Areopagus nieuws

Hoe kan pastoraat onderdeel zijn van missionair gemeente-zijn?

2026-04-22T15:42:29Z

‘Hoe kan pastoraat onderdeel zijn van missionair gemeente-zijn?’ Die vraag klinkt steeds vaker in gesprekken met kerkenraden. En terecht. Want wie de kerk wil zien als een levende, naar buiten gerichte gemeenschap, kan niet om het pastoraat heen. Juist daar, in het omzien naar elkaar, wordt zichtbaar wie we zijn – en dat we Christus volgen.

Bij de IZB stellen we dan graag eerst een andere vraag: wat geeft vreugde in het pastoraat, en wat schuurt, hoe is het pastoraat georganiseerd? Want achter structuren gaan altijd ervaringen schuil. Gemeenteleden die zich gezien weten – of juist niet. Ouderlingen die trouw bezoeken brengen – maar zich afvragen of het anders kan. Teveel adressen om echt een pastorale relatie op te kunnen bouwen. En hoe kom je echt in contact met de brede rand, de randkerkelijken? Het eerlijke gesprek daarover opent vaak nieuwe perspectieven.

In een gemeente waar we een missionaire oriëntatie deden, klonk in een gemeentebrede enquête ook kritische feedback. Tijdens een retraite met de kerkenraad werd duidelijk dat het pastoraat vaak bleef steken in het ‘zorgende’. En dat is begrijpelijk: juist bij ziekte, rouw of werkloosheid wil je er zijn. Vragen als ‘Waarom gebeurt dit?’ en ‘Waar is God?’ horen daar wezenlijk bij.

Maar er kwam ook een andere laag naar boven: het toerustende pastoraat. Pastoraat dat niet alleen meeloopt in het lijden, maar ook helpt om het leven als leerling van Jezus vorm te geven. Dan verschuiven de vragen: ‘Wat is God hier aan het doen?’ en ‘Hoe kun jij in deze situatie vrucht dragen?’ Ineens wordt pastoraat niet alleen zorgend, maar helpt ook richting te geven. Niet alleen troost, maar ook toerusting.

Dat vraagt iets van ons denken. Want veel gemeenten herkennen het patroon: pastoraat komt in actie als er iets aan de hand is. Maar wat als pastoraat juist ook bedoeld is om mensen toe te rusten in hun werk, studie, buurt en relaties? Om hen te helpen het evangelie handen en voeten te geven, juist daar waar ze elke dag zijn?

In een andere gemeente kreeg dat concreet vorm in iets nieuws: buurtpastoraat. Kleine groepen, geografisch ingedeeld, met een contactpersoon die omziet naar zo’n tien pastorale eenheden. Niet alleen kerkleden, maar ook randkerkelijken. Het resultaat? Meer verbinding, meer zicht op elkaar – en een open deur naar het dorp. Pastoraat werd ineens ook missionair: een netwerk van aandacht, midden in het dorp. Een mooi resultaat van het gevolgde Focustraject in deze gemeente.

Missionair gemeente-zijn gaat niet allereerst over projecten of programma’s, maar over mensen die leren leven als discipel van Christus in hun eigen context. Hoe krachtig is het dan als het pastoraat daarin meebeweegt. Als het niet alleen reageert op nood, maar ook toerust en uitreikt naar mensen die aan de randen van de kerk zich bevinden of daar buiten.

Bij de IZB denken we graag mee hoe dat er in uw gemeente uit kan zien. Want elke gemeente is anders. Maar de uitnodiging is dezelfde: laat het pastoraat volop meedoen in het missionair gemeente-zijn.

Tekst: Agnes van Haaften, teamleider Gemeentecontact & advies

Heb je ook een vraag of wil je ergens over doorpraten? Op 11 mei is er een online missionair spreekuur. Meer info vind je hier.

Labels: Areopagus nieuws, Focus verhalen, Nieuwsberichten

‘Op de preekstoel kun je je niet meer verschuilen’

2026-04-28T13:06:41Z

Oevermans woont met zijn vrouw en drie kinderen in een jaren-dertigwoning in Utrecht-Zuilen, op het randje van de volkse Betonbuurt. Een speeltuin voor de deur. De keuken is licht, dankzij een schuine glaswand die het achtertuintje verbindt met de binnenruimte. ‘Een architect kijkt net als een theoloog eerst naar het licht’, zegt Oevermans lachend, terwijl hij koffie met koek serveert. Hij vertelt dat Willem Jan de Hek, een van de predikanten van de Utrechtse Jacobikerk en architect, met het idee kwam om gebruik te maken van schuine hoeken.

Oevermans is naast theoloog ook timmerman. Bijna alles aan dit piekfijn verbouwde huis heeft hij zelf gemaakt. Ooit begon hij als rietdekker, in weer en wind op het dak. Fysiek werk betekent ook fysiek leed – en dat is een realiteit die in onze cultuur niet altijd wordt gezien. Uit die ervaringen kwam zijn opiniestuk ‘Kan het rauwer in de theologie?’ voort, dat Oevermans afgelopen najaar schreef voor het Nederlands Dagblad. ‘Sjouwen, uitbenen, zweten, slopen, jakkeren, schrobben … de wereld van de rauwe arbeid blijft vaak buiten beeld in de theologie’, zo schreef hij.

Wat mist de theologie als die dit leven niet laat binnenkomen?

‘Het leven zelf. De filosoof William James schreef dat we de ervaring moeten beschermen tegen de filosofie. Iets dergelijks geldt voor de theologie: we moeten soms het leven daartegen beschermen. Op de universiteit kun je wel klaverjassen over de realiteit, maar dat heeft het gevaar in zich dat je buiten de ervaring komt te staan.’

De wetenschap is tenslotte beschouwend. ‘Die is altijd van de tweede orde. Ik ben opgegroeid met een werkelijkheid waarin fysiek werk gewoon was: je staat om vijf uur op en bent tot vijf uur aan het werk. Je bent tien uur, soms in een hitte van 35 graden, aan het werk. Elke dag heb je wel ergens een wond, van een zere knie of een kwetsuur aan je rug. Je proeft wat het is om in het zweet van je aanschijn te werken. Dat is een basale ervaring van lijden, van weerstand. Daar komt het besef uit voort dat het leven alleen opgang kan maken als miljoenen mensen zich daarvoor in het zweet werken. Dat er een stoep ligt voor je deur, dat je naar de wc kunt: dat zijn allemaal basale ervaringen waar lijden aan ten grondslag ligt.’

We leven heel snel in bubbels. Het mooie van de kerk is nou juist dat het geen bubbel is. ‘Wijsheid, doorleefdheid: dat zijn deugden die je bij iedereen kunt vinden, hoog- of laagopgeleid. Ik heb een vrachtwagenchauffeur ontmoet die Chesterton leest, een hovenier die houdt van Tolstoj. Je kunt als predikant denken: ik zie het zonverbrande hoofd van een werkman, dus daar moet ik mijn preek op aanpassen. Maar de vraag is of iemand die de hele dag met excelsheets werkt, in het dagelijks leven niet verder van het evangelie af staat. Veel basaler is de ervaring van lijden, wat het aardse bestaan echt is.’

Je hebt heel lang aangehikt tegen op de preekstoel staan – ‘Ik zou liever willen zwijgen – dat is mijn ongeloof’, zo schreef je in een eerder interview. Wat hield je tegen om de kansel op te gaan?

Hij zwijgt een tijdje. ‘Ik vind het moeilijk om onder woorden te brengen wat roeping voor mij betekent. Ik heb er nauwelijks taal voor omdat het een mystieke ervaring is. Op de preekstoel kun je je niet meer verschuilen. Ónder die preekstoel kun je met een zekere vrijblijvendheid met iemand een boom ergens over opzetten. Frans Breukelman heeft het over een ‘binnenbrekend vooraf’, over teruggeroepen worden. Predikant is betaald luisteraar zijn; wat je opvangt, probeer je taal te geven. Preken is boven je macht werken, schrijft Bonhoeffer. Dat zijn woorden waar ik me aan spiegel; het is te groot, altijd te groot.’

Wat maakt dat je daar toch gehoor aan hebt gegeven?

‘Dat heeft te maken met het vertrouwen dat er een Geestkracht is die jou de woorden in de mond legt. Dan ben ik niet zelf meer de dragende grond van mijn spreken, maar wordt dat gedragen door de overtuiging dat er iets gezegd wil zijn.’

Roeping is ook iets dat je kunt ontwijken, waar je keuzes omheen kunt maken, om er niet aan toe te geven.

‘Eigenlijk is het bij mij pas afgelopen zomer tot overgave gekomen, toen ik bezig was met Etty Hillesum, haar dagboeken en mijn eigen dagboeken in een masterscriptie inbracht via een autobiografische methode, in een vraag naar onrust en overgave. Ook zijn voor mij de teksten van Dag Hammarskjöld, vooral in het dagboek ‘Merkstenen’, belangrijk geweest. Hij schreef bijvoorbeeld: “De inzet zoekt ons, niet wij de inzet. Daarom ben je er trouw aan, als je wacht, in bereidheid. En handelt – als de vraag gesteld wordt.”’

Oevermans vertelt over een ervaring die hij had als rietdekker – een vak dat hij tussen zijn zestiende en twintigste heeft beoefend. ‘Ik werkte op het dak in stilte. Wat ik daar ervoer, was een vorm van bestaansangst. Waarom ben ik er? Dat ervoer ik als een nood. Maar in de nood is er ook een wenk: iemand noden is ook een uitnodiging. Dat ik er ben, is ook een appèl.’

Die bestaansangst vindt hij terug bij Hammarskjöld, die schreef: ‘Ik verlang het absurde: dat het leven zin heeft. Ik vecht voor het onmogelijke: dat mijn leven zin krijgt. Ik durf niet, weet niet hoe ik zou kunnen geloven: dat ik niet alleen ben.’

Oevermans: ‘Daar zit voor mij de roepingsvraag: dat ik teruggeroepen word om het leven te leven, het leven met Christus.’ Hij staat even op om thee te zetten. ‘Ik heb er dus geen vroom verhaal over. Hammarskjöld heeft het over: je eigen stilte in gaan. Niets anders te ambiëren dan het welzijn van mensen. Naar de liefde te streven. Dat vind ik krachtig verwoord.’

Je wordt uiteindelijk ook concreet geroepen door een kerkelijke gemeente.

‘Ja. Dat is het element van uitwendige roeping, een gemeente die bij je aanklopt, naast de inwendige roeping waar we het net over hadden. Dat mensen uit Molenaarsgraaf op mijn pad kwamen, deed me beseffen dat er echt zoiets is als een stem van buitenaf. Je kunt erover nadenken, maar op zo’n moment wordt het een concrete bestaansvraag. Er zijn twee mensen die voor onze deur staan en die een beroepsbrief brengen. Ik heb de vrijheid om daarop te antwoorden – vrijheid en verantwoordelijkheid betekenen wat mij betreft hetzelfde. Dat roept de vraag op wat zo’n sprong dan kan dragen. Hammarskjöld benadrukt dat het lichaam en de ziel tal van mogelijkheden hebben. Op een gegeven moment is het niet meer jouw leven, jouw invulling van die duizenden mogelijke levens, maar is er een moment dat je wordt gekozen.’

Het had ook anders kunnen lopen, bedoelt hij. ‘Ik heb er ook weleens over gedacht om met een compagnon een timmerbedrijf uit te bouwen. Maar daaronder zit voor mij uiteindelijk de ervaring van verveling, verdoving en wegvluchten voor die verveling. Net zoals mijn liefde voor de filosofie ook ertoe kan leiden dat het boek een surrogaat wordt voor echte mensen.’

Hij begon met theologie studeren in 2018. ‘In 2019 ben ik gestopt. Ik ben een dagboek gaan bijhouden over de vraag wat er met me gebeurde. Ik heb dat ervaren als een innerlijke dialoog, of een dialoog met God. Ik dacht: ik heb ooit ergens ‘ja’ tegen gezegd; waarom gebeurt dit dan?’

In die periode hebben de dagboeken van Etty Hillesum hem veel gebracht, die hij later bij zijn scriptie zou betrekken. ‘Zij schrijft over onrust en overgave, over niet meer achter de feiten terug kunnen. Over een leven in dienstbaarheid, noem het liefde, voor de man die Christus heet. Vrij zijn betekent ja zeggen. Waar de Geest is, is vrijheid. Dat vind ik een mooie zin van Paulus. Die ervaring van vrijheid is echt. Dan kan niets je raken, ook al moet die vrijheid elke dag bevochten worden.’

Van wie heb je het geloof geleerd?

‘Mijn oma belichaamde de ervaring dat het goed is om met God te leven. De ervaring dat we nooit uit zijn hand vallen. Zij had een oprechte vroomheid. Ik at er elke dinsdag als schooljongen. Ik las er aan tafel uit het dagboek ‘Bij nachten en dagen’ van J. J. Poort. Dostojewski las ik toen ik 18, 19 jaar was. Het maakte indruk op mij zoals hij de mens beschreef, als een slagveld tussen God en de duivel. Ik word ook vaak getroffen door de verhalen die ik lees, pas nog door een mooi interview met Peter Schormans in De Nieuwe Koers. Hij zegt: “Waar het kapot is gegaan, werkt God ook”, “We zijn vooral een gebed. Ons leven is in Christus verborgen in God.” En: “God is teder. Hij is stil aanwezig in al ons doen en laten.” Dat vind ik heel mooie uitspraken. Van poppenspeler Jozef van den Berg leerde ik dat bekering iets is als bekeerd worden van ‘chronos’ naar ‘kairos’: de eeuwigheid geeft een ander tijdsbesef, je komt in een eeuwig nu te leven. Je bent, je wordt een mens van de dag. De poëzie van Willem Barnard en Willem Jan Otten lees ik ook graag. En als het over mensen dichtbij gaat: mijn vicaris, Jasper van Schaik, die mij bevestigde in Molenaarsgraaf, is voor mij ook belangrijk geweest.’

Hoe leef je toe naar het predikantschap?

‘Ik ben me op dit moment extra aan het verdiepen in verschillende thema’s die ik tegen zal gaan komen. Ik zie best een beetje op tegen het pastoraat, omdat je zo dicht bij de ziel van mensen komt. Hoe geef je je aandacht gestalte? Hoe kun je daarin met de ander zijn? Maar je moet er natuurlijk doorheen. Het ambt is een hutje waar je in kunt schuilen, leerde ik van een van de oud-predikanten van de Jacobikerk. Hoe kun je een bondgenoot zijn van mensen, dienstbaar zijn aan een gemeenschap? Ik zie er erg naar uit om dat te gaan ontdekken.’

Interview: Nels Fahner en Iris Molenaar

Meer interviews lezen? Aanmelden voor de Company of Preachers, onze maandelijkse nieuwsbrief voor voorgangers, kan hier.

Labels: Areopagus nieuws, Interviews, Nieuwsberichten

Tips voor het gesprek met Generatie Z

2026-04-15T10:11:09Z

In de eerste hoofdstukken van zijn boek laat Van der Leij zien hoe belangrijk zingeving is voor jongeren, ook wanneer zij zelf niet altijd (meer) weten wat het woord betekent. Waarom is dat gesprek zo essentieel? ‘Het leven van Gen Z’ers is voller, sneller en vaak ook eenzamer dan het leven van jongeren van andere generaties’. Technologie is onmisbaar geworden, terwijl die ook overprikkelt. Jongeren voelen druk om financieel zelfstandig te zijn, en ze worden geconfronteerd met een wereld die chaotisch en veeleisend voelt. Niet voor niets is het motto van het boek geleend van Coldplay’s Fix You: 'When you try your best, but you don’t succeed. When you get what you want, but not what you need.' Juist omdat jongeren zoveel druk ervaren, zijn gesprekken over wat hen drijft in het leven zo belangrijk om te voeren.

Drijfveren

Hoe voer je zulke gesprekken dan? In een aantal hoofdstukken beschrijft Van der Leij hoe je dit kunt aanpakken. Een belangrijk punt dat hij maakt is dat rolmodellen in het echte leven zo belangrijk zijn voor jongeren: mensen die oprecht zijn, zich kwetsbaar durven opstellen en bereid zijn om vragen te stellen die en laag dieper gaan. Juist omdat jongeren vaak niet gewend zijn om over waarden en drijfveren te spreken, moedigt hij volwassenen aan om die stap te zetten en jongeren te ontmoeten in hun vragen. Er is bij de jongeren namelijk echt de behoefte om gezien te worden.

Verhalen

Een verrassend inzicht uit het boek is de aandacht voor de verhalen die een rol spelen in het leven van jongeren. De series die ze kijken en de games die ze spelen zeggen vaak veel over wat zij belangrijk vinden. Jongeren kunnen zich spiegelen aan deze verhalen, en oprechte interesse in deze media kan een goede ingang vormen voor gesprekken over identiteit en waarden.

Elk hoofdstuk sluit af met praktische tips om zelf aan de slag te gaan. Daarmee is dit boek een waardevolle gids voor jeugdouderlingen, predikanten, ouders en docenten die zoeken naar verbinding met Generatie Z. En, zo benadrukt Van der Leij: geniet ervan. Als je je voor ze openstelt, zullen de jongeren die je spreekt je verwonderen, raken en inspireren.

Tekst: Mette van Hell

N.a.v. Stephen van der Leij, Geef Gen Z gewoon haar zin, uitg. Thema, €20,-

Mette van Hell en Dick Wolters doen voor de IZB onderzoek naar twintigers en de kerk. Abonneren op hun kwartaalmailing kan onderaan deze pagina. Zij geven vanaf 30 september de leerkring 'Predikant van Gen Z' en verzorgen op aanvraag het traject 'Ruimte voor twintigers' voor kerkelijke gemeenten.

Labels: Areopagus nieuws, Focus verhalen, Nieuwsberichten, Recensies

'Traditie is een actief proces van doorgeven'

2026-04-01T11:51:20Z

Stel je de kerkgeschiedenis voor als een enorme zolder. Een plek vol verhalen, ideeën en figuren. Voor velen een stoffige, onbekende ruimte. Voor Nathan is het een schatkamer. Samen met Rozamaryn Orsel werd hij verkozen tot Jonge Theoloog der Nederlanden, een titel waarmee ze een jaar lang het publieke gesprek over theologie en geloof voeren. Nathan, tweedejaars masterstudent theologie aan de PThU, heeft daarin een duidelijk verlangen: de deuren van die zolder opengooien voor een nieuwe generatie.

Maar niet als doel op zich. Nathan wil laten zien dat de vragen waar jongeren vandaag mee worstelen - wie ben ik, hoe hoor ik Gods stem, hoe ga ik om met de onrust in de wereld - ook eeuwen geleden al werden gesteld. En dat de antwoorden die toen werden gevonden, ook vandaag nog iets te bieden hebben. Niet alleen voor je eigen geloof, maar ook in het gesprek met mensen om je heen.

Present zijn

Hoe deel je je geloof in een tijd waarin veel mensen niets meer met de kerk hebben? Nathan is eerlijk: het begint niet met praten, maar met luisteren. 'In Zwolle heb je mensen die op de Grote Markt gaan staan met een groot kruis en iedereen de hel in praten. Ik word er heel kriebelig van. Mensen vinden het irritant. Je doet daarmee niet wat je zou moeten doen als je het evangelie wilt verspreiden’, vindt hij.

Wat dan wel? Nathan wijst op Jezus zelf. 'Jezus gaat naar mensen toe, luistert naar hun verhaal en laat iets zien van het goede leven. Hij komt niet en zegt: "Vrouw, u bent zondig en bekeer u snel." Hij is present en zoekt relatie, als doel op zich.'

Dat is een houding die hem aanspreekt. ‘Je bouwt relaties op, niet om die te gebruiken om vervolgens iemand de kerk in te praten, maar gewoon als doel op zich. Vanuit die relatie kun je prima een keer zeggen: kom eens mee naar de kerk, want ik denk dat het je heel goed gaat doen.'

Geïnspireerd door de Bergrede en het werk van theologen zoals Stefan Paas ziet Nathan missionair-zijn breder dan alleen woorden delen. 'Waar je opkomt voor recht en vrede zoekt, daar wordt het koninkrijk zichtbaar. Dan ben je eigenlijk al missionair bezig.' Maar om dat goed te kunnen, moet je wel weten waar je zelf staat, vanuit welke wortels je voeding krijgt. En daar komt de kerkgeschiedenis om de hoek kijken.

In gesprek

'Wie ben ik en waarom ben ik hier?' Het is volgens Nathan een vraag die elke jonge generatie bezighoudt. In een tijd van prestatiedruk en een constante stroom aan nieuws, voelt die vraag misschien wel extra dringend. In plaats van een canon op te stellen van figuren die je 'moet' kennen, kiest Nathan voor een andere weg. 'Ik selecteer thema's waarvan ik denk: dit raakt aan iets waar jongeren vandaag mee bezig zijn. En dan redeneer ik terug: welke persoon uit de kerkgeschiedenis heeft hier een inzicht dat ons verder kan helpen?'

Hij probeerde het al eens uit in een gemeente, met een groep jongeren van 16 tot 18 jaar die worstelde met de vraag hoe je Gods stem kunt verstaan. Hij dook niet direct de Bijbel in, maar pakte er een tekst bij van Thomas a Kempis, de bekende Zwolse monnik uit de vijftiende eeuw.

'Het was niet een groot succes,' vertelt Nathan lachend. 'Het was vrijdagavond, ze hadden een tentamenweek gehad en ik gaf ze een tekst uit de 15e eeuw. Dat was best even ploeteren.'

Toch kwamen er praktische handvatten uit. Thomas a Kempis adviseerde bijvoorbeeld om aan het begin van de dag te kijken waar je God zou kunnen ontmoeten en aan het eind te checken of dat gelukt is. 'Waarschijnlijk niet', zei Thomas al, 'dus maak je geen zorgen.' Maar wat de jongeren het meest raakte, was dit: 'Er zijn momenten dat je God niet hoort, niet voelt, niet merkt. Dat kan even duren. Als je het idee hebt dat het te lang duurt, ga dan praten met een ouder persoon, die heeft al eens meegemaakt wat jij meemaakt.' Het leidde direct tot een concrete vraag van een jongere aan de predikant: 'Heeft u nog een oud persoon voor mij met wie ik kan kletsen?'

Ruimte voor onenigheid

Het mooie van het gebruiken van een tekst van Thomas a Kempis, in plaats van een Bijbeltekst, is de ruimte die het schept. 'Het is niet de Bijbel. Niet Gods Woord. Het is ‘gewoon' een tekst van een christen en daar kun je het heel goed over oneens zijn,' legt Nathan uit. 'Er was meer ruimte om te zeggen: dat vind ik wel heel erg hard, of: zo werkt het voor mij niet.'

Thomas a Kempis schreef soms best prikkelende dingen. Zoals: als je maar een halfslachtige poging doet, wat denk je dan wel niet? Dan gaat het nooit lukken. 'Een aantal jongeren was het daar gewoon niet mee eens. Maar dat is juist het mooie, want het is niet de Bijbel. Het is een tekst van een mede-christen en dan kun je daar heel goed over discussiëren.'

Zo ontstaat een gesprek waarin jongeren ontdekken dat ze niet de eersten zijn met hun vragen. 'Wat een mooie boodschap, dat iemand dat 600 jaar geleden ook al dacht. Ik ben niet alleen met deze vraag.' Die herkenning geeft houvast. En het werkt ook de andere kant op: wie zijn eigen bronnen beter kent, kan in het gesprek met niet-gelovigen ook iets delen. Niet als verkooppraatje, maar vanuit echte verbinding.

Samen zoeken

Wat kunnen kerken hiervan leren? Nathan merkt dat veel kerken worstelen met de vraag hoe ze jongeren kunnen bereiken. De neiging is soms om direct met antwoorden te komen als jongeren vragen stellen. 'Ik denk dat het een evenwichtig gesprek moet zijn. Niet: jij hebt vragen, wij beantwoorden ze. Maar: jij hebt vragen, wij zijn met diezelfde vragen bezig en wij vinden een onderdeel van het antwoord hier. Misschien helpt het jou ook.'

Het vraagt van kerken om hun eigen verhaal, hun eigen traditie, goed te kennen. Niet als iets statisch, maar als een levend proces. 'Traditie komt van het Latijnse trádere: doorgeven. Het is een actief proces. Je kunt terugkijken en zien welke afslagen er zijn genomen. Misschien staan we nu ook wel weer op een moment dat we een nieuwe afslag moeten nemen, waarin we de wortels vasthouden, maar de vorm aanpassen.'

Nathan ziet ook mooie voorbeelden, zoals de Jacobikerk in Utrecht, waar de kerk een plek is geworden voor ontmoeting met de buurt. 'Niet alleen voor op zondag, maar ook waar ruimte is voor het gesprek, waar een sfeer is van veiligheid. Dat soort plekken trekt ook jongeren aan.'

Wat hij jongeren wil meegeven? 'Je bent niet de eerste met je vragen. En die mensen uit de kerkgeschiedenis die er ook doorheen zijn gekomen, die wijzen allemaal terug naar Jezus. Dat is misschien cliché, maar het is wel waar.’

Tekst: Christiaan Posthumus

Labels: Areopagus nieuws, Nieuwsberichten, vandaag

IZB publiceert boek over kerk-zijn op het platteland

2026-04-03T11:18:35Z

Hoe kun je Christus zoeken samen met je dorpsgenoten? Hoe houd je zicht op je roeping als kerk wanneer gebouwen met sluiting worden bedreigd? Dit boek brengt een beweging in beeld van lokale dorpskerken in Drenthe, die op initiatief van dominee Mark de Jager de afgelopen jaren experimenteerden met pionieren op het platteland. De Jager en zeven andere mensen vertellen over hun verbondenheid met verschillende initiatieven.

Verbeelding

Drenthe is niet de enige plek waar een zoektocht op het platteland gaande is. Dit boek is daarom een uitnodiging aan christenen en zoekers die een ‘heilige onrust’ voelen, om hun verbeeldingskracht de ruimte te geven, aldus auteur Henk Boerman. Hij is hoofd van de afdeling van de IZB die pioniersprojecten begeleidt. ‘Ik hoop dat mensen zich herkennen in de gewone verhalen in het boek. En dat ze zich kunnen verbeelden dat dit op hun eigen plek ook kan.’

Tegenbeweging

Kees van Ekris, scriba van de Protestantse Kerk, schreef in zijn voorwoord: ‘Dit boek is een verademing om te lezen. Er zit in onze kerk soms een sfeer van gelatenheid en resignatie. Alsof we ons er al bij hebben neergelegd dat interesse in geloof afneemt en ophoudt. Maar als ik het goed aanvoel, is er ook een tegenbeweging gaande.’

Het boek kost € 14,99 en is te bestellen via uitgeverij Vuurbaak of de lokale boekhandel. Ben je geïnteresseerd om ‘Biertje met de dominee’ in een groep te lezen? De uitgever biedt voor kerkenraden en andere belangstellenden een ‘sixpack’ aan à € 75, zes boeken voor de prijs van vijf. Gespreksvragen bij het boek en meer informatie over het concept 'Biertje met de dominee', gestart door dominee Folkert de Jong in Aalten, vind je hier.

Lees hier een uitgebreid interview met de auteur, Henk Boerman. Een leesfragment van het boek is hier te vinden.

Labels: Areopagus nieuws, Focus verhalen, Nieuwsberichten, Impact nieuws

De kerk: marktkraam of contrastgemeenschap?

2026-03-04T12:08:05Z

In zijn masterthesis 'Een plaats voor de kerk' bespreekt Bob van Meijeren de perspectieven van de Duitse wetenschapper Hartmut Rosa en de Lutherse predikant Andrew Root, bekend van het boek 'Wachten op God'. Root werd in zijn theologie geïnspireerd door Rosa. Van Meijeren zoekt naar een diepere doordenking van Rosa's denken voor de ecclesiologie. Wat zeggen Rosa en Root over de plaats van de Protestantse Kerk in Nederland in de huidige samenleving?

Verlies van resonantie en zicht op God

Beide auteurs spreken vanuit hun eigen perspectief over het probleem van onze laatmoderne samenleving. Rosa doet dit vanuit een sociologisch, filosofisch perspectief. Root neemt zijn uitgangspunt in het verdwijnen van het geloof in een God die werkt in onze wereld. Om te beginnen typeert Rosa het kernprobleem van onze hedendaagse Westerse samenleving als 'vervreemding'. We verliezen echt contact met mensen, dingen, de wereld om ons heen, maar ook met onszelf. Versnelling kenmerkt onze cultuur. We proberen de wereld steeds meer binnen ons bereik te brengen. 'Doordat we zoveel in ons eigen bereik brengen, verliezen we als moderne mensen het vermogen om ons aan te laten spreken en te laten bereiken door iets of iemand anders,' stelt Van Meijeren (p. 8). Daarnaast spreekt Root in relatie tot onze samenleving voornamelijk over verlies van transcendentie. Hij verwijst hiervoor naar Charles Taylors denken over secularisatie. Het lukt mensen niet meer om God in deze wereld aan het werk te zien.

De kerk als marktkraam of contrastgemeenschap

Vervolgens stelt Van Meijeren de vraag hoe de ideeën van Rosa en Root hun denken over de kerk vormen. Volgens Rosa dragen versnelling en het beschikbaar maken van de wereld bij aan vervreemding. In resonantie ligt volgens hem de oplossing voor dit probleem. 'Als vervreemding het verstommen van de relatie ten opzichte van de wereld en zichzelf is, dan is resonantie een sprekende relatie tussen het zelf en de wereld,' licht Van Meijeren toe (p. 16). Religie is één van de plaatsen waar resonantie kan gebeuren. Zo kan de kerk een mogelijke resonantiebron zijn. 'Juist doordat de late moderniteit zo weinig ruimte laat voor resonantie heeft de kerk de moderniteit iets te bieden' (p. 18). Toch blijft de kerk slechts één van de vele resonantiebronnen. Vandaar dat Van Meijeren het kerkbegrip van Rosa typeert als een marktkraam die waren aanbiedt op een marktplaats met verscheiden aanbod. Van Meijeren bekritiseert de individuele inkleuring van de vraag naar het goede leven in Rosa's denken: 'Door op de ervaring te focussen, mist Rosa aandacht voor de kerk als plaats waarin wordt nagedacht over de ethiek van het goede leven en als werkplaats van rechtvaardigheid' (p. 18).

Naast de marktkraam typeert Van Meijeren het kerkbegrip van Root als contrastgemeenschap. Roots uitgangspunt is het verlies van geloof in een werkzame God. Als gevolg daarvan gaan mensen hard werken in een poging zelf de kerk te redden. Root stelt daar de houding van wachten op God tegenover. Daarbij steunt hij op de resonantiegedachte van Rosa. Hoewel Root in zijn denken voornamelijk de kleinheid van de kerk in de wereld benadrukt, spreekt hij ook ambitieus over haar rol. 'De kerk is een gemeenschap waar het anders toe gaat dan in de rest van de wereld die door de late moderniteit in haar greep wordt gehouden. In haar kleinheid en ontvankelijkheid zou de kerk het tegenovergestelde moeten zijn van een cultuur die alles probeert in de hand te houden' (p. 21).

Het goede leven

Van Meijeren wijst in zijn onderzoek drie verschillen aan in ecclesiologie tussen Rosa en Root. Als eerste de plaats van de kerk in de wereld. Bij Rosa is de kerk één van de vele resonantiebronnen in de wereld. Waar de kerk bij Rosa deel is van de wereld, staat zij bij Root in contrast met de wereld, vanwege haar afhankelijkheid van God. Tegelijk richt de kerk zich op de wereld, omdat zij juist daar God kan ontmoeten. Een tweede verschil wordt zichtbaar in de reikwijdte van de kerk. De kerk kan volgens Rosa een ervaring bieden aan individuen. Van Meijeren merkt op dat daarin het ethische aspect van de kerk in de vraag naar het goede leven ontbreekt. Bij Root is de kerk meer dan een persoonlijke 'leverancier van resonantie' (p. 23). De kerk heeft immers als geméenschap een idee over het goede leven. Tot slot waarderen Rosa en Root de huidige staat van de kerk verschillend. Waar de kerk voor Rosa 'bijzonder krachtig resonantiepotentieel' bezit, heeft zij bij Root een meer uniek karakter (p. 24).

Tekst: Iris Molenaar.

Dit is de tweede aflevering van de rubriek ‘Geleerd’. Lees hier de eerste aflevering, over de masterthesis van Rik Zwalua.

Labels: Areopagus nieuws

Een revival die veel van kerken vraagt

2026-01-28T15:37:33Z

Als God beweegt kunnen wij niet blijven stilzitten. Het zou heel vreemd zijn als we dat wel geloofden. Als God dingen en mensen in beweging zet in onze cultuur, zou Hij dat dan ook niet in de kerk willen doen?

Anders gezegd: als we ons verheugen over de bekering van mensen kunnen we ons toch moeilijk verzetten tegen noodzakelijke bekering van onszelf en onze kerken?

Laat ik vooropstellen dat bij mij nog steeds de vreugde en de verwondering overheerst over een beweging van God zoals ik die mijn bediening als predikant nooit eerder meemaakte. Het meemaken van de conferentiedag Responding to the Rebirth, in Londen, afgelopen november, over de Quiet Revival maakte een energie en vreugde in mij los die ook voelt als een stukje innerlijke revival, een groot geschenk.

Maar inmiddels wordt het me ook steeds duidelijker dat deze revival ook echt veel van ons vraagt. Er komen mooie dingen op ons af, maar ook uitdagende, ontregelende, ongemakkelijke. Het was vooral het themanummer van de Groene Amsterdammer – God is terug – geschreven met de blik van de buitenstaander, dat me ook onrustig maakte. In de beweging die zichtbaar wordt komt van alles mee en soms gaat het er ook echt wild aan toe.

Er is echt bekering nodig. Bekering in de zin van: anders gaan denken, maar ook anders gaan doen en vooral anders zijn. De boodschap in Londen was vooral: be ready! Er is namelijk geen sprake van ‘terúgkeer’ naar de kerk, waardoor alles weer wordt zoals het was, nee, er is een omkeer. Maar een omkeer tot wat?

Openstaan voor de revival

Laten we beginnen bij wat naar mijn gevoel het meest fundamenteel is: staan wij open voor een revival in ons midden? Zijn we geestelijk ontvankelijk om een nieuw werk van Gods Geest te ontvangen? Als de stroom van de Geest ook ons leven en dat van onze gemeente bereikt, vindt Hij daar dan een bedding of op zijn minst een open sluisdeur? Of lopen we misschien de kans dat de hele beweging aan onze gemeenschap voorbijgaat omdat … nou ja, omdat.

Laat ik het wat scherper zeggen: uit beschikbare cijfers of indrukken in Engeland maar ook Nederland tot nu toe blijkt dat nieuw gelovigen gemiddeld genomen het minst aankloppen bij gewone protestantse kerken. Daar kunnen allerlei redenen voor zijn, maar laat het een wel een wake-up call zijn: laat de revival asjeblieft niet aan jullie deur voorbijgaan omdat je met andere dingen bezig bent.

Wat is er dan nodig bij ons? Gebed, zeggen we dan. Maar wat zeggen we daarmee? Zoeken we echt hartstochtelijk Gods aangezicht, in overgave en bereidwilligheid om te doen wat nodig is? Maken onze gebeden – en zouden we er niet bij moeten vasten? – echt ruimte in onszelf om te ontvangen wat en wie God wil geven? Is er iets zichtbaar bij ons van het eenparige gebed zoals we dat in het boek Handelingen vinden? De uitstorting van de Geest maakt hen alleen maar vuriger in het gebed om zelf ook te mogen ontvangen wat ze zagen gebeuren bij anderen. Ik werd geraakt door wat iemand in Londen zei: ‘De cijfers over wat God geeft zijn hoopgevend, dus laten we onze gebedsinspanning verdubbelen.’ Dat zeg ik ook tegen ons: laten we bidden wat we kunnen om te ontvangen wat we niet kunnen organiseren!

Mystieke gehoorzaamheid

Wat in het verlengde daarvan ook nodig is, is wat Dallas Willard ergens mystieke gehoorzaamheid noemt. Die twee woorden – mystiek en gehoorzaamheid – zie je niet vaak samen, maar dat zou eigenlijk wel moeten. Want mystieke gehoorzaamheid betekent dat we in de kerk gehoor geven aan wat we in geestelijke verbondenheid met God (verborgen omgang, zo je wilt) van Hem leren. En dat is belangrijk omdat veel nieuwe gelovigen via dit soort persoonlijke ervaringen tot geloof komen.

Een rooms-katholieke priester vertelde daar in Londen een sprekend verhaaltje over. In zijn kerk melden zich nogal wat mensen die via een droom of een visioen op het spoor van Jezus zijn gekomen en aan die mystieke gebeurtenis gehoor hebben gegeven. Als die mensen dan aankloppen zou het wel heel schrijnend zijn als ze te horen krijgen: Oh, sorry, we don’t do dreams. Wij doen niet aan dromen.

Wat ik maar wil zeggen is: we moeten er niet vreemd van opkijken dat mensen in tijden als de onze in beweging worden gezet door ervaringen waar wij niet altijd meteen raad mee weten. Ook in ons land zijn er steeds meer getuigenissen: diverse vrouwen uit de New Age-beweging die door een droom of verschijning van Jezus tot geloof komen en weer anderen in beweging zetten. En het zou zo zonde zijn als we ons ertegen gingen verzetten of alleen al onuitgesproken communiceren dat wij daar eigenlijk niet zo van gediend zijn. Verlegenheid mag natuurlijk, maar dan graag wel met nieuwsgierigheid en openheid.

Want het zou ons toch ook niet moeten verrassen als we onze Bijbel kennen? Ik lees op dit moment het verhaal van Jozef in mijn stille tijd en ben opnieuw onder de indruk hoe God spreekt door dromen en via die weg juist ook onder heidenen deuren opent. Jozef leeft, in dat verre Egypte, in het koninkrijk van God en God heeft allerlei kanalen om tot hem te spreken. En met Pinksteren is het toch ook gewoon beloofd, dat ouderen dromen zullen dromen en jongeren visioenen zullen zien? Laten we dus gehoorzaam zijn als dit soort mystieke verschijnselen meekomen in hoe God beweegt vandaag. Dat betekent: leren verstaan (op hartsniveau) wat God zegt, ons oefenen in luisteren naar zijn stem, gevoeligheid krijgen voor waar God beweegt, Hem moedig volgen. We zouden die dromen en visioenen wel eens hard nodig kunnen hebben voor de toekomst van de kerk.

Yes, but no, but yes

Het gaat echter niet alleen om mystiek, het gaat veel nieuwe gelovigen ook om houvast. Om kaders voor het leven, om waarheid die structuur geeft en je niet totaal overgeleverd laat zijn aan je eigen gevoel of verlangen. Dat overgegeven zijn aan eigen gevoel, daar zijn veel jongeren inmiddels zo moe van. Er is jonge mensen veel beloofd op dit gebied – je kunt kiezen wat je wilt, je kunt worden wat je wilt, je kunt zijn wie je wilt – maar hoe waardevol ook in sommige opzichten, veel jongeren trekken die vrijheid niet meer.

En dus verlangen ze vaak naar duidelijkheid. Ook als het om het geloof gaat. En daar wordt het inmiddels wel spannend, want voor welke duidelijkheid vallen ze dan? In de online-wereld wordt door allerlei leraren en influencers inmiddels veel duidelijkheid geboden. En inmiddels is wel duidelijk dat daar ook veel ideeën bij zitten die zacht gezegd niet overeenkomen met de ‘geest van Jezus’. Jezus, die zegt: Leer van mij dat ik zachtmoedig ben en nederig van hart. Ik denk dan aan christelijke content in de manosphere, waar jonge mannen hun houvast in zoeken. Ik denk aan anti-woke bewegingen die zich vermengen met christen-nationalisme en dus anti-dit en anti-dat. Ik denk aan radicale christelijke apologeten, influencers die het evangelie terugbrengen tot heldere schema’s. Je snapt welke behoefte eronder zit, maar vallen we niet van het ene uiterste in het andere?

En hier wordt het dus spannend voor de kerk. Want als mensen bij de kerk aankloppen hebben ze vaak al een hele geloofsreis via YouTube achter de rug en dus ook van alles meegekregen. En dan kan het gebeuren dat je als kerk die al een tijd zelf in een geloofsreis zit, weg van al te benauwde tradities en zoekend naar de vrijheid in Christus, opeens geconfronteerd wordt met jonge mensen die een stuk conservatiever zijn dat wij of ik. Ikzelf ben er een voorbeeld van en ik vind dat behoorlijk ingewikkeld en ik merk het ook bij collega’s.

Wat dan nodig is zijn gesprekken die ongeveer deze vorm hebben (en ook dat nam ik mee uit Londen): yes (ik begrijp wat je zegt en waarom), but no (ik geloof dat het evangelie van het koninkrijk (ook) iets anders is), but yes (laten we samen zoeken hoe we kunnen groeien in een meer gebalanceerde visie op het evangelie). Maar duidelijk is: het vraagt ook weer nieuwe bekering van onszelf. Als je dacht dat je het nu wel ongeveer wist is dit een flinke uitdaging.

Geestelijke vorming

En ja, lieve mensen, uiteindelijk draait heel veel wat we te doen hebben om een thema dat voor mij persoonlijk steeds meer in het centrum van mijn aandacht komt te staan: geestelijke vorming. Spiritual formation, in goed Engels. Als ik al die verhalen over wat mensen uiteindelijk in de kerk zoeken probeer te ontleden en verstaan kom ik toch steeds ook daar op uit: het verlangen van mensen om te worden ingewijd in geestelijk vormende praktijken die hun hele bestaan (lichaam, geest en ziel) omvormen in de werkelijkheid van God.

In elk geval gaat het om twee concrete verlangens: ingewijd worden in de levende werkelijkheid van de Bijbel, woorden van God. Er is echt nieuw verlangen naar de Bijbel onder jongeren. En ingewijd worden in de vormende praktijk van de kerkdienst en het leven in de gemeenschap van de kerk. Natuurlijk verschilt dit heel erg per persoon, maar hoe dan ook geloof ik dat we in de kerk echt moeten weten hoe je dat doet: geestelijke vorming door middel van geestelijke praktijken.

Dus als we nou zien dat er echt een honger is naar kennis van de Bijbel: hebben we dan in onze kerk nog een onderwijspraktijk die daarin voorziet? Een wekelijks preek en een maandelijkse Bijbelkring die vooral gesprekskring is, is dan niet genoeg. En het probleem zou wel eens kunnen zijn dat de generatie die jongeren in de Bijbel zou moeten onderwijzen zelf veel te weinig Bijbelkennis heeft, omdat de Bijbel toch te ingewikkeld was en ze het lieten lopen. Een nieuwe gelovige die ik sprak, was daar echt tegen aangelopen: de Bijbelkring, die ze zeer waardeerde, was toch vooral een gesprekskring, omdat de Bijbel als ingewikkeld wordt ervaren. Dus als ik jullie vraag: weten jullie raad moet grondig en verdiepend bijbelonderwijs voor bijvoorbeeld jongeren, wat is dan je antwoord?

NB: Er is natuurlijk online heel veel content te vinden en veel jongeren worden daar als eerste gevormd. Gelukkig is er veel goeds bij, maar vaak is het bijbelonderwijs ook versnipperd, in kleine filmpjes. Daarnaast zijn er websites, bijbelapps, podcasts, die doen allemaal mee en zijn heel belangrijk. Maar uiteindelijk komt de vraag ook in onze kerk terecht.

En hetzelfde geldt voor inwijding in praktijken van kerkzijn. Vaak is het voor nieuwe gelovigen helemaal niet zo nodig om van alles veranderen in de dienst of het gemeenteleven. Ze accepteren wel wat er is. Maar wat wel nodig is, is dat ze bij de hand worden genomen, dat ze stap voor stap worden ingewijd. Hoe creatief zijn we daarin?

Geestelijk leiderschap

En dat brengt me dan ook meteen bij het laatste punt wat ik wil delen: nieuwe gelovigen hebben gidsen nodig. Vraagbaken, mensen die zelf gevormd zijn in het leven met God en weten hoe ze dan anderen kunnen leren.

Mette van Hell ontdekte in haar onderzoek naar de aantrekkingskracht van de oosters orthodoxe kerk op jonge nieuwe gelovigen dat dit een hele belangrijke factor blijkt te zijn: de priester die, als wijze gids, aanspreekbaar, benaderbaar is, om geestelijk de weg te wijzen. Geestelijke leiders die je echt zien staan, die naar je luisteren en die ook kunnen zeggen: doe het maar zo. Als je hier meer over wil weten luister dan de podcast van Kerkpunt met Mette en met Cors Visser, daar zit een heleboel in.

Geestelijk leiderschap dus. Ook in de zin dat we moedig onder ogen zien wat er echt nodig is om nieuwe gelovigen te ontvangen en ons te bekeren als dat nodig is. Ik hoef jullie niet te vertellen dat hier altijd spanning op zit: het lijkt ons fantastisch om nieuwe gelovigen te ontvangen, maar niet zelden schrikken we terug voor wat dat van ons vraagt. En dan is het nodig dat leiders opstaan en vooropgaan, de weg wijzen, niet alleen aan de nieuwkomers maar ook aan de gemeenschap zelf.

Niet alles hoeft van vorm te veranderen, soms liever niet. Maar dat betekent niet dat we zelf onveranderd kunnen blijven. En als je bent geroepen tot leiderschap, hoe klein ook, laat deze dag dan ook een (extra) stimulans zijn om innerlijk in beweging te komen. Als God beweegt kunnen wij niet blijven stilzitten. Hoe dat er in jouw gemeente of context uitziet, kan ik niet voor je invullen. Maar beweeg mee met de beweging van de Geest, luister naar mensen en naar God. Als het God is die de beweging in gang zet, weet Hij ook raad met onze verlegenheid en ons verlangen.

Tekst: Bas van der Graaf

Bas van der Graaf is hoofd IZB-Toerusting.

Deze lezing werd uitgesproken bij de Missionaire Conferentie 2026 in Houten, georganiseerd door Kerkpunt en Verre Naasten, in samenwerking met de IZB. Op die dag werd ook de Missionaire Trendrede 2026 gehouden, door dr. Cors Visser.

Labels: Areopagus nieuws, Focus verhalen, Nieuwsberichten

‘Er zit iets raadselachtigs in Pasen’

2026-01-12T21:18:37Z

Uitgangspunt van de training is het Paasevangelie van Johannes 20 vers 1 tot 18. Wat spreekt u aan in dit fragment?

‘Hoewel ik ook de andere Evangeliën prachtig vind, zit bij de evangelist Johannes Pasen misschien wel het meest in de genen. Ik vind het ontroerend hoe hij beschrijft dat Jezus zich openbaart aan Maria Magdalena. Die interactie roept in weinig woorden zo veel op. Bij de preektraining hopen we niet alleen de tekst in te duiken, maar de vraag te stellen wat we nu eigenlijk vieren met Pasen. Pasen is een heel bijzonder feest, maar het heeft ook iets onvoorspelbaars. Kerst, met zijn kribbe, de wijzen, ‘God met ons’ – het is tastbaar. Goede Vrijdag heeft een andere tastbaarheid, die van de gekruisigde, de pijn en het kwaad van deze wereld. Die voorstelbaarheid zit niet aan Pasen. Toch is dit het eerste feest dat door de christenen gevierd werd. We vieren het eigenlijk elke zondag. Het is levensnoodzakelijk, de basis van ons bestaan. Maar er zit ook iets raadselachtigs in. Dat hoeven we niet meteen in te vullen, het is goed om daarbij stil te staan. In de voorbereiding zullen we dan ook de vraag stellen: wat spreekt er tot je, als het over Pasen gaat? Daarvoor hebben we een paar ‘flitsen’ gekozen, waaronder een oud Paaslied, een icoon, een tekst uit een roman van een Engelse schrijver uit de twintigste eeuw. Dat is bedoeld om te prikkelen: waar wil Pasen ons naartoe meenemen?’

Als voorbereiding is ook gekozen voor een preekfragment van Augustinus en één van Kohlbrugge.

‘Ja. We gaan ook in op de vraag: hoe heeft de kerk over Pasen gepreekt? We zijn immers niet de eersten die hierover preekten. Ik heb gekozen voor een preek van de kerkvader Augustinus en van Kohlbrugge. Vervolgens gaan we heel nederig luisteren naar wat de evangelist Johannes ons vertelt. Dat is exegetische arbeid die we ook hopen te verrichten met elkaar.’

Er wordt ook een stukje uit een roman betrokken, getiteld ‘The red and the green’ van Iris Murdoch.

‘Het boek speelt zich af aan de vooravond van de opstand van Ierland tegen Engeland. Daarin wordt een personage gevolgd die zich afvraagt wat deze Paasopstand te maken heeft met Pasen. Christus is dichtbij, we trekken Hem met Goede Vrijdag onze wereld in, maar we kunnen Hem ook te veel inkapselen. Hij realiseert zich dat we met Pasen omgekeerd ook Christus’ wereld ingetrokken worden. Dat vond ik een mooi inzicht, van een schrijfster die wel dicht bij het christendom zit, maar niet zelf christen is. Zo’n fragment is niet bedoeld als de ultieme waarheid, maar het geeft een perspectief dat ons kan helpen. Hetzelfde geldt voor een oud lied over Christus die de hel openbreekt en mensen meeneemt. Dat is zoiets moois. Dat zijn geen zaken die we zelf kunnen bedenken, waar we zomaar toegang toe hebben.’

In 2018 werd u ook geïnterviewd voor deze nieuwsbrief. U vertelde toen over de kloof tussen de leescultuur waarin veel predikanten zich thuis voelen en de mainstreamcultuur die gedomineerd wordt door sociale media. ‘Het levensgevoel maakt het niet makkelijk om contact te houden met de boodschap van de kerk.’ Wat zijn uw manieren om daarmee om te gaan, om te preken voor tijdgenoten? Hoe doorbreek je de barrières die er zijn?

‘Dat is nooit een kunstje of iets dergelijks. Uiteindelijk springt de vonk over op een manier die je niet verwacht. Je moet ergens wel gevoel hebben voor de stress en de wanhoop van de mensen. Als die niet ook een stukje zijn van jezelf, wat heb je dan te vertellen? Als er wordt gesproken over opstanding uit de dood, wat is dan dood, wat gaat er allemaal wel niet dood in onze wereld? Het gaat over deze wereld die we om zeep helpen. Dan komt de boodschap op ons af dat er een opstanding is. Dat er een liefdevolle kracht doorbreekt in deze wereld. Daar verwijs je naar. Dat wordt ook tastbaar in de doop. Dat is ook zoiets wonderlijks – je wordt door het water heen gehaald. Dat is de Paasboodschap in een wereld waarbij ons alles bij de handen afbreekt.’

Hij zwijgt even. ‘En je moet als predikant ook iets hebben van: dit verzint de kerk niet; nee, hier verwijst de kerk naar. Dit wil je toegankelijk maken. Je ziet ook dat het mensen aanspreekt. Dit mysterie is het enige relevante mysterie in de geschiedenis.’

Tekst: Nels Fahner

Meer informatie over de preektraining voor Pasen op 5 maart en aanmelding vindt u hier.

Labels: Areopagus nieuws, Interviews, N.a.v. Areopagus-cursussen

Hoe komt je leven tot bloei?

2026-02-18T12:40:03Z

Rik Zwalua, pionier bij LUX Den Haag, studeerde met zijn masterthesis 'Hoe komt je leven tot bloei?' af aan de Protestantse Theologische Universiteit. In ontmoetingen met jonge professionals in Den Haag merkt hij het verlangen naar een florerend leven. Millennials leven met hoge verwachtingen, maar ervaren ook grote onzekerheid. In hun levens klinken verlangens naar het goede leven door. Ze worden zichtbaar in een sterke gerichtheid op zelfontwikkeling en het streven naar genot. Die focus op zelfontwikkeling raakt aan het maakbaarheidsideaal in onze cultuur. Als mens ben je verantwoordelijk voor je eigen bloei en als je niet floreert, dan ben je daar zelf schuldig aan.

Ieder mens verlangt

Hoe komt een leven tot bloei? Zwalua onderzoekt op systematisch-theologische wijze de theologie van het florerende leven. Hij gaat daarvoor te rade bij de theologen Miroslav Volf en Bernd Wannenwetsch. In lijn van Augustinus zien beide theologen de mens als een verlangend wezen met tegenstrijdige verlangens die gevormd moeten worden. Vanuit dit vertrekpunt gaan beide theologen een eigen weg. Volf verhoudt zich waarderend tegenover menselijke verlangens naar het goede leven. Hij wijst die niet direct af, maar ziet er een opmaat in voor het verlangen naar het florerende leven zoals God het bedoeld heeft. Hij denkt in een pneumatologische lijn. De Geest wil werken in het hart van ieder mensenkind. Zo ziet Volf in de menselijke, 'seculiere' verlangens aanknopingspunten voor de zoektocht naar God en zijn bedoeling van florerend leven. Daartegenover klinkt de kritische, contrasterende stem van Wannenwetsch. Hij stelt vanuit een soteriologische lijn dat ieder mens radicaal moet breken met zijn verlangens. Menselijke verlangens voeren volgens hem terug op begeerte. Ons moet een nieuw verlangen naar God geschonken worden. Dat nieuwe verlangen ontvangen christenen in de genade van Christus en wordt in de kerk gevormd. Daarmee wordt de kerk een cruciale oefenplaats.

Implicaties voor missie

Interessant in Zwalua's onderzoek zijn de implicaties voor missie. Zo concludeert hij in een hoofdstuk over de hedendaagse tijd en cultuur: 'We leven in een cultuur vol verlangen, zoveel is duidelijk. Theologie stelt ook een andere cultuur voor ogen, namelijk die van Gods komende wereld. De waarde van Wannenwetsch' positie is dat hij het unieke werk van Christus ten volle centraal blijft stellen. Tegelijkertijd kunnen we verlangens naar het florerende leven in onze huidige, seculiere cultuur niet begrijpen zonder de eschatologische visie van Volf, waarin hij benadrukt dat de Heilige Geest in elke tijd en cultuur woont, werkt en vernieuwt, om ons uiteindelijk allen thuis te brengen' (p. 46). De twee posities nodigen uit tot reflectie op onze eigen verlangens en onze ontmoetingen met tijdgenoten en gemeenteleden. Waar komen we in de levens van mensen verlangens naar het goede leven op het spoor? Hoe kunnen we die verlangens heilzaam verbinden aan het goede leven in Christus? Welke rol heeft de kerk hierin te vervullen?

Oefenplaats

In zijn conclusie komt Zwalua uit op een middenpositie. Met Wannenwetsch ziet hij de kerk als een cruciale oefenplaats voor het florerende leven, maar hij hecht daarnaast ook grote waarde aan het meer inclusieve perspectief van Volf, dat breder kijkt dan de kerk alleen. Volgens hem kan het goede, ware en schone ook gevonden worden op plekken buiten de kerk en in 'meer alledaagse verlangens'. Hij schrijft: 'Mensen hebben van nature ook verlangens naar het goede, niet elk verlangen hoeft ‘overwonnen’ te worden. Mijns inziens brengt deze inclusieve focus ons het meest verder, die recht doet aan het exclusieve karakter van het werk van Christus, de wereldwijde vernieuwingsgerichtheid van Gods Geest en de verlangens naar het goede leven die in ons leven en om ons heen zijn' (p. 49).

Tekst: Iris Molenaar

Labels: Areopagus nieuws, Recensies

‘Ik ben gaan zien dat God in het heden werkt’

2026-03-25T09:44:36Z

Het uitgestrekte Dwingelderveld. De iconische radiotelescoop. De omgeving van Dwingeloo kent een aantal bekende en geliefde plaatsen die in april, als The Passion er neerstrijkt, ongetwijfeld in beeld zullen komen. Minder bekend is dat er in deze regio de afgelopen jaren een brede samenwerking tussen kerken is gegroeid, onder de naam ‘Missie Westerveld’. Ds. Mark de Jager is daar de initiatiefnemer van. Ik spreek hem in Heerde, in de gloednieuwe pastorie van zijn nieuwe kerkelijke gemeente. Bij een kop koffie blikken we terug op zijn tijd in Drenthe, waar hij als predikant begon en een bijzondere samenwerking initieerde tussen heel verschillende kerken in de regio.

De aanleiding voor wat nu Missie Westerveld is, is een overheidsrapport uit 2021 waarin werd aangegeven dat als er niets zou veranderen, 11 van de 14 kerken in de gemeente Westerveld zouden moeten sluiten. ‘Het rapport kwam uit in de coronacrisis. Ik was net aangesteld als dominee in de Brug-Eskerk in Dwingeloo. Bij de werkgemeenschap van predikanten hoorde ik de reacties van collega’s op deze ‘kerkenvisie’ van de gemeente. Een collega zei: ik ben hier al dertig jaar dominee en ik heb nog nooit een kind gedoopt; straks doe ik het licht uit. En zo waren er meer reacties. Ik raakte gedesillusioneerd van die gelatenheid. Dat schuurde enorm, dat bracht iets in beweging bij mij.’

Roeping

Bij kerkenraadsleden merkte hij dat het rapport van de gemeente hard aankwam. ‘Ik zag verdriet bij mensen die heel hard bezig waren geweest om de kerk als organisatie draaiende te houden. Ze konden niet meer vooruitkijken en tijd voor theologische verdieping was er ook niet meer. Ik was bezig met een promotieonderzoek en dat voelde opeens als de makkelijkste weg. Ik dacht: ligt hier niet een roeping voor mij?’

De Jager besloot contact te leggen met de toenmalig IZB-directeur Sjaak van den Berg. ‘Hij was mijn dominee in Groningen, toen ik daar studeerde. Hij luisterde naar me en zei: als jij denkt dat dit een roeping is, dan nemen wij jou in dienst. Ik heb eerst nog de dertien kerken in de regio aangeschreven – één was al langer geleden gesloten. Ik vroeg: ik zou jullie graag drie jaar lang willen meenemen in een missionair project; de financiering komt van de IZB, maar ik heb wel draagvlak nodig. Bijna allemaal deden ze mee; één kerk had weinig affiniteit met het begrip ‘missie’, sommigen hadden vragen bij het wat orthodoxe imago van de IZB, maar uiteindelijk zijn twaalf van de dertien kerken betrokken geraakt.’

Biertje met de dominee

Zo ontstond Missie Westerveld. Er is in de Protestantse Kerk weinig ervaring met structurele missionaire projecten op het platteland, constateerde De Jager al snel. ‘Ik vroeg me af: kan Westerveld niet een soort proeftuin zijn? Er is hier een situatie van krimp, zoals op veel plekken. We hebben te maken met heel kleine dorpen, vrijwilligers die vermoeid zijn. Hoe kun je dan iets zien van wat God je geeft? We wilden geen pioniersplek starten, maar wel losse missionaire activiteiten aanbieden, zoals de Alpha-cursus. Én we wilden onderzoek doen naar de sociale functie van de kerk, om op basis daarvan in gesprek te gaan met de overheid. In de kerkenvisie was daar weinig aandacht voor: die ging vooral over de bestemming van de gebouwen.’

Wie op de website van Missie Westerveld kijkt, ziet dat er in de afgelopen drie jaar meerdere missionaire initiatieven zijn ontstaan, onder meer in Havelte, Dwingeloo en Diever. Drie daarvan worden zogeheten ‘proefplekken’ genoemd: dat zijn geen aparte pioniersplekken, maar missionaire initiatieven onder het dak van een bestaande kerk. ‘Het was niet zo dat het van meet af aan de bedoeling was dat er drie proefplekken zouden komen’, vertelt De Jager. ‘Het ging eigenlijk andersom: we hadden bepaalde missionaire activiteiten en die hebben we gebundeld als de doelgroep ervan ongeveer hetzelfde was. We zijn enthousiast begonnen met bijvoorbeeld de Alpha-cursus en een activiteit om Oekraïners te helpen. Toen kwam van alles in beweging. De burgerlijke overheid kreeg ons in beeld. De kerken werden daardoor een beetje zenuwachtig: wie is er eigenlijk verantwoordelijk voor dit project? Er was ook een bepaalde diversiteit in kerkelijke ligging bij de kerken die betrokken zijn. Daarom leek het goed om het eigenaarschap bij een bepaalde kerk te leggen.’

In Dwingeloo ontstond zo de proefplek ‘Jong’. ‘In Dwingeloo is er een eetgroep voor dertigers, de maandelijkse bijeenkomst ‘Biertje met de dominee’ in een café, en Alpha Youth, de Alpha-cursus voor jongvolwassenen. Die activiteiten hebben we gebundeld onder één proefplek. Bestuurlijk valt die onder de kerkenraad. Het team wordt inhoudelijk begeleid, via onder meer intervisie, door de IZB. Op die manier zijn de proefplekken onderdeel van Missie Westerveld. In Vledder wordt ongeveer hetzelfde gedaan, maar dan voor ouderen. In plaats van een biertje is hier een koffieochtend, er is een Alpha-cursus voor senioren. Daarnaast zijn er liturgische momenten, bijvoorbeeld rond 4 mei en rond Allerzielen.’ Dit sluit aan bij de missionaire theorie over graden van betrokkenheid.

Fietsroutes

Het doel is bij deze proefplekken dus niet het vormen van nieuwe gemeenschappen, maar het versterken van de missionaire taak van de bestaande kerken en het creëren van een soort ‘voorhof’. ‘De helft van het team van ‘Jong’ is via de activiteiten van Missie Westerveld actief betrokken geraakt bij de Brug-Eskerk in Dwingeloo. In een dorp werkt het sowieso niet goed om een nieuwe gemeenschap te stichten, want een dorp is al een gemeenschap; iedereen komt elkaar tegen in de supermarkt of bij de school. Je kunt wel proberen te zoeken naar waar God al aanwezig is. Vervolgens kun je dat zichtbaar proberen te maken. In een café, waar jongeren zitten, krijg je een ander gesprek als daar een dominee binnenstapt.’

In de zomer verviervoudigt het aantal inwoners van Westerveld, door het toerisme. De kerken organiseren daarom ook gezamenlijk activiteiten voor toeristen onder de paraplu van Missie Westerveld, vertelt De Jager. ‘We hebben fietsroutes rond de kerken gemaakt en sommige kapelletjes zijn als rustpunt opengesteld. Die activiteiten kun je niet onder een proefplek scharen omdat de doelgroep anders is, dus die worden vanuit het centrale team van Missie Westerveld georganiseerd.’ Per 1 januari 2026 zal Anita Eenkhoorn alle activiteiten van Missie Westerveld coördineren.

Verantwoordelijkheid

Dat deze organisatiestructuur er ligt, heeft te maken met de begeleiding door de IZB, die meedacht nadat De Jager aangaf dat hij ook weer zou vertrekken na de proefperiode van drie jaar. ‘Ik had mezelf eindverantwoordelijk gemaakt voor het project en dat was geen goede situatie voor de continuïteit. Daarom heb ik al vrij vroeg gezegd: ik ga aan het eind van de projecttermijn van vijf jaar stoppen. Dat dwong ons als team van Missie Westerveld om vooruit te kijken. Daardoor ontstond ook een nieuwe verhouding. Het team van de proefplek ‘Jong’ in Dwingeloo zei bijvoorbeeld meteen tegen mij: prima, wij nemen de verantwoordelijkheid zelf wel over.’

Uiteindelijk nam hij dit jaar een beroep naar de hervormde gemeente van Heerde aan. Een kerk die graag meer op het dorp betrokken wil zijn. Dat trok hem aan. ‘Toen we in de auto terug zaten, zeiden mijn vrouw Julia en ik tegelijkertijd tegen elkaar: dit moeten we doen. Ik denk dat dit een roepingsmoment was. Ik had er vanaf dat moment ook vrede mee om Missie Westerveld los te laten, al is dat ook ingewikkeld. Er zijn mensen met wie we gezamenlijk hebben gestreden – dat is het juiste woord, denk ik - en het is moeilijk om dan afscheid te nemen.’

Vlak voor hij wegging kreeg hij een telefoontje van de wethouder dat The Passion naar Westerveld zou komen. Dat was een mooi moment. ‘Hij vroeg of Missie Westerveld een van de lokale partners wilde worden. Als losse kerken ben je te klein en te kwetsbaar om daarin partner te zijn, maar gezamenlijk kan dat wel. Dat is ook een effect van de samenwerking geweest.’

Boswachter

In Vledder, waar de proefplek ‘Westerveld bloeit’ is gestart, was er een andere situatie dan in Dwingeloo. ‘In Vledder wilden ze aanvankelijk dat ik zou beginnen met het organiseren van kliederkerk, voor jonge gezinnen. Maar er zat bijna niemand meer in de kerk onder de 70 jaar. De meeste kerkgangers zijn gepensioneerd. Daarom hebben we ons afgevraagd: wat kunnen we bieden aan ouderen die hier ooit gedoopt zijn? Daar zijn onze activiteiten op gericht. Ondertussen is het wel zo dat die gemeente zich heeft herpakt en dat zich weer een of twee gezinnen hebben aangesloten. En sinds Missie Westerveld bestaat, zijn er een paar nieuwe predikanten beroepen in Vledder en Havelte met een missionair profiel. Het initiatief doet kennelijk ook iets met de kerkelijke cultuur.’

Naast een plek voor ouderen in Vledder en een plek voor jongeren in Dwingeloo is ook een derde proefplek ontstaan onder de noemer ‘Grond’. ‘In dit gebied in Drenthe komen allerlei grote maatschappelijke thema’s bij elkaar. Denk aan de lelieteelt, de stikstofproblematiek en de wolf. Bij onze buurman zijn schapen doodgebeten. Gaandeweg ontstond het besef: hier moeten we als kerk iets mee. Hoe kunnen we de thema’s hoop, duurzaamheid en verworteling bij elkaar brengen? Daarom hebben we het thema ‘grond’ gekozen voor de proefplek in Havelte. De kerk van Havelte heeft zelf veel grond; een van de kerkrentmeesters beheert de bossen daarop. We hebben vertegenwoordigers van allerlei initiatieven uitgenodigd, zoals iemand van een biologische pluktuin. Hoe kunnen we nadenken over de bloei van Havelte, letterlijk maar ook geestelijk? Al die dingen samen hebben we samengevoegd onder de noemer ‘Grond’, waarbij het gaat om de verbinding van natuur en zingeving.’

Relaties

De kerk heeft hier een rol als initiator van gesprekken, vanuit de gedachte van Missio Dei: de overtuiging dat de wereld Gods werkterrein is, waarin lokale christenen mogen meewerken. Die gedachte spreekt De Jager erg aan. ‘In het contact met mensen kom je op theologische vragen. Kees van Ekris zou dat missionaire intelligentie noemen. Specifiek voor het platteland is dat mensen diepe wortels hebben: als jouw opa een conflict had met iemand die ook in de kerk zat, kon dat zomaar een reden zijn om niet meer in de kerk te komen. Die diepe wortels kunnen ook leiden tot argwaan tegen alles wat nieuw is. Of een afkeer van ‘import’ uit de stad. Hoe kun je de mooie en kwetsbare kanten van die verworteling ook een plek geven in de missie van de kerk?'

Die vraag werd actueel bij de protesten rond de stikstofproblematiek. 'Als dominee heb ik na de boerenprotesten met tractors alle boeren uit Dwingeloo uitgenodigd. Dat zijn er niet zo veel. We hebben een gesprek gevoerd over de vraag: wat doet het met je dat je bedrijf onder druk staat? Het ging daarbij om de spirituele en emotionele kant. Wat doet dat met je hart? Waar vind je nog hoop? Daarbij kwam veel los. Boeren hebben onderling veel hechte contacten.’

Die onderlinge relaties zijn cruciaal in het dorp, ontdekte hij al snel. Soms kan de kerk ook een samenbindende rol spelen terwijl je dat van te voren niet ziet aankomen. ‘Een bepalende gebeurtenis voor mij in de periode in Dwingeloo was het overlijden van een jongen die lid was van onze kerk en actief was bij de schaatsvereniging. Er zaten heel veel mensen uit het dorp in de kerk bij zijn uitvaart. De tijd daarna werd ik vaker aangesproken in de supermarkt. Er ontstond blijkbaar bij een aantal mensen het besef: deze dominee hoort ook bij mijn meubilair. Dat heeft eraan bijgedragen dat ik in 2024 werd verkozen tot ‘Dwingeler van het jaar’; dat is iets wat in die omstandigheden ontstond. Vertrouwen en relaties zijn altijd belangrijk, maar door de lange verworteling van mensen in het dorp, geldt dat extra. Mensen van buiten willen vaak graag iets betekenen voor een nieuw project, maar het is juist belangrijk om mensen in je team te hebben die er al lang wonen, die in de haarvaten van het dorpsleven zitten. Deze mensen hielpen me bijvoorbeeld bij de keuze van het café voor het ‘Biertje met de dominee.’

Hoezeer je van betekenis kunt zijn, als je als kerk zichtbaar bent, bleek na een ernstig ongeluk in Dwingeloo. ‘Er waren twee jongeren omgekomen. Er was gereden onder invloed van drank. De burgemeester vroeg mij toen: wil jij met mij de keten langs? Er was rouw, verslagenheid. Er waren ook wraakgevoelens jegens de jongen achter het stuur, die het had overleefd. Vanwege het initiatief ‘biertje met de dominee’ wisten de jongeren dat ik niet afwijzend stond tegenover hen. Daarom vroeg hij me om samen met hen in gesprek te gaan.’

Elkaars lasten dragen

Er is dus veel in beweging in Westerveld, maar ondertussen is het allemaal ook kwetsbaar. ‘Ik had het zonet over de bijeenkomst die we hadden naar aanleiding van de Kerkenvisie van de overheid. Van de elf kerken die zouden sluiten, zijn er ondertussen wel twee gesloten. Ik bedoel: Missie Westerveld gaat kerksluitingen niet voorkomen. De kapel in Zorgvlied wordt nu opengehouden door iemand die in de 80 is. Als die man overlijdt, houdt dat op. Dat is lastig om mee te dealen. Wat ik ben gaan zien, is dat God ook in het heden werkt. We zijn vaak gericht op de toekomst. We gaan de sluiting van kerken niet stoppen, maar het grotere verband van Missie Westerveld helpt wel om elkaars lasten te dragen. Samen kun je meer doen dan alleen, voor toeristen, voor vluchtelingen.’

De kerken in Westerveld hebben een lange geschiedenis van zorg voor vluchtelingen. Dat is een belangrijk aandachtspunt binnen Missie Westerveld, maar geen aparte proefplek. ‘Dit werk is ontstaan door het azc dat hier een aantal jaren geleden gekomen is. Door Missie Westerveld is het zichtbaarder geworden. Wat er nu gebeurt, is dat de overheid de kerk belt met de vraag: willen jullie helpen om activiteiten te organiseren voor vluchtelingen? Het gevolg is dat minderjarige asielzoekers les krijgen in de kerk van Diever. Dat doet ook iets met de kerkleden zelf: er wordt iets van ons verwacht, we mogen iets doen.’

Passion

Dat The Passion naar Dwingeloo komt, waarbij Missie Westerveld een van de lokale partners is, ziet De Jager als de kroon op het werk van heel veel mensen in de afgelopen jaren. ‘Hier is een situatie ontstaan waarbij overheid en kerk samen proberen om allerlei spanningen te overbruggen. Dat het grootste christelijke evenement van Nederland hiernaartoe komt, is prachtig. De lijntjes worden snel gelegd. Er komt bijvoorbeeld een ondernemersbijeenkomst over The Passion. Die wordt in de kerk gehouden. Kerkelijke mensen weten nu dat het hun roeping is om als kerk naar buiten te treden.’

Ten slotte, wat geeft hem vreugde als hij terugdenkt aan de tijd in Drenthe? Waarin zag hij iets van het Koninkrijk? ‘Ik heb gezien dat mensen tot een nieuw besef komen dat het evangelie een schat in de akker is. Dat is iets anders dan de vraag: hoe houden we de kerk draaiend? Die verandering in hoofden en harten zien gebeuren, was mooi om mee te maken. We hebben geen spectaculaire verhalen, wel was er een enkele dopeling die zei: ik ben gaan geloven dat Jezus van mij houdt. Dat zijn vreugdevolle momenten.’

Tekst: Nels Fahner

In april 2026 verschijnt bij uitgeverij Vuurbaak een boek met portretten van mensen betrokken bij Missie Westerveld. Ook pionieren? Informeer dan eens bij IZB-Impact naar de mogelijkheden. Eerdere interviewden we in deze serie over missionair werk de pioniers Gerben Bremmer en Rik Zwalua.

Labels: Areopagus nieuws, Focus verhalen, Nieuwsberichten, Impact nieuws

‘Je begint en eindigt als oefenaar’

2025-12-12T11:16:36Z

Het was een ingrijpend besluit: stoppen met preken. Maar dominee Leo Smelt heeft er nu vrede mee. Zijn gezondheid mag dan kwetsbaar zijn, hij probeert altijd van de verwondering te leven. ‘Er is nog heel wat te genieten.’
Deze ochtend is het een en al gezelligheid in huize Smelt in Voorthuizen. Twee van de drie zonen staan op het punt te vertrekken. De een woont op een steenworp afstand, de ander moest een uur rijden. Ze kwamen langs voor wat Leo noemt ‘een goed gesprek over de toekomst’. Toekomstbestendig is het huis al in letterlijke zin. Dat is ook nodig want Leo (71) moet flink inleveren. In 2015 werd de ziekte van Parkinson geconstateerd. Eerst in een milde vorm; hij wilde nog zoveel mogelijk in de running blijven. Pas twee jaar na de diagnose vertelde hij het aan zijn gemeente, tijdens een dienst.
De laatste tijd speelt de ziekte meer en meer op. Er kwam onder meer gewrichtspijn bij, maag- en darmproblemen wilden maar niet overgaan, lopen ging moeizaam, knieoperaties boden geen soelaas. Omdat traplopen een te zware opgave werd, is op de begane grond een slaapkamer gemaakt. Een douche en toilet waren daar al. Leo en zijn vrouw, Jannet, hopen vurig hier nog een poos te kunnen blijven wonen. Jannet wijst naar de tuin die in het zachte oktoberlicht baadt. ‘Heerlijk om zo naar buiten te kunnen lopen. Alleen de kippen heb ik weggedaan, je moet ook nuchter zijn en op tijd met dingen stoppen.’

Geloof, hoop en liefde
Niets wijst erop dat afgelopen nacht onrustig verliep. Midden in de nacht ging de stoma lekken. Als arts weet Jannet wel wat haar dan te doen staat, maar ze houdt niet van acute dingen. ‘Die geven spanning.’ Leo: ‘Ze maakt zich weleens te bezorgd.’ Jannet: ‘In goede tijden vul je elkaar aan, maar als het erom gaat spannen…’. Leo: ‘Het is belangrijk, daar open over te zijn. We zijn heus niet het ideale echtpaar. Maar we leven wel samen uit de bron van geloof, hoop en liefde.’

Jannet: ‘We hebben geleerd om ook in deze fase een weg te zoeken. Al vind ik het wel lastig hoor.’ Ze heeft gelukkig een uitlaatklep. Als natuurgids leidt ze groepen rond in de bosrijke omgeving van hun woonplaats. ‘Heerlijk! Wanneer ik me een beetje zielig voel, word ik door God en de natuur tot de orde geroepen.’

En er valt nog veel te genieten, voor beiden. ‘We genieten ontzettend van de kinderen en kleinkinderen en van hun muziek.’ De zonen vormen, samen met een vierde man, de christelijke band ‘Trinity’. De basis voor de muzikale carrière van het drietal werd gelegd in Peru, waar ze hun kindertijd doorbrachten. Als trotse ouders én liefhebbers van latin, de sound van het continent waar een deel van hun leven en hun hart ligt, gaan Leo en Jannet regelmatig naar optredens. ‘Zeker nu ook kleinkinderen gaan meedoen!’

Gitaartje
Leo kreeg als puber al een groeiend verlangen om dominee te worden en de wereldkerk te dienen. In 1982 werd het gezin (oudste zoon Johan was een jaar) door de Gereformeerde Zendingsbond uitgezonden naar de Peruaanse hoofdstad, Lima. Ze betrokken een bovenwoning in een arme volkswijk. Dat zette een stempel op hun leven. Jannet stond Leo terzijde in onder meer het diaconaat. De jongens hadden al vroeg lol in het maken van muziek. ‘Johan was drie toen hij op een gitaartje begon te spelen, Elbert ging aan de slag met fluiten, en Niek was overal op aan het trommelen. Ze hebben daar muziekles gekregen van jongens uit de kerk. Als band zijn ze twee keer in Peru geweest. Johan heeft er zelfs zijn gitaarleraar nog ontmoet.’

Peru was in die tijd ‘een gevaarlijk land’. De terreurbeweging ‘Lichtend Pad’ zorgde voor veel onrust. Ook voor de familie Smelt was het dagelijks leven intensief. De dominee en zijn vrouw bouwden mee aan wijkkerken annex schoolgebouwen. Leo: ‘Het werk nam ons beiden volledig in beslag. Daarnaast had je feitelijk geen vrije tijd. Jannet gaf de kinderen bijles. En buiten dat, je stond altijd aan.’

Na 10 jaar zendingswerk keerde het gezin terug naar Nederland. Met z’n zevenen: twee Peruaanse meisjes, Ruth en Mirjam, waren intussen in hun leven gekomen. Leo werd predikant van de hervormde gemeente in Wezep. Die overgang verliep heel goed. Leo en Jannet voelden zich beiden op hun plek aan de rand van de Veluwe. ‘Er heerste een soort gemoedelijke, onbevangen eenvoud. Daar hebben we geleerd om weer van Nederland te houden.’ Na Wezep volgden Ede, De Bilt, Bussum en Bodegraven. Door die gemeenten werd hij jaarlijks een maand uitgeleend aan de arme dochtergemeenten in Peru, o.a. om voor te gaan en cursussen te geven aan voorgangers en ‘opvallend veel jongeren. Een belangrijke leervraag was deze: in hoeverre zit de prediker zelf als eerste hoorder al of niet verstopt in zijn preek?’

Namens de Stichting Epafras verleende hij pastorale bijstand aan een toenemend aantal Nederlanders in Peruaanse gevangenissen. Ze zaten vrijwel altijd voor ‘die vermaledijde drugshandel’. Een keer betrof het een echtpaar met jonge kinderen. Leo slaagde erin met twee gedupeerde kleintjes naar Nederland terug te vliegen en ze aan hun grootouders over te dragen. ‘RTL4 had wat te filmen!’ De laatste gemeente die hij diende tot aan zijn emeritaat in 2021 was Voorthuizen. ‘Daar werden we starters op de woningmarkt.’

Retraites
Voor Leo is het deze periode vooral een kwestie van afronden. Met name de ‘tijdrovende organisatorische dingen’ heeft hij geschrapt. Veel voldoening haalde hij uit het begeleiden van meerdaagse retraites in Klooster Nieuw Sion. Ze waren hem op het lijf geschreven. Hij laafde zich aan Bijbelstudie, de omvangrijke bibliotheek, het contact met christenen uit alle hoeken en gaten van de kerk. En niet te vergeten de getijdengebeden in de kapel. Leo is ervan overtuigd dat je als gelovige op gezette tijden moet bijtanken. En dat je ‘een kritisch tegenover’ toelaat. ‘Tegenwoordig gaat het heel vaak over het gevoel, maar de Bijbel is de bron én norm van spiritualiteit. Uit die bron drinken, dat is wat je bij deze stilteretraites leert.’ Onlangs heeft hij zich teruggetrokken. ‘Iets moois loslaten is moeilijk’.

Het meest ingrijpend was in augustus de beslissing om te stoppen met kerkdiensten leiden en preken. ‘Maar ik heb er nu vrede mee. Ik wil anderen en mezelf niet te veel in spanning brengen als ik een bepaald woord niet kan vinden.’ Een van de laatste diensten waarin hij voorging, was in het nabijgelegen woonzorgcentrum Norschoten. Jannet: ‘Daar was je onder gelijken.’ Leo: ‘Ik krijg na afloop van de dienst nooit zulke hartelijke handdrukken als juist op zo’n plek.’ De preek ging over de genezing van de 38-jarige verlamde man uit Joannes 5. ‘Jezus maakte een omweg voor hem. Dwars door de misère van dat ziekenhuis. Reken maar dat het er stonk!’

Er blijven nog genoeg dingen over waar hij energie uit haalt. ‘Ik ben lid van het koor Vox Vivenda. Het gebouw waar we repeteren is op loopafstand.’ Leo mag graag schrijven. Aan de Veluwse Kerkbode levert hij o.a. boekrecensies. Hij daagde zichzelf en zijn collega’s uit om columns te schrijven voor de Barneveldse Krant. ‘Hoe laat je het evangelie landen én botsen op het gewone leven?’ Verder is hij lid van de redactie van het blad ‘Lichtspoor’.

Zuster Marina
Schrijven deden hij en Jannet ook veelvuldig in hun Peruaanse tijd. Het was ook de enige manier om contact met het thuisfront te onderhouden – bij gebrek aan een telefoon in huis. (Jannet: ‘Toen we weer een zoon hadden gekregen, belde ik voor het eerst in drie jaar met de familie. Dat telefoontje kostte 70 dollar; bijna een maandloon.’) De rondzendbrieven, in 1996 gebundeld in het boekje ‘Van Overzee’, gaven de achterban een levendig inkijkje in de dagelijkse beslommeringen van het jonge gezin en de lokale gemeente. Zo wordt zuster Marina geïntroduceerd, een weduwe die op latere leeftijd tot geloof kwam. Ze was analfabeet, maar wilde dolgraag leren lezen omdat ze zo van de Bijbel hield. Een vurig voorbidster, die wist wat haar te doen stond toen Leo door tyfus was geveld. ‘Nooit zal ik vergeten dat ze op huisbezoek kwam. (…) Aan het eind van het bezoek knielt ze naast mijn bed neer en bidt voor me. Ontroerend.’

Het belang van het gebed kan hij niet genoeg benadrukken. ‘In Nederland bidden we altijd te weinig. Als er in de kerk gebedsmomenten zijn, komen er een stuk of tien van de duizend leden.’ Bidden deed Leo soms ook met gevangenen die hij opzocht. ‘Ik heb bijzondere gesprekken met die mannen gevoerd. En wat hádden die stoere kerels het vaak over hun moeder…’

Vriendschappen
Een tekst die veel voor hem betekent, heeft niet toevallig ook met het gebed te maken: ‘Wij weten niet wat we bidden moeten zoals het behoort, maar de Geest zelf bidt voor ons, zucht met ons en de schepping mee’ (Rom. 8). Een ander Schriftwoord dat met hem meegaat: ‘Als ik zwak ben, ben ik sterk’ (2 Korinthe 12).

Dat zwakke ervaart hij in meerdere opzichten. ‘Je begint als oefenaar en je eindigt als oefenaar. Het blijft stuntelen.’ Geloofstwijfel kent hij niet, zolang hij maar ‘met de gemeente blijft zoeken naar het Koninkrijk van God en zijn gerechtigheid. Onze goede God laat ons niet los!’

Leo probeert ‘steeds te leven vanuit de verwondering’. In het geloof, maar ook in de gewone dagelijkse dingen. Er is nog veel dat hem kan bekoren. ‘Ik geniet van collega’s die de gave van het (s)preken hebben. Ik leef op van een goede preek, maar ook van een podcast als Eerst Dit. En, heel belangrijk, van vriendschappen.’

Tekst: Anneke Verhoeven. Foto's: Wouter Muskee

Labels: Areopagus nieuws, Nieuwsberichten, vandaag

De gloed van de traditie doorgeven

2025-09-29T14:18:30Z

Het gesprek vindt plaats in de grote zaal van het gebouw van de IZB. Groot is in dit geval betrekkelijk: het is eerder een uit de kluiten gewassen huiskamer. Een piano met een stapeltje liedbundels erop, een vergadertafel met zo’n vijftien stoelen eromheen. Hier worden wekelijks de ‘meditatieve momenten’ gehouden voor het kantoorpersoneel. Hier vergadert ook het team van trajectbegeleiders van IZB-Toerusting, de afdeling van de IZB waar Van Meijeren gewerkt heeft als Predikant Missionaire Toerusting en de laatste periode als afdelingshoofd. Op tafel ligt het boek Diary of a pastor’s soul. The holy moments in a life of ministry van M. Craig Barnes, een boek waar Van Meijeren later in het gesprek op terug zal komen en dat aansluit bij een taak die hij hoopt voort te zetten: het begeleiden van predikanten als supervisor, als onderdeel van het aanbod van IZB-Areopagus.

Als hoofd IZB-Toerusting gaf je leiding aan gemeenteopbouw-trajecten in zeer verschillende gemeenten. Onlangs werd je in die rol opgevolgd door ds. Bas van der Graaf. Wat maakt jou hoopvol als je terugkijkt op al die jaren meelopen met kerken?

‘Ik merk dat in veel gemeenten het verlangen toeneemt om in het dorp of in de stadswijk van betekenis te zijn: leven uit de Bron, het Evangelie delen in de eigen omgeving, kerk-zijn in de buurt. Ook het gevoel van urgentie is groter geworden, vooral in kleinere gemeenten, waar de menskracht minder is. Wat hebben wij te verliezen? Wat houdt ons nog tegen? Wie aandachtig luistert naar wat er in de cultuur gaande is, merkt dat – bijvoorbeeld onder jongeren – er opnieuw vraag is naar waarheid en zin. Velen vragen zich af: is dit niet het moment om de deuren verder open te zetten? Terugloop en een groter verlangen om van betekenis te zijn: die dingen gaan samen op. Er ontstaat een grotere vrijmoedigheid. Dat zie ik ook doorsijpelen naar de orthodoxere delen van de kerk.’

De krimp van de kerk is pijnlijk. Hoe beleef je dat zelf?

‘Ik ervaar het als een louteringsproces, een proces van zuivering, hoe pijnlijk het ook is. Tegelijk moeten we ons er niet op blindstaren. Waar gaat het in de kern om, ontdaan van alle franje? De opgestane Christus zelf bewaart zijn kerk. En de belijdenis van Christus als Heer is het hart van het geloof en van de kerk. Die overtuiging heeft me ook altijd vergezeld in het toerustingswerk van de IZB, dat erop gericht is om mensen in beweging te krijgen. Het mag nooit iets ‘moeterigs’ krijgen, tot activisme aanzetten. Ik houd mij voor ogen dat in de Hebreeënbrief staat dat Jezus de leidsman en voleinder van het geloof is. Hij gaat voor ons uit. Dat geeft rust en ruimte: dan komt het goed. Als ik terugkijk op mijn eigen werk als gemeentepredikant ervaar ik dat ik gaandeweg losser ben geworden, minder wettisch, in mijn beleving. God gaat zijn weg wel; dat besef is veel sterker geworden.’

Je hebt in vijf verschillende gemeenten gediend voordat je bij de IZB ging werken. Is er op zeker moment een omslag geweest, waardoor je het predikantschap anders bent gaan ervaren?

‘Een verandering van gemeente is altijd een ingrijpend proces. Je moet een gemeente leren kennen, en ook jezelf hervinden als predikant. Soms gaat dat vloeiend, maar ook wel eens met horten en stoten. Toen dat laatste eens het geval was, had ik sterk de behoefte om stil te staan bij mijn manier van predikant-zijn en bij mijzelf als persoon. Ik ben de training Klinisch pastorale vorming (KPV) gaan volgen. In die training viel er nieuw licht op de vragen ‘wie ben ik?’, ‘hoe sta ik in mijn ambt?’, en ‘waar liggen mijn geestelijke wortels’? Het heeft me veel gebracht om door die vragen ‘heen te kruipen’ en me weer bij kern van mijn roeping te brengen om dienaar van het Evangelie te zijn. Daar is het ook het verlangen gegroeid om met de opgedane ervaringen anderen van dienst te kunnen zijn.’

Als supervisor spreek je veel collega’s. We zien dat de verleiding groot is voor predikanten om zich 24/7 te geven aan hun gemeente. Op welke manier werp je daar op een gezonde manier een dam tegen op?

‘Als predikant werk je in de gemeente vanuit een houding om beschikbaar te zijn onder de mensen die je zijn toevertrouwd. Maar ‘beschikbaar zijn’ is niet hetzelfde als ‘permanent aan het werk zijn’. Als voorganger ben je ook mens, met je mogelijkheden en beperkingen. Je staat in relatie tot geliefden en vrienden. Je hebt ook een roeping om voor jezelf te zorgen en grenzen aan te leren geven. Wie niet voor zichzelf kan zorgen, kan dat ook niet voor een ander.

Supervisie wil inzicht geven in wie jij zelf bent in relatie tot het ambt dat je draagt, èn dat jou draagt. Alles wat je doet, wordt immers door jou als persoon gekleurd: je aanwezigheid op het dorp of in de wijk, bij de catechese, in de verkondiging. Als je die twee polen, je persoon en je ambt, niet kunt onderscheiden, kan er van alles scheefgroeien in relatie tot het werk dat je mag doen. Ten koste van jezelf, of ten koste van de gemeente. Supervisie is een oefening in heilige nuchterheid.’

Aandacht voor de psychologie en het ik van de prediker zorgt dus juist voor een bepaalde zuiverheid in de prediking.

‘Eerlijkheid en zuiverheid. Je gaat je mogelijkheden en onmogelijkheden zien. Zelfinzicht helpen om het vol te houden. Die spiegel is af en toe nodig. Zelf heb ik het afgelopen jaar herkenning gevonden in het boek Diary of a pastor’s soul, van de Amerikaanse hoogleraar M. Craig Barnes, het boek dat ik net al liet zien. De auteur kijkt in het laatste jaar voor zijn emeritaat terug op een lange ambtsperiode. Hij doet dat met dank aan God in verwondering en met veel liefde voor de kerk maar ook met de nodige zelfrelativering en met milde humor. Hij observeert zichzelf nu hij aan het afscheid nemen is. Hij betrekt daar zijn huwelijk en zijn familierelaties bij. Eerlijk, gelovig, nuchter. Wij zijn voorbijgangers, de Heer waakt zelf over zijn kerk. Ik mag mijn plaats ten volle innemen, maar kan het op enig moment ook weer loslaten. Je begrijpt, dat spreekt me in deze fase van mijn leven aan.’

Draag je geen frustraties mee het emeritaat in?

‘Nee, gelukkig niet. Ik dien de kerk met vreugde, in mijn werk bij de IZB heb ik veel collegialiteit ervaren. Op de achtergrond is er altijd wel de vraag of het niet te weinig was. Te weinig èchte aandacht voor mijn geliefden, of te weinig zorg voor pastoranten. Was de prediking zorgvuldig genoeg. Heb ik recht gedaan aan Gods roeping? Dergelijke vragen. Professor Gerrit Immink had het wel eens over een permanent schuldgevoel. Maar tegelijk denk ik dan: ‘Heer die mij ziet zoals ik ben.’ Ik denk dat dit in veel van de gesprekken die ik als supervisor vanuit IZB-Areopagus voer, weerklank vindt. De knelpunten in het predikantenbestaan. Collega’s doen een beroep op mij, ook al omdat de IZB sowieso een vertrouwde plek is. Ik zie dat de gesprekken van betekenis zijn en zou willen dat een geregelde vorm van supervisie en/of intervisie meer tot het gewone instrumentarium van een predikant hoort.’

Kun je een voorbeeld geven van wat je hebt zien gebeuren tijdens een supervisietraject?

‘Voorop gesteld: een intervisietraject duurt doorgaans een seizoen lang. Omdat ik langere tijd met een collega optrek, komen gaandeweg de grondpatronen naar boven in iemands werkzame leven. Soms zijn het ook kleine bewegingen die het patroon doorbreken.

Ik heb weleens meegemaakt dat iemand aangaf dat hij zich bekneld voelde door de verwachtingen van zijn kerkenraad. Toen hij gaandeweg ruimte vond om daarmee om te gaan, vertelde hij dat zijn vrouw tegen hem zei: ‘Je bent vrolijker geworden; ik merk het aan je.’ Een andere collega citeerde in zijn eindreflectie Psalm 32: ‘Ik zal mijn weg lichtvoetig verder gaan’. Dat zijn mooie dingen.’

Aan het begin van ons gesprek ging het al even over je werk als trajectbegeleider voor IZB-Toerusting, de afdeling die je de afgelopen periode hebt geleid. Waar zie je gemeenten in de knoop komen? Wanneer werkt een missionair traject niet?

‘Dat kan verschillende oorzaken hebben. Het IZB-Focustraject is weleens binnengehaald in een gemeente om een groep wat ontevreden gemeenteleden tevreden te stellen. Dat zie ik als een oneigenlijk begin. IZB-Toerusting richt zich op de gehele gemeente, is niet primair gericht op verandering van vorm, maar van mentaliteit, van binnenuit. Het werkt ook niet als een kerkenraad niet vol overtuiging, maar met een slag om de arm aan een missionair traject begint. Ik herinner me een gemeenteavond waarin ik me een soort intermediair voelde tussen de ene en de andere groep in de gemeente. De bron is dus belangrijk: waarom willen wij een missionair traject? Wat is onze motivatie, welke weg hopen wij als gemeente samen te gaan? Wat is ons verlangen? De laatste jaren hebben we een apart, kortdurend voortraject ontwikkeld, de Missionaire Oriëntatie, waarin we die vraag ook echt willen peilen. Een gemeente moet weten waar ze aan begint.’

Ik was pas bij een schoenmaker, waar ik een schoen paste die een klein beetje knelde. De verkoper was heel resoluut: nee, dan zijn dit niet de juiste schoenen voor u. Die eerlijkheid mag je ook verwachten bij het aanbod van een missionair traject, denk ik.

‘Ja, zo hoort het. Mensen kunnen zich te afhankelijk maken van de IZB. Je moet als trajectbegeleider heel duidelijk bespreken wat het een gemeente misschien wel gaat brengen, en wat niet. Een Amerikaanse evangelische beweging liet een keer billboards plaatsen met een tekst in de trant van ‘God begint heden in Zwolle’. Dat is voor ons ondenkbaar. Het zijn de kleine verhalen waar ik als trajectbegeleider het meest van heb genoten. De persoonlijke ervaringen die worden gedeeld, in een kring of bij een kerkenraad. Dat mensen bij elkaar in het hart durven te kijken. Het LICC, het Londense interkerkelijke instituut waar IZB-Toerusting een link mee heeft, is ooit opgericht door John Stott, die zelf een vogelaar was. Ik kwam pas een citaat van hem tegen. ’Een christen is een vogelspotter. Je moet stilzitten en heel goed kijken en luisteren om de kleine bewegingen te kunnen zien. Aandacht betrachten voor datgene wat God doet.’ Ik geniet ervan als ik hoor dat mensen aan de rand van de kerk opbloeien als ze betrokken raken bij een Bijbelkring. Ik herinner me een ouderling die vrijwilliger werd in het buurtcentrum en tegen me zei: ‘Ik heb daar met buurtgenoten gesprekken die ik als ouderling nog nooit gevoerd heb.’ Zien wij wat God tussen de regels door doet, vraag ik me op zo’n moment af. God werkt in het kleine. Daar iets van mogen opmerken, daar heb ik dus enorm van genoten in de negen jaar dat ik voor de IZB gewerkt heb.’

Wat zie jij, terugkijkend, als het eigene van de IZB?

‘Ik las ergens een citaat van Gustav Mahler: ‘Traditie is het vuur doorgeven, niet de as aanbidden.’ De IZB staat in de gereformeerde traditie en wil vandaaruit kerk en samenleving dienen. Wij zijn er niet op gericht om het oude krampachtig vast te houden, wel om de gloed, de warme gloed ervan door te geven. De vormen kunnen veranderen, maar wij willen aanspreekbaar blijven op onze uitgangspunten, in ons spreken en doen. Ik ervaar dat als het eigen karakter van de IZB.’

In de meditatieve momenten die we als kantoorpersoneel elke dinsdag hebben, valt het op dat je regelmatig gebed vraagt voor de actuele noden in de wereld en de politiek. Daar klinkt iets van het Kyrië in door.

‘Ja. Ik verlang ernaar dat God recht doet. De gemeente van Christus is geroepen tot de dienst van de voorbede voor onze wereld-in-gebrokenheid. Dat element komt er vaak wat bekaaid van af in onze diensten. Ik vind het individuele vaak net iets te krap, te nauw. In de erediensten waarin ik voorga, heeft de dienst van de voorbede een eigenstandige plaats. Vaak begin ik de voorbede principieel bij de (nood van de) wereld. Daarna mag er natuurlijk ook ruimte zijn voor de kerk, de plaatselijke gemeente en haar leden.’

Zit daar ook jouw missionaire gevoel van urgentie?

‘Ja, dat denk ik wel. Christus is ook de redder van de wereld. In Kolossenzen 1 wordt van Hem beleden dat Hij alles en in allen is. Verzoening heeft zelfs met de kosmos te maken. Het zou vreemd zijn als vragen rond recht en barmhartigheid daarin geen plaats zouden hebben.’

Zijn er Bijbelverhalen die voor jou meer zijn gaan leven in de loop van de jaren?

‘Een Bijbelse figuur die me intrigeert is Barnabas. Hij verschijnt als tegenbeeld van Ananias en Saffira, in het boek Handelingen. Hij stelt zijn goederen wèl ter beschikking, wordt gezegd. Deze Barnabas is een verbindende figuur. Hij betrekt Saulus na zijn bekering bij de gemeente die deze ex-vervolger stevig wantrouwt. En als in Antiochië heidenen tot geloof komen, wordt hij door de gemeente van Jeruzalem gezonden als een soort visitator. De Geest opent nieuwe deuren, de gemeente komt op onbekend terrein. Reden genoeg voor wantrouwen, vanuit de traditie gedacht. Maar Barnabas verblijdt zich over wat daar gebeurt. Hij is eigenlijk ook zo’n vogelspotter, in de termen van John Stott. ‘Hij was een goed man, vol van de Heilige Geest en van geloof’, staat er dan. Geweldig toch?’

Wat ga je doen na je emeritaat, welke activiteiten voor de IZB houd je nog aan?

‘Ik doe echt een stap terug: meer tijd en ruimte. Naast het voorgaan in kerkdiensten blijf ik werken als pastoraal supervisor, in het kader van IZB-Areopagus, en ook geregeld als gastdocent aan de PTHU, zoals bij de Primaire Nascholing voor beginnende predikanten. Als redactor blijf ik de bijdragen van collega-theologen aan de podcast ‘Eerst Dit’ meelezen. Taalkundig en theologisch. Taal is belangrijk. Taal is het instrument van de Geest. Je treedt door de taal de ruimte van het Evangelie binnen. Verder zie ik wat er op mijn pad komt. Het is niet goed om al veel precies te willen invullen.’

Ten slotte. Je bent een liefhebber van literatuur. Welke boekentips heb je voor de lezers van dit interview?

‘Het boek Schuilplaats voor andere tijden van Georgi Gospodinov raakte mij omdat het allerlei actuele ontwikkelingen met elkaar verweeft. Het gaat over het verlangen naar vroeger tijden, zoals je dat nu ook terugziet aan de rechterkant van het politieke spectrum. De gedachte ‘wij leefden ooit in een betere tijd’ is wijdverbreid. En dat verleden is dan een soort schuilplaats, toevluchtsoord. Tegelijk is het fictie, natuurlijk, want die tijd waarin je rustig een touwtje uit de brievenbus kon laten hangen - om het met Jan Terlouw te zeggen – keert niet meer terug. En tegelijk: over welke tijd heb je het dan? In het boek worden dementerende mensen opgenomen in een kliniek waar elke verdieping helemaal is ingericht volgens een bepaalde tijd, de jaren ’50, of ’60 of ’80. Ieder zijn eigen etage, ieder zijn eigen verleden. In het Europa van Gospodinov komen ze er niet uit wat het ideale verleden is. Het blijkt niet te bestaan. Er is geen ideale tijd. Leven wij vanuit heimwee, of in het hier en nu met verwachting? Dat is nogal een verschil.’

‘Verder lees ik graag klassiekers. Ik ben nu opnieuw begonnen in Het geschonden geweten van Graham Greene. Tijdens vervolgingen in Mexico is er nog één rondtrekkende priester actief, om de biecht af te nemen en de eucharistie te bedienen. Intussen is er bij hemzelf van alles loos op ethisch gebied en is hij alcoholverslaafd. Het morsige leven van de ‘whiskeypriest’ als het beeld van een mens, die toch kind van God is en zijn dienaar. Tot aan zijn executie aan het einde van het verhaal is hij een zondaar – die dat ook heel diep beseft -, en tegelijk op een ingewikkelde manier: een heilige. Opmerkelijk: terwijl de Nederlandse titel Het geschonden geweten is, is dat in het Engels The power and the glory, een verwijzing naar het Onzevader.’

Interview: Teun de Ridder en Nels Fahner

Ben je predikant en wil je je informeren over supervisie? Op deze pagina vind je meer informatie over begeleidingsvormen voor voorgangers van IZB-Areopagus.

Labels: Areopagus nieuws, Focus verhalen, Nieuwsberichten