongrijpbaarheid van het bestaan, concludeert Mager in zijn proefschrift. ‘Het betekent dat je de werkelijkheid begrijpt vanuit het gezichtspunt van Jezus, als een soort paradigma, waarin hij ook als historisch persoon een plek heeft. Als iemand die in een dorpje is opgegroeid, die geleden heeft, die de dood heeft ondervonden. Iemand die tot op zekere hoogte geen grip op zijn leven had; al had hij legioenen engelen tot zijn beschikking, hij roept hun hulp niet in. In een gesprek tussen de communistische filosoof Slavoj Zizek en de psycholoog en influencer Jordan Peterson legt Zizek, die zelf niet gelovig is, de aantrekkingskracht van het christendom zo goed uit, dat Peterson zegt: gij beweegt mij bijna om christen te worden. Want hoe komt God ter sprake in het evangelie? Uitgerekend in iemand die vernietigd wordt. Dat blijft een heel bijzondere boodschap.’

Vreugdevol

Voor hemzelf was dit proefschrift een project dat hielp om het dagelijkse zendingswerk in Rwanda van een buitenperspectief te voorzien. ‘Voor veel zendingswerkers geldt dat het werk je een tikkeltje traumatiseert. Je beseft dat je zelf nog lang niet af bent, je valt jezelf tegen. Rwanda is een dictatuur. De onrechtvaardigheid daar roept boosheid en cynisme op. Er is daar zo veel onderlinge achterdocht dat je daarin wordt meegenomen, zodat je op een gegeven moment niet meer normaal naar mensen kunt kijken.’

De studie aan de universiteit in Uganda hielp hem om uit het Rwandese systeem te raken en mens onder de mensen te zijn. ‘Je verdiept je in Jezus die een weg aflegt die navolgenswaardig is. Het mooie is dat je daardoor weer met vreugde de wereld kunt zien. In mijn werk voor de IZB zie ik die vreugde ook bij de kerken die ik bezoek. Ik probeer altijd te zeggen: probeer in de ‘genietmodus’ te gaan. Niet in een kramp schieten, maar vanuit verwondering leven. Jezus had zelf geen programma, maar zijn discipelen deelden hun noden met hem. In die context probeerde Hij het juiste te zeggen en te doen.’

Tekst: Nels Fahner

Meer info over het minisymposium ‘The Logos of God’ op 10 november in Zeist is hier te vinden. Het boek is uitgegeven bij uitgeverij Skandalon en hier te bestellen.

Labels: Focus verhalen, Nieuwsberichten

Die ene zondagochtend

2025-09-30T10:28:27Z

In Amsterdam, waar ik predikant was van de Jeruzalemkerk, kwamen er regelmatig mensen aanwaaien in een kerkdienst. Voor mij is zo’n ontmoeting een geestelijke oefening op zichzelf. Een oefening in verwelkoming namens Jezus. Ik heb me aangewend om in stilte de Geest te vragen om het gesprek te leiden. Er komt iemand binnen die op een of andere manier in beweging is gekomen. Dat vraagt om wijsheid, om onderscheidingsvermogen. Je gaat al snel denken: als ik dit nu geef, of dat zeg …. Het vraagt om fijngevoeligheid om het goede te zeggen en te doen. Ik ben daarin terughoudend: ik zou niet snel ongevraagd iets geven.

Als ik erachter probeer te komen wat iemand nodig heeft, denk ik weleens aan drie Engelse woorden ‘believing’, ‘belonging’ en ‘behaving’. Sommige mensen komen met een geloofsvraag: ik zoek God, kan ik Hem hier vinden? Andere mensen zoeken betekenis voor hun leven; dat is wat anders dan de vraag naar God. Er zijn ook mensen die bij een gemeenschap willen horen. Ik heb die drie wegen altijd in gedachten als het erom gaat wat iemand zoekt. Dat kleurt ook mijn vervolgvragen als ik erachter probeer te komen wat iemand nodig heeft.

In de media horen we berichten over bekeerlingen, over mensen die zoeken naar God. Op 15 november houdt de IZB daarom een toerustingsdag over dit soort gesprekken. ‘Help, er klopt een bekeerling aan’, is het thema. De metafoor van een deur staat daarbij centraal. In een Bijbelstudie willen we ingaan op de wereld vóór de deur. Wat gebeurt daar op dit moment? Wat brengt mensen in beweging? We gaan het ook hebben over wat er achter de kerkdeur gebeurt. Weten we wat we moeten doen als zoekers aankloppen of zijn we daar verlegen mee?

Het is niet eenvoudig om drempels weg te nemen, maar soms overstijgt de Geest allerlei belemmeringen. Ik sprak pas iemand uit een van de gemeenten die een IZB-Focustraject volgen. Zeven jaar geleden was zij via een vriendin op het spoor van het geloof gekomen. In de kerk waar ze binnenstapte, was veel vreemd: het zingen, de kerkbanken. Maar ze werd gezien door een paar aardige mensen die haar vriendelijk tegemoet traden. Ze besefte dat dit een betekenisvolle plek was. Er werden dingen gezegd die haar raakten. Dat was genoeg. ‘Er waren heleboel dingen die me heel vreemd waren, maar die hebben me toch niet weerhouden’, zei ze. Wat een geluk dat ze gezien werd, die ene zondagochtend.

Ds. Bas van der Graaf is hoofd IZB-Toerusting. De IZB-Toerustingsdag is op 15 november 2025. Deze column verscheen in De Waarheidsvriend.

Labels: Columns, Focus verhalen, Nieuwsberichten

De gloed van de traditie doorgeven

2025-09-29T14:18:30Z

Het gesprek vindt plaats in de grote zaal van het gebouw van de IZB. Groot is in dit geval betrekkelijk: het is eerder een uit de kluiten gewassen huiskamer. Een piano met een stapeltje liedbundels erop, een vergadertafel met zo’n vijftien stoelen eromheen. Hier worden wekelijks de ‘meditatieve momenten’ gehouden voor het kantoorpersoneel. Hier vergadert ook het team van trajectbegeleiders van IZB-Toerusting, de afdeling van de IZB waar Van Meijeren gewerkt heeft als Predikant Missionaire Toerusting en de laatste periode als afdelingshoofd. Op tafel ligt het boek Diary of a pastor’s soul. The holy moments in a life of ministry van M. Craig Barnes, een boek waar Van Meijeren later in het gesprek op terug zal komen en dat aansluit bij een taak die hij hoopt voort te zetten: het begeleiden van predikanten als supervisor, als onderdeel van het aanbod van IZB-Areopagus.

Als hoofd IZB-Toerusting gaf je leiding aan gemeenteopbouw-trajecten in zeer verschillende gemeenten. Onlangs werd je in die rol opgevolgd door ds. Bas van der Graaf. Wat maakt jou hoopvol als je terugkijkt op al die jaren meelopen met kerken?

‘Ik merk dat in veel gemeenten het verlangen toeneemt om in het dorp of in de stadswijk van betekenis te zijn: leven uit de Bron, het Evangelie delen in de eigen omgeving, kerk-zijn in de buurt. Ook het gevoel van urgentie is groter geworden, vooral in kleinere gemeenten, waar de menskracht minder is. Wat hebben wij te verliezen? Wat houdt ons nog tegen? Wie aandachtig luistert naar wat er in de cultuur gaande is, merkt dat – bijvoorbeeld onder jongeren – er opnieuw vraag is naar waarheid en zin. Velen vragen zich af: is dit niet het moment om de deuren verder open te zetten? Terugloop en een groter verlangen om van betekenis te zijn: die dingen gaan samen op. Er ontstaat een grotere vrijmoedigheid. Dat zie ik ook doorsijpelen naar de orthodoxere delen van de kerk.’

De krimp van de kerk is pijnlijk. Hoe beleef je dat zelf?

‘Ik ervaar het als een louteringsproces, een proces van zuivering, hoe pijnlijk het ook is. Tegelijk moeten we ons er niet op blindstaren. Waar gaat het in de kern om, ontdaan van alle franje? De opgestane Christus zelf bewaart zijn kerk. En de belijdenis van Christus als Heer is het hart van het geloof en van de kerk. Die overtuiging heeft me ook altijd vergezeld in het toerustingswerk van de IZB, dat erop gericht is om mensen in beweging te krijgen. Het mag nooit iets ‘moeterigs’ krijgen, tot activisme aanzetten. Ik houd mij voor ogen dat in de Hebreeënbrief staat dat Jezus de leidsman en voleinder van het geloof is. Hij gaat voor ons uit. Dat geeft rust en ruimte: dan komt het goed. Als ik terugkijk op mijn eigen werk als gemeentepredikant ervaar ik dat ik gaandeweg losser ben geworden, minder wettisch, in mijn beleving. God gaat zijn weg wel; dat besef is veel sterker geworden.’

Je hebt in vijf verschillende gemeenten gediend voordat je bij de IZB ging werken. Is er op zeker moment een omslag geweest, waardoor je het predikantschap anders bent gaan ervaren?

‘Een verandering van gemeente is altijd een ingrijpend proces. Je moet een gemeente leren kennen, en ook jezelf hervinden als predikant. Soms gaat dat vloeiend, maar ook wel eens met horten en stoten. Toen dat laatste eens het geval was, had ik sterk de behoefte om stil te staan bij mijn manier van predikant-zijn en bij mijzelf als persoon. Ik ben de training Klinisch pastorale vorming (KPV) gaan volgen. In die training viel er nieuw licht op de vragen ‘wie ben ik?’, ‘hoe sta ik in mijn ambt?’, en ‘waar liggen mijn geestelijke wortels’? Het heeft me veel gebracht om door die vragen ‘heen te kruipen’ en me weer bij kern van mijn roeping te brengen om dienaar van het Evangelie te zijn. Daar is het ook het verlangen gegroeid om met de opgedane ervaringen anderen van dienst te kunnen zijn.’

Als supervisor spreek je veel collega’s. We zien dat de verleiding groot is voor predikanten om zich 24/7 te geven aan hun gemeente. Op welke manier werp je daar op een gezonde manier een dam tegen op?

‘Als predikant werk je in de gemeente vanuit een houding om beschikbaar te zijn onder de mensen die je zijn toevertrouwd. Maar ‘beschikbaar zijn’ is niet hetzelfde als ‘permanent aan het werk zijn’. Als voorganger ben je ook mens, met je mogelijkheden en beperkingen. Je staat in relatie tot geliefden en vrienden. Je hebt ook een roeping om voor jezelf te zorgen en grenzen aan te leren geven. Wie niet voor zichzelf kan zorgen, kan dat ook niet voor een ander.

Supervisie wil inzicht geven in wie jij zelf bent in relatie tot het ambt dat je draagt, èn dat jou draagt. Alles wat je doet, wordt immers door jou als persoon gekleurd: je aanwezigheid op het dorp of in de wijk, bij de catechese, in de verkondiging. Als je die twee polen, je persoon en je ambt, niet kunt onderscheiden, kan er van alles scheefgroeien in relatie tot het werk dat je mag doen. Ten koste van jezelf, of ten koste van de gemeente. Supervisie is een oefening in heilige nuchterheid.’

Aandacht voor de psychologie en het ik van de prediker zorgt dus juist voor een bepaalde zuiverheid in de prediking.

‘Eerlijkheid en zuiverheid. Je gaat je mogelijkheden en onmogelijkheden zien. Zelfinzicht helpen om het vol te houden. Die spiegel is af en toe nodig. Zelf heb ik het afgelopen jaar herkenning gevonden in het boek Diary of a pastor’s soul, van de Amerikaanse hoogleraar M. Craig Barnes, het boek dat ik net al liet zien. De auteur kijkt in het laatste jaar voor zijn emeritaat terug op een lange ambtsperiode. Hij doet dat met dank aan God in verwondering en met veel liefde voor de kerk maar ook met de nodige zelfrelativering en met milde humor. Hij observeert zichzelf nu hij aan het afscheid nemen is. Hij betrekt daar zijn huwelijk en zijn familierelaties bij. Eerlijk, gelovig, nuchter. Wij zijn voorbijgangers, de Heer waakt zelf over zijn kerk. Ik mag mijn plaats ten volle innemen, maar kan het op enig moment ook weer loslaten. Je begrijpt, dat spreekt me in deze fase van mijn leven aan.’

Draag je geen frustraties mee het emeritaat in?

‘Nee, gelukkig niet. Ik dien de kerk met vreugde, in mijn werk bij de IZB heb ik veel collegialiteit ervaren. Op de achtergrond is er altijd wel de vraag of het niet te weinig was. Te weinig èchte aandacht voor mijn geliefden, of te weinig zorg voor pastoranten. Was de prediking zorgvuldig genoeg. Heb ik recht gedaan aan Gods roeping? Dergelijke vragen. Professor Gerrit Immink had het wel eens over een permanent schuldgevoel. Maar tegelijk denk ik dan: ‘Heer die mij ziet zoals ik ben.’ Ik denk dat dit in veel van de gesprekken die ik als supervisor vanuit IZB-Areopagus voer, weerklank vindt. De knelpunten in het predikantenbestaan. Collega’s doen een beroep op mij, ook al omdat de IZB sowieso een vertrouwde plek is. Ik zie dat de gesprekken van betekenis zijn en zou willen dat een geregelde vorm van supervisie en/of intervisie meer tot het gewone instrumentarium van een predikant hoort.’

Kun je een voorbeeld geven van wat je hebt zien gebeuren tijdens een supervisietraject?

‘Voorop gesteld: een intervisietraject duurt doorgaans een seizoen lang. Omdat ik langere tijd met een collega optrek, komen gaandeweg de grondpatronen naar boven in iemands werkzame leven. Soms zijn het ook kleine bewegingen die het patroon doorbreken.

Ik heb weleens meegemaakt dat iemand aangaf dat hij zich bekneld voelde door de verwachtingen van zijn kerkenraad. Toen hij gaandeweg ruimte vond om daarmee om te gaan, vertelde hij dat zijn vrouw tegen hem zei: ‘Je bent vrolijker geworden; ik merk het aan je.’ Een andere collega citeerde in zijn eindreflectie Psalm 32: ‘Ik zal mijn weg lichtvoetig verder gaan’. Dat zijn mooie dingen.’

Aan het begin van ons gesprek ging het al even over je werk als trajectbegeleider voor IZB-Toerusting, de afdeling die je de afgelopen periode hebt geleid. Waar zie je gemeenten in de knoop komen? Wanneer werkt een missionair traject niet?

‘Dat kan verschillende oorzaken hebben. Het IZB-Focustraject is weleens binnengehaald in een gemeente om een groep wat ontevreden gemeenteleden tevreden te stellen. Dat zie ik als een oneigenlijk begin. IZB-Toerusting richt zich op de gehele gemeente, is niet primair gericht op verandering van vorm, maar van mentaliteit, van binnenuit. Het werkt ook niet als een kerkenraad niet vol overtuiging, maar met een slag om de arm aan een missionair traject begint. Ik herinner me een gemeenteavond waarin ik me een soort intermediair voelde tussen de ene en de andere groep in de gemeente. De bron is dus belangrijk: waarom willen wij een missionair traject? Wat is onze motivatie, welke weg hopen wij als gemeente samen te gaan? Wat is ons verlangen? De laatste jaren hebben we een apart, kortdurend voortraject ontwikkeld, de Missionaire Oriëntatie, waarin we die vraag ook echt willen peilen. Een gemeente moet weten waar ze aan begint.’

Ik was pas bij een schoenmaker, waar ik een schoen paste die een klein beetje knelde. De verkoper was heel resoluut: nee, dan zijn dit niet de juiste schoenen voor u. Die eerlijkheid mag je ook verwachten bij het aanbod van een missionair traject, denk ik.

‘Ja, zo hoort het. Mensen kunnen zich te afhankelijk maken van de IZB. Je moet als trajectbegeleider heel duidelijk bespreken wat het een gemeente misschien wel gaat brengen, en wat niet. Een Amerikaanse evangelische beweging liet een keer billboards plaatsen met een tekst in de trant van ‘God begint heden in Zwolle’. Dat is voor ons ondenkbaar. Het zijn de kleine verhalen waar ik als trajectbegeleider het meest van heb genoten. De persoonlijke ervaringen die worden gedeeld, in een kring of bij een kerkenraad. Dat mensen bij elkaar in het hart durven te kijken. Het LICC, het Londense interkerkelijke instituut waar IZB-Toerusting een link mee heeft, is ooit opgericht door John Stott, die zelf een vogelaar was. Ik kwam pas een citaat van hem tegen. ’Een christen is een vogelspotter. Je moet stilzitten en heel goed kijken en luisteren om de kleine bewegingen te kunnen zien. Aandacht betrachten voor datgene wat God doet.’ Ik geniet ervan als ik hoor dat mensen aan de rand van de kerk opbloeien als ze betrokken raken bij een Bijbelkring. Ik herinner me een ouderling die vrijwilliger werd in het buurtcentrum en tegen me zei: ‘Ik heb daar met buurtgenoten gesprekken die ik als ouderling nog nooit gevoerd heb.’ Zien wij wat God tussen de regels door doet, vraag ik me op zo’n moment af. God werkt in het kleine. Daar iets van mogen opmerken, daar heb ik dus enorm van genoten in de negen jaar dat ik voor de IZB gewerkt heb.’

Wat zie jij, terugkijkend, als het eigene van de IZB?

‘Ik las ergens een citaat van Gustav Mahler: ‘Traditie is het vuur doorgeven, niet de as aanbidden.’ De IZB staat in de gereformeerde traditie en wil vandaaruit kerk en samenleving dienen. Wij zijn er niet op gericht om het oude krampachtig vast te houden, wel om de gloed, de warme gloed ervan door te geven. De vormen kunnen veranderen, maar wij willen aanspreekbaar blijven op onze uitgangspunten, in ons spreken en doen. Ik ervaar dat als het eigen karakter van de IZB.’

In de meditatieve momenten die we als kantoorpersoneel elke dinsdag hebben, valt het op dat je regelmatig gebed vraagt voor de actuele noden in de wereld en de politiek. Daar klinkt iets van het Kyrië in door.

‘Ja. Ik verlang ernaar dat God recht doet. De gemeente van Christus is geroepen tot de dienst van de voorbede voor onze wereld-in-gebrokenheid. Dat element komt er vaak wat bekaaid van af in onze diensten. Ik vind het individuele vaak net iets te krap, te nauw. In de erediensten waarin ik voorga, heeft de dienst van de voorbede een eigenstandige plaats. Vaak begin ik de voorbede principieel bij de (nood van de) wereld. Daarna mag er natuurlijk ook ruimte zijn voor de kerk, de plaatselijke gemeente en haar leden.’

Zit daar ook jouw missionaire gevoel van urgentie?

‘Ja, dat denk ik wel. Christus is ook de redder van de wereld. In Kolossenzen 1 wordt van Hem beleden dat Hij alles en in allen is. Verzoening heeft zelfs met de kosmos te maken. Het zou vreemd zijn als vragen rond recht en barmhartigheid daarin geen plaats zouden hebben.’

Zijn er Bijbelverhalen die voor jou meer zijn gaan leven in de loop van de jaren?

‘Een Bijbelse figuur die me intrigeert is Barnabas. Hij verschijnt als tegenbeeld van Ananias en Saffira, in het boek Handelingen. Hij stelt zijn goederen wèl ter beschikking, wordt gezegd. Deze Barnabas is een verbindende figuur. Hij betrekt Saulus na zijn bekering bij de gemeente die deze ex-vervolger stevig wantrouwt. En als in Antiochië heidenen tot geloof komen, wordt hij door de gemeente van Jeruzalem gezonden als een soort visitator. De Geest opent nieuwe deuren, de gemeente komt op onbekend terrein. Reden genoeg voor wantrouwen, vanuit de traditie gedacht. Maar Barnabas verblijdt zich over wat daar gebeurt. Hij is eigenlijk ook zo’n vogelspotter, in de termen van John Stott. ‘Hij was een goed man, vol van de Heilige Geest en van geloof’, staat er dan. Geweldig toch?’

Wat ga je doen na je emeritaat, welke activiteiten voor de IZB houd je nog aan?

‘Ik doe echt een stap terug: meer tijd en ruimte. Naast het voorgaan in kerkdiensten blijf ik werken als pastoraal supervisor, in het kader van IZB-Areopagus, en ook geregeld als gastdocent aan de PTHU, zoals bij de Primaire Nascholing voor beginnende predikanten. Als redactor blijf ik de bijdragen van collega-theologen aan de podcast ‘Eerst Dit’ meelezen. Taalkundig en theologisch. Taal is belangrijk. Taal is het instrument van de Geest. Je treedt door de taal de ruimte van het Evangelie binnen. Verder zie ik wat er op mijn pad komt. Het is niet goed om al veel precies te willen invullen.’

Ten slotte. Je bent een liefhebber van literatuur. Welke boekentips heb je voor de lezers van dit interview?

‘Het boek Schuilplaats voor andere tijden van Georgi Gospodinov raakte mij omdat het allerlei actuele ontwikkelingen met elkaar verweeft. Het gaat over het verlangen naar vroeger tijden, zoals je dat nu ook terugziet aan de rechterkant van het politieke spectrum. De gedachte ‘wij leefden ooit in een betere tijd’ is wijdverbreid. En dat verleden is dan een soort schuilplaats, toevluchtsoord. Tegelijk is het fictie, natuurlijk, want die tijd waarin je rustig een touwtje uit de brievenbus kon laten hangen - om het met Jan Terlouw te zeggen – keert niet meer terug. En tegelijk: over welke tijd heb je het dan? In het boek worden dementerende mensen opgenomen in een kliniek waar elke verdieping helemaal is ingericht volgens een bepaalde tijd, de jaren ’50, of ’60 of ’80. Ieder zijn eigen etage, ieder zijn eigen verleden. In het Europa van Gospodinov komen ze er niet uit wat het ideale verleden is. Het blijkt niet te bestaan. Er is geen ideale tijd. Leven wij vanuit heimwee, of in het hier en nu met verwachting? Dat is nogal een verschil.’

‘Verder lees ik graag klassiekers. Ik ben nu opnieuw begonnen in Het geschonden geweten van Graham Greene. Tijdens vervolgingen in Mexico is er nog één rondtrekkende priester actief, om de biecht af te nemen en de eucharistie te bedienen. Intussen is er bij hemzelf van alles loos op ethisch gebied en is hij alcoholverslaafd. Het morsige leven van de ‘whiskeypriest’ als het beeld van een mens, die toch kind van God is en zijn dienaar. Tot aan zijn executie aan het einde van het verhaal is hij een zondaar – die dat ook heel diep beseft -, en tegelijk op een ingewikkelde manier: een heilige. Opmerkelijk: terwijl de Nederlandse titel Het geschonden geweten is, is dat in het Engels The power and the glory, een verwijzing naar het Onzevader.’

Interview: Teun de Ridder en Nels Fahner

Ben je predikant en wil je je informeren over supervisie? Op deze pagina vind je meer informatie over begeleidingsvormen voor voorgangers van IZB-Areopagus.

Labels: Areopagus nieuws, Focus verhalen, Nieuwsberichten

‘Het is een openbaring om op deze manier door mijn stad te lopen’

2025-07-10T14:21:06Z

Hoe was het om deze podwalk te maken voor de IZB?

‘Dat was een bijzondere ontdekkingstocht, vooral omdat mij gevraagd werd om verbindingen te leggen met Bijbelse onderwerpen. Bij het Waaggebouw kwam ik op de Bijbeltekst ‘een bedrieglijke weegschaal is de Here een gruwel’. Dat vind ik een mooie les: je moet eerlijk door het leven gaan. Ik vond het voor mezelf een openbaring om op die manier door mijn stad te lopen. Bij het beeld van Bonifatius moest ik denken aan Paulus die gewenkt werd van de overzijde: kom over en help ons.

In de 17^de eeuw had Dokkum, naast de grote hervormde kerk en de rooms-katholieke kerk, vier remonstrantse kerkjes en één doopsgezinde kerk. Die remonstrantse kerkjes waren meestal huiskamerkerkjes. Op een gegeven moment hebben de leden van die kerken elkaar in het geloof gevonden en zijn als één kerk verder gegaan. Ik vind het mooi om bij standswandelingen te vertellen dat die mensen elkaar opzochten. Ook tegenwoordig gaan kerkelijke gemeenschappen weleens uit elkaar, maar op deze plek is dat toen anders gegaan.’

Eén van de bijzondere plekken in Dokkum is de moerbeiboom die naast de voormalige Nederlands Hervormde kerk staat, in de gedachtenistuin.

‘Ik weet niet helemaal zeker hoe de boom hier terecht is gekomen. Maar uit de meest betrouwbare informatie heeft de toenmalige eigenaar van deze grond een zaadje meegenomen of gekregen uit het Midden-Oosten. De boom is nu bijna driehonderd jaar oud.

Ik ben nu acht jaar stadsgids en bij stadswandelingen vertel ik regelmatig dat er in de Bijbel, in psalm 84, gesproken wordt over ‘een dal vol moerbeibomen’, en bij een kerkelijk publiek voeg ik daar soms het beeld aan toe van een geloof ‘als een mosterdzaad’. De vruchten van deze boom worden onder anderen gebruikt door het nabij gelegen restaurant en verwerkt in een aantal gerechten. Enkele tientallen jaren geleden was het nog gebruikelijk dat de burgemeester op de eerste dinsdag van de maand september aan de bode van het stadhuis opdracht gaf een aantal moerbeien te plukken voor bij de slagroom op een gebakje voor de vergadering van het College van Burgemeester en Wethouders. Maar of dat nu nog gebeurt? Dat weet ik niet precies!’

Wat hoopt u dat mensen ervaren?

‘In de podwalk heb ik lang niet alles van Dokkum kunnen laten zien. Daarvoor zijn er in de binnenstad te veel bijzondere plekken. Ik hoop dat de deelnemers nog eens terugkomen, want er valt veel meer te vertellen. Ik hoop ook wel dat ze iets van de schoonheid van Dokkum ervaren, door via de ogen van een stadsgids naar de stad te kijken. En ergens hoop ik ook dat ze in hun eigen omgeving iets meer gaan ervaren van het geloof, al is het maar in de natuur. Dat ze bijvoorbeeld aan het water zitten en iets ervaren van de rust van Gods schepping.’

De route voert ook langs de Bonifatiuskapel. Wat is daar te zien?

‘De kapel ligt aan een park, een beetje buiten het centrum van Dokkum, maar als je wilt, brengt de route je daar ook naar toe. Deze rooms-katholieke bedevaartskapel is in de jaren dertig van de vorige eeuw gebouwd in de vorm van een Romeins amfitheater en biedt plaats aan ca. 1.500 personen. Bovenaan, langs de zitplaatsen, bevindt zich een processiegang waarlangs de geschiedenis van Bonifatius wordt weergegeven.

Ieder jaar met Pinksteren vindt daar een oecumenische kerkdienst plaats. Dan zijn bijna alle kerken gesloten en komt men daar samen, van baptist tot protestant en rooms-katholiek. Er worden ook wel concerten en openluchtvoorstellingen gehouden. In het park zelf staan veertien kruiswegstaties.’

Welk punt van Dokkum spreekt uzelf het meest aan?

‘Dan denk ik toch aan de Bonte Brug (zie de foto boven, red.). Daarop kun je naar alle richtingen kijken. In gedachten zie je de Elfstedentochtschaatsers naar het keerpunt komen. Een keer in de twee jaar tijdens de jaarlijkse Admiraliteitsdagen is hier een groot podium op het water van het Kleindiep, waar gedurende drie dagen verschillende concerten worden gegeven voor zowel senioren als jongeren. Op zondagochtend is er dan ook altijd een kerkdienst op het water. Rondom het Kleindiep zitten dan zo’n 1.500 mensen. Dat is een mooi moment. Er gaat altijd een lokale voorganger voor met muzikale medewerking van een muziekkorps of gospelkoor. De in christelijke kring bekende zanggroepen Sela en Lev hebben ook wel medewerking verleend. Het is dus niet alleen een feest van de wereld, maar ook de kerk wordt erbij betrokken. Dat is iedere keer weer bijzonder. In Dokkum is dus ruimte om het geloof te beleven, ook in het openbaar. Misschien is dat ook een vrucht van het werk van Bonifatius. Wie zal het zeggen. Het is niet toevallig dat een aantal jaren geleden het thema van de kerkdienst was: het Keerpunt in je leven.’

Wat is er op deze plek nog meer te zien?

‘Als je naar het oosten kijkt, zie je in de verte dus het Keerpunt en ook het stadhuis. Kijk je dan verder om je heen, dan kom je iets te weten over de handel in vroeger tijden. De Turfmarkt wijst op de brandstof, bij de Suupmarkt werd karnemelk verhandeld en de Vleesmarkt laat iets zien van de handel in vleesproducten. De plek herinnert ook aan recentere geschiedenis. In het laatste oorlogsjaar kwamen op deze plek per boot veel vluchtelingen uit Arnhem en omgeving en evacuees uit de grote steden aan: meer dan vierduizend personen, die allemaal in Dokkum en wijde omgeving een plekje kregen. Wie denkt er bij zo’n gebeurtenis niet aan de opdracht van Jezus: vergeet de herbergzaamheid niet? Dokkum is dus een bijzondere plek waar de geschiedenis tot leven komt.’

Tekst: Nels Fahner

Meer weten over de wandelingen in Dokkum, Amsterdam, Ouddorp en andere plaatsen? Kijk op podwalks.izb.nl. Lees hier meer over het waarom van dit nieuwe initiatief van de IZB.

Labels: Focus verhalen, Nieuwsberichten, vandaag

IZB-cursus Omega helpt ouderen om geloof te delen

2025-10-02T15:14:21Z

‘Hoeveel mensen refereren niet aan een oudtante of opa met een rotsvast geloof?’, zegt Eline de Boo, werkzaam voor de IZB-afdeling Toerusting. ‘Voor kerken is het gebed van ouderen belangrijk, maar ze kunnen veel meer betekenen voor anderen en elkaar dan zij vaak zelf beseffen.’ Daarom komt de IZB 30 jaar na het ontwikkelen van de Alpha-cursus nu met een vervolg: Omega voor ouderen.

Reflectie

‘Ouderen hebben wijsheid, levenservaring en tijd beschikbaar, maar ze kampen ook met specifieke zorgen, die samenhangen met het ouder worden’, constateert De Boo. ‘Ouderenpastor Fré van Roest zag onder ouderen veel behoefte aan reflectie over de vraag: hoe ziet het goede leven er voor mij uit?’ Op basis van de ervaring van Van Roest, die in zo’n dertig gemeenten ouderengespreksgroepen opzette, heeft De Boo de nieuwe cursus Omega ontwikkeld.

Thema’s

Het gespreksmateriaal bestaat uit 23 onderwerpen, uitgewerkt in een boek dat door ouderengroepen in gemeenten doorgenomen kan worden, maar dat ook voor persoonlijke stille tijd geschikt is. De thema’s worden uitgewerkt met behulp van korte video’s (in het boek beschikbaar met een QR-code), liederen en bijbelgedeelten. ‘De rode draad is de vraag: hoe volg ik Jezus in deze laatste fase, als ik zorg nodig heb, als ik rouw om een verlies of eenzaam ben?’, licht De Boo toe. Daarbij komen onderwerpen als ‘de regie houden’ en grenzen aan medisch handelen aan de orde. Aan het boek werkte onder meer ethicus dr. Theo Boer mee.

Trainers

De Boo hoopt dat het gespreksmateriaal het voor ouderen gemakkelijker maakt om het leven met God ook aan de volgende generaties te laten zien. ‘Er zijn zoveel mensen die zelf niet goed weten hoe ze moeten geloven, maar wel zien hoe hun oma bijvoorbeeld een gebedsdagboek gebruikt. Dat zijn belangrijke momenten van geloofsoverdracht.’

Meer informatie over het boek met gespreksmateriaal vindt u hier: www.omegavoorouderen.nl

Het boek is o.a. te verkrijgen via deze link Omega - 9789058042323. Maar het is ook bij de lokale boekhandel te bestellen.

Labels: Focus verhalen, Nieuwsberichten

Op missie: Jelke de Jong

2025-07-07T09:29:08Z

“Wij ondersteunen kerkenraden en gemeenteleden om zicht te krijgen op wat het betekent om als kerk missionair aanwezig te zijn in hun omgeving,” vertelt Jelke. “Dat doen we door het gesprek aan te gaan, door het inzetten van een digitale scan, en door te zoeken naar wat God al aan het doen is in en rondom de gemeente.”

Sommige gemeenten kiezen voor een jaarthema als eerste stap. Anderen willen het missionaire echt onderdeel laten worden van het DNA van hun gemeente en kiezen dan voor het Focustraject, een intensiever begeleidingstraject. “Daarin zoeken we samen hoe missionair-zijn niet alleen een activiteit, maar een manier van gemeente-zijn wordt.”

Missionair-zijn is een levenshouding

Voor Jelke is missionair-zijn een manier van leven.

"Missionair zijn is voor mij: je hart zacht houden en het goede blijven doen."
In een wereld die draait om efficiëntie en controle – en daardoor vaak hard is – is het volgens hem juist nu belangrijk om liefdevol en zachtmoedig te blijven. “Dat raakt me diep. Ik geloof dat Gods liefde en genade mijn hart zacht maakt én houdt. Dat helpt me om het goede te blijven doen, ook als het niet vanzelf gaat.”

Een belangrijke inspiratiebron voor hem is de eerste brief van Petrus, vooral hoofdstuk 3. “Daar lees ik dat lijden en dienstbaarheid geen zwakte zijn, maar juist manieren waarop Gods licht zichtbaar wordt.”

Leven met open ogen en oren

Het missionaire werk van Jelke beperkt zich niet tot zijn functie. “Ik probeer mezelf te blijven in alle situaties en me niet te schamen voor het evangelie. Het evangelie van Jezus Christus is écht goed nieuws, voor mij, voor anderen, voor deze wereld. Het biedt iets waar wij vaak moeite mee hebben: liefde en dienstbaarheid. En dus: verbinding.”

In de ontmoeting met mensen probeert hij met een open houding te luisteren. “Niet met een verborgen agenda, maar om de ander tevoorschijn te luisteren. Wat drijft iemand? Wat gelooft iemand? Wat zoekt iemand? Vanuit die openheid wil ik dienstbaar zijn.”

Tegelijk erkent hij dat dit niet vanzelf gaat: “Van nature ben ik vrij doelgericht en gehaast, dus deze manier van leven vraagt oefening.”

Kleine daden, groot hart

Jelke gelooft in de kracht van kleine, concrete daden. Zo deed hij mee aan een paasontbijt in de stad, werkt hij af en toe op de stadsakker en raapt hij zwerfvuil op als hij tijd heeft. “In mijn vorige woonplaats deden we dat zelfs in groepsverband. Het zijn kleine dingen, maar ze drukken uit dat ik er ben en me verbonden weet met mijn omgeving.”

Een organisatie die beweegt

Over zijn werk bij de IZB is Jelke enthousiast. “Het is een dynamische organisatie met creatieve en begaafde mensen. Daar geniet ik van. De IZB heeft hart voor de kerk én voor de mensen daarbuiten. We zoeken steeds opnieuw naar verbinding met de moderne tijd, zonder het evangelie aan te passen. Dat maakt dit werk relevant en hoopvol.”

Labels: Focus verhalen, vandaag

Vitaliteit van kerk blijkt uit aandacht voor alledaags leven

2025-05-28T17:01:31Z

‘Steve Rouse is metselaar en steigerbouwer geweest, voordat hij theologie ging studeren. Wat me opviel aan hem was zijn praktische inslag. Ik kan me ook voorstellen dat hij een benaderbare voorganger is’, vertelt missionair predikant Rik Mager, een van de deelnemers aan de tweedaagse met Rouse in De Wittenberg in Zeist.

Gezond

Rouse is verbonden aan LICC, The London Institute for Contemporary Christianity. Het LICC is een Engelse missionaire organisatie die verschillende kerken bedient en in werkwijze enigszins vergelijkbaar is met de IZB. De organisatie ontwikkelde een benadering van gemeenteopbouw gebaseerd op twintig ‘vital signs’. ‘Het menselijk lichaam heeft bepaalde vitale kenmerken, zoals bloeddruk en hartslag’, legt Mager uit. ‘Dat zijn tekenen hoe gezond je bent. Rouse gebruikt dat beeld om aan de hand van twintig kenmerken te onderzoeken hoe vitaal een kerkelijke gemeente is.’

Voor de Brit is het belangrijk dat christenen worden toegerust voor de heiliging van het dagelijks leven. ‘In de kerk zie je dat bijvoorbeeld terug doordat er niet alleen gebeden en gedankt wordt voor grote gebeurtenissen zoals een trouwdag, maar ook voor examenkandidaten of voor mensen die van baan wisselen. Het gaat hem om de schijnbaar onbelangrijke zaken uit het dagelijks leven, zoals het schrijven van een rapport, het opstellen van een offerte, het deelnemen aan een vergadering en de mensen die je daarbij ontmoet.’

Ontvankelijkheid

Op de website van het LICC kunnen kerkelijke teams een opdracht doen om de sterke en zwakke punten van hun eigen gemeente op het spoor te komen. Een centraal begrip in Rouses benadering is ‘Wholelife discipleship’. Mager: ‘Het gaat hem niet zozeer om het opzetten van missionaire projecten, maar dat individuele christenen een bepaalde ontvankelijkheid ontwikkelen voor wat er speelt in het leven van hun familie, in de buurt, bij collega’s. Je kunt naar een kerkelijke bezinningsavond gaan, maar dat houdt je weg bij de squash of de vergadering van de Oranjevereniging, waarin je iets kunt betekenen voor jouw dorp.’

Afwegingen

Dat zijn soms lastige afwegingen om te maken, zag Mager in de gesprekken tijdens de conferentie. De tweede dag van de conferentie was speciaal op voorgangers die bij een traject van IZB-Toerusting betrokken zijn, gericht. ‘Predikanten hebben het vaak al druk in hun eigen gemeente. Zij zien het niet zitten om ook nog op een sportclub te gaan of zich aan te sluiten bij de harmonie. Dat heeft te maken met tijdgebrek maar ook met een bepaalde ambtsvisie, de gedachte dat je als predikant een zekere afstand moet bewaren.’

Als begeleider van gemeenten die graag meer naar buiten gericht zijn, helpt de tool van Vital Signs van het LICC hem wel om te zien waar de gaten vallen, vertelt Rik Mager ten slotte. ‘Ik zag bijvoorbeeld dat bij een oorlogsmonument vlak bij een dorpskerk een kranslegging was bij de dodenherdenking. De herdenking was in de kerk, maar de kerk legde zelf geen krans. Dat zou Rouse meteen opvallen, want door een krans te leggen laat je zien dat je weet wat belangrijk is voor het dorp.’

Labels: Focus verhalen, Nieuwsberichten

De wereld als werkplaats van God

2025-05-21T16:03:05Z

‘Welkom bij de Blokken’ staat er op een bordje bij de voordeur van het huis van Oeds Blok. In zijn eigen buurt, het Amersfoortse Soesterkwartier, is Blok sinds 2012 betrokken bij een buurtkerk, naast zijn werk als docent Gemeenteopbouw aan de ETF in Leuven en pionierend leiderschap aan het Baptisten Seminarium. Hier, met uitzicht op een tuin in voorjaarskleuren, spreek ik hem en co-auteur Jack Barentsen, hoogleraar praktische theologie aan de ETF, over hun boek ‘Wakker in Gods wereld, Kerkzijn in de 21^ste eeuw’. Het boek is opgebouwd aan de hand van interviews met voorgangers in heel verschillende contexten.

‘Wakker in Gods wereld’ is bedoeld voor voorgangers en andere leidinggevenden, zoals theologiestudenten en kerkenraadsleden die op zoek zijn naar verdieping op het gebied van missionair kerkzijn, vertelt Barentsen. ‘Ik heb Oeds gevraagd om met mij een boek over gemeenteopbouw te schrijven, omdat hij midden in de praktijk staat en betrokken is bij verschillende trainingen en opleidingen. Daar konden we gezamenlijk academische inzichten aan toetsen. We hebben over dit boek samen een colloquium gegeven. Dat leidde tot veel interactie met studenten. De meeste studenten gaven aan voor dit vak meer gedaan te hebben dan voor een gemiddeld vak. Ze vonden het spannend om over deze missionaire thematiek in gesprek te gaan omdat het raakt aan de vraag: wat geloof ik en hoe leef ik daarmee?’.

Leren

Het boek biedt een grondige inleiding in thema’s zoals vieren, leren en leidinggeven, maar ook praktische opdrachten om bijvoorbeeld samen erachter te komen wat het eigene is van jouw dorp of stadswijk. Blok: ‘Ons ideaal is de kerk als een lerende gemeente. Hoe kun je manieren vinden om min of meer bewust te leren? Hoe kun je bijvoorbeeld een viering vormgeven die in verbinding staat met het dagelijks leven? Je kunt in alle tradities variëren met de liturgische elementen die daar deel van uitmaken. We bieden daarvoor geen model aan, maar bieden wel drie overkoepelende thema’s, waar elke kerk op zijn eigen manier invulling aan kan geven. Dat zijn de drie delen van het boek geworden: houding, bronnen en praktijken.’

Veel aandacht krijgt de context van de kerk. Hij geeft een voorbeeld. ‘Stel, een kerk komt samen in een schoolgebouw. Dan is het niet vreemd om de conciërge een keer in de dienst uit te nodigen, om te vragen wat er leeft. Je kunt vervolgens bidden voor de school. Je kunt ook de leerlingen uitnodigen. Dan leg je uit wat er op zondag gebeurt.’

Barentsen: ‘Het is dus een boek om samen te leren over wie we zijn als kerk. Het is geen receptenboek, maar een boek om je eigen recept mee te schrijven, met lokale ingrediënten. De tijd van modellen voor gemeenteopbouw is voorbij, maar er zijn wel allerlei gezamenlijke leerprocessen gaande. Daar kun je uit putten om erachter te komen wat past bij jouw plek en context.’

Evangelie

Zelfs met het centrale thema ‘Evangelie’, dat wordt beschreven onder het hoofddeel ‘bronnen’ gaat dit boek flexibel om, legt Barentsen uit. ‘De Bijbel heeft veel metaforen om te duiden wat het Evangelie inhoudt. Dat resoneert verschillend in verschillende contexten.’

Een belangrijke notie in het boek is ‘meerstemmigheid’ als het gaat om het heil, vult Blok aan. 'Het is een meerstemmigheid waarmee het ene lied van het Evangelie van Jezus wordt gezongen, in de Bijbel en in het heden. In het boek noemen we vijf dimensies van het Evangelie. We bieden ook een oefening aan om daarover in gesprek te gaan.’ Met de vijf dimensies worden terreinen waarop God aanwezig is verkend, die zonder gesprek onderbelicht zouden blijven.

Het heil kan zichtbaar worden in de veiligheid die wordt gevonden in Gods liefde, in een wereld van angst, onzekerheid en dreiging. Een tweede dimensie is het gevoel van veiligheid dat in een gemeenschap ervaren wordt. En een derde dimensie is Gods aanwezigheid in lijden en verlies. ‘De ervaring van verdriet en machteloosheid is misschien wel dé meest bepalende levenservaring’, zegt Blok. ‘De vraag is dus: kunnen we het evangelie niet alleen met groei verbinden, maar ook relateren aan verlies? Gaat het goede nieuws van het Evangelie daar ook over?’

Ten vierde is er nog de dimensie van gastvrijheid, waarin het heil doorklinkt, en de thematiek van herstel van kwaad. Een vijfde thema is: is er hoop voor de schepping? Blok en Barentsen doen de suggestie om het kruis opnieuw te verbinden met het beeld van de levensboom, wat in de kerkgeschiedenis al vaker is gedaan. ‘Dat beeld komt uit de lezingenserie Construïng the Cross van Frances Young, een theologe uit de methodistische traditie. De levensboom is een universeel beeld dat in alle culturen terugkomt. In de Vroege Kerk was het een beeld dat gebruikt werd door de kerkvader Irenaeus. Irenaeus lijkt te zeggen dat Christus’ gehoorzaamheid tot in de dood aan een boom, de poorten van het paradijs opnieuw opent en de mensheid toegang geeft tot de boom des levens. Young betoogt in deze tijd opnieuw dat het sterven van Christus aan het kruis kan worden begrepen als een teken van nieuw leven.’ Op die manier kun je het kruis verbinden met de uitbuiting van de schepping en daarover in gesprek gaan.

Broedplaats

De kerk wordt in het boek gekarakteriseerd als een ‘broedplaats van theologie’. Barentsen en Blok noemen vier ‘soorten’ theologie: getuigende theologie (geloofsverhalen), normatieve theologie (bijvoorbeeld officiële geloofsbelijdenissen) de academische theologie (de studie van de Bijbel), en ten slotte de impliciete theologie zoals die tot uiting komt in gezamenlijke en individuele praktijken.

Barentsen: ‘De indeling in vier theologieën komt uit een Engels onderzoek. Daaruit blijkt ook dat we die praktijken – van zingen tot koffiedrinken – echt nodig hebben, want die geven body aan het geloof. Zonder die praktijken haken kerkleden sneller af. De vraag die we in ons boek stellen, is: kun je oog krijgen voor die gelaagdheid van theologie? De academische theologie moet zich laten voeden door ervaring. De theologie begint in onze ogen bij de praktijk van het christelijk geloof. Het is zaak dat die theologieën geen parallelle werelden vormen, maar elkaar beïnvloeden.’

Blok geeft een voorbeeld. ‘Er zijn jongeren die via TikTok zien hoe anderen vertellen over hun geloof. Zij willen weten hoe het zit. Op dat punt heeft een predikant een belangrijke taak. Hij is niet alleen een kenner van de traditie, maar kan ook antwoord geven op vragen die opkomen in het geleefde geloof. Een andere taak is het wijzen van de gemeente op waar hij of zij theologie ziet oplichten. We noemen in het boek het voorbeeld van een Syrische vluchtelinge die in de veiligheid die ze hier ervaart, iets van Gods goede boodschap ziet. Dat houdt de kerk een spiegel voor: hoe verhoudt zich dit met onze traditie? De taak van de theoloog is die dialoog voeren. Een traditie loopt altijd het gevaar om zichzelf tot een afgod te maken. Daarom kan die niet zonder het geleefde geloof, om zichzelf te vernieuwen. Het komt ook voor dat je juist bijna geen bagage hebt, zoals jongeren die het geloof alleen van TikTok-influencers kennen. Die jongere generatie heeft juist eenheid, vastigheid en eenduidigheid nodig. Maar beiden, het geleefde geloof en de normatieve theologie, hebben die dialoog nodig. Waar die vier theologieën elkaar ontmoeten, wordt het spannend.’

Moestuin

Op welke manier heeft het evangelie een transformerende kracht? Hoe kunnen we niet alleen in de vieringen leren te groeien in geloof, maar ook daarbuiten? Barentsen: ‘Ons hele boek is een oefening in het vinden van theologie in de praktijk. Kan ik God bijvoorbeeld vinden in de moestuin? In het boek wordt het voorbeeld besproken van een missionair werker die zichzelf die vraag stelt. Hij ziet dat twee buurtbewoners onenigheid hebben en dat bijleggen. Hij ziet daardoor iets van de verzoeningsleer in de praktijk gebracht. En op het moment dat ze dat een keer hebben gedaan, kunnen ze dat weer doen, in een andere situatie.’

Blok: ‘Er zijn veel manieren waarop er in de kerk geleerd wordt. Veel vormen van leren vinden in het dagelijks leven plaats, in gesprekken. Heeft de kerk een buurtmoestuin? Goede kans dat dit bij uitstek een plek is waar mensen veranderen, waar ze transformerend leren van wat ze samen aan het doen zijn. De meerderheid van de mensen is in het dagelijks leven niet intellectueel bezig, maar praktisch. Door dat gegeven serieus te nemen, kan de kerk een plek zijn waar herstel en genade in de omgang met elkaar beleefd wordt, waar de overtuiging dat alles een geschenk is gaandeweg kan groeien.’

Stress en krimp

Het boek begint met een uitgebreide reflectie op een gelovige houding in deze tijd. Een wakkere houding, gekenmerkt door vertrouwen en door een gezamenlijke leergierigheid. Verrassend is de koppeling die Blok en Barentsen maken tussen de situatie van krimp in veel gemeenten en het belang van bouwen aan onderling vertrouwen. Waarom is vertrouwen zo’n belangrijk thema? Op welke manier kun je als voorganger bouwen aan onderling vertrouwen in je gemeente? Blok: ‘Krimp geeft stress. En stress maakt veel zaken lastig. Je gaat rare dingen doen. Je bent niet meer rustig. Dat gebeurt gewoon. Dat raakt aan het onderlinge vertrouwen.’

Barentsen: ‘Stress geeft desoriëntatie. Je moet je daar niet door laten overspoelen. Daarom bepleiten we in ons boek een ‘wakkere’ houding. Hoe vormt God ons in de stress? Hoe kunnen we leren om elkaar juist meer toe te vertrouwen?’

Blok: ’Door je te verdiepen in het gezamenlijke leerproces kun je de ervaring hebben dat God ook in het verlies aanwezig is. Dat is een heel diepe levenservaring. Er is geen groei zonder verlies. Ook in de natuur is dat zichtbaar. In de herfst wordt het voorjaar voorbereid.’

Hij zwijgt even. ‘In de titel van ons boek ‘Wakker in Gods wereld’ wordt de kerk niet genoemd’, zegt hij ten slotte. God is met de wereld bezig, en in die bedding werkt de kerk. Dat is naar ons idee de zonde van de kerk: te veel met zichzelf bezig zijn. Kunnen we ook in de stress nog dit grotere perspectief zien? Kunnen we nog ademhalen? Zelfs als het stopt op een bepaalde plek, is niet alles verloren. God is in het verlies aanwezig, dat laat het kruis van Christus zien.’

Gods werkplaats

Het boek ziet deze wereld nadrukkelijk als Gods wereld: de wereld is Gods werkplaats. Dat sluit aan bij de gedachte van Missio Dei. Het geeft ook nieuwe woorden en beelden voor de kerk. Blok en Barentsen vergelijken de kerk onder meer met een vrijplaats, zoals die in het Oude Testament er was. Blok: ‘Een vrijplaats is in het Oude Testament een plek van herstel voor mensen die doodslag hadden gepleegd. Het is een effectief beeld voor de kerk, juist omdat het benadrukt dat de kerk een plek mag zijn waar veel misgaat. Een plek waar herstel gevonden wordt, midden in de wereld, dat is een verlossende plek. Dat betekent overigens niet dat je geen grenzen stelt. Een kerk zonder grenzen is schadelijk.’

Barentsen: ‘Maar de kerk is dus niet een plek waar alleen maar verlosten zijn. Het is een plek van genezing, waar mensen een nieuwe kans krijgen.’ Volgens Blok heeft de kerk dan vanzelf uitstraling: ‘We willen mensen aan het denken zetten over wat een verlossende plek is. Bij ons in de buurtkerk omschrijven veel mensen de sfeer als gezellig. Mensen voelen iets op een plek, daarom blijven ze of blijven ze niet. Hoe langer mensen deel uitmaken van je netwerk, hoe meer ze gaan zien hoe een hersteld leven met elkaar eruit kan zien.’

Tekst: Nels Fahner

Jack Barentsen en Oeds Blok. Wakker in Gods wereld – kerk-zijn in de 21ste eeuw.
Amsterdam: Buijten & Schipperheijn, 2024. 399 pagina’s. €29,99.

Wil je je samen met anderen verdiepen in 'Wakker in Gods wereld'? In het voorjaar van 2026 start het nieuwe vak 'Kerk als lerende gemeenschap' aan de ETF in Leuven. In de minor Missionair Leiderschap aan het Baptisten Seminarium in Amsterdam wordt het boek ook gebruikt, bij de vakken Geleefd Geloof en Pionierend Leiderschap.

Meer interviews lezen? Abonneer je hier op onze nieuwsbrief Company of Preachers.

Labels: Areopagus nieuws, Focus verhalen, Nieuwsberichten, Impact nieuws