Stanley Hauerwas, prikkelend en uitdagendRecensie 'Een robuuste kerk' - door Wim DekkerSommigen zullen wel eens van hem gehoord hebben, voor anderen zal hij nog volslagen onbekend zijn. Voor beiden categorieën geldt: Stanley Hauerwas is nu in het Nederlands te lezen. Voor het eerst verscheen van deze zeer bekende Amerikaanse theoloog een representatieve selectie uit zijn werk in onze taal. Herman Paul en Bart Wallet, die hiervoor zorgden zijn beiden door zijn werk gegrepen zonder onkritische adepten zijn. We mogen hen bedanken. Ze hebben alle christenen in Nederland een dienst bewezen met deze uitgave.
‘Alle christenen’, dat lijkt wat overdreven te klinken. Maar ik denk wel, dat het zo is, omdat de theologie van Hauerwas denominaties en standpunten overstijgt. Hij is fel tegen abortus, maar moet ook niets hebben van de moral majority in Amerika. Hij is pacifist, noemt George Bush een moordenaar, en waarschuwde na 11 september tegen het gemak waarmee de war on terror werd aangekondigd. Hij meent, dat het Constantijnse tijdperk een grote vergissing is geweest, dat cultuurchristendom de grote vijand van het echte christelijke geloof is, maar intussen is hij geen sektariër, die wil dat de christen zich uit de wereld terugtrekt. Hij wil de bijbel letterlijk lezen wanneer het gaat om het grote verhaal van Gods bedoelingen met mens en wereld, maar hij is zeker geen fundamentalist. Met zijn nadruk op de narratieve structuur van de bijbel slaat hij een brug tussen conservatieven en liberalen waanneer het gaat om de bijbeluitleg.
Zo zou er nog wel meer te noemen zijn om aan te tonen, dat we Hauerwas niet gemakkelijk in een hokje kunnen plaatsen om dan weer over te gaan tot de orde van de dag.
Reuring
Hauerwas zorgt steeds voor reuring in gevestigde posities. Dat is niet verkeerd. Wanneer ik naar onze eigen Protestantse Kerk in Nederland kijk, denk ik, dat we hiervan wel wat kunnen gebruiken. Mijn indruk is namelijk, dat we na de fusie ieder onze eigen plek hebben ingenomen en het daar voor ons gevoel niet slecht doen. Op Goed Gerucht, het Evangelisch Werkverband, de Confessionele Vereniging, de Gereformeerde Bond, ze hebben allemaal hun eigen programma en wanneer ik daarnaar kijk, denk ik: iedereen heeft wel een punt, dat de moeite waard is om naar te luisteren. En tegelijk komt er geen echte reuring in de kerk, die tot iets nieuws zou kunnen leiden. Dat komt volgens mij, omdat elke positionering in een organisatie iets zelfgenoegzaams met zich brengt. We herhalen voortdurend ons punt of onze punten en onze bezinning wordt eerder propagandistisch dan dat deze kritisch en vernieuwend is naar binnen en naar buiten.
Een theoloog als Hauerwas stelt bij al onze gevestigde posities vragen. Het makkelijkst is het dan natuurlijk om hem zo te lezen, dat je jouw eigen punten eruit haalt en hem voor de rest laat liggen. Zo kunnen we dat met alle theologen doen, die breed en diep zijn. We halen ons eigen punt eruit, maar dan gebeurt en nog niets.
Leeswijzer
Laat ik zeggen hoe ik zelf Hauerwas probeer te lezen. Ik ben heel geïnteresseerd in de biografische gegevens. Daarvoor kan ik in dit boek goed terecht. Hauerwas groeide op in een methodistische geloofsgemeenschap met sterk piëtistische trekken. Met dat piëtisme liep hij echter later vast ‘omdat het uitgaat van een sterk individualisme,dat de gelovige losweekt uit kerk en traditie’ (p.10 ).Intussen raakte hij de kern van de vroomheid van dit piëtisme nooit kwijt: het gaat in het geloof niet om waarheden en ook niet alleen maar om een ethisch hoogstaande wijze van leven. In het piëtisme wordt gezegd: het gaat om de levende relatie met Jezus als je Heiland.
Bij Hauerwas is dit als volgt getransformeerd: ’Geloof is in feite ons ware leven vinden binnen het leven van Christus. Zo worden we in de doop letterlijk geïnitieerd in zijn leven’.( p.149).
Deze definitie doet sterk denken aan Bonhoeffer, die geloven omschrijft als ‘deelnemen aan het leven, lijden en de opstanding van Jezus Christus’. In deze definities is het persoonlijke van het piëtisme gebleven, maar dit persoonlijke is ingebed in de geloofsgemeenschap van heden, verleden en toekomst en – minstens zo belangrijk- geloven is niet allereerst iets van het innerlijk om dan vervolgens ook naar buiten toe gestalte aan te nemen. Geloven is per definitie ook uiterlijk, omdat het een vorm van deelnemen is aan het geleefde leven van Jezus Christus.
De biografie is belangrijk, omdat zo duidelijk wordt, dat wat Hauerwas te zeggen heeft, geboren is uit een struggle for belief: hoe krijgt datgene, wat mij als kind ten diepste geraakt heeft een nieuwe gestalte in relatie tot de cultuur waarin ik nu leef en in de gemeenschap met het wereldwijde lichaam van Christus?
Een volgend punt was de ontdekking van Hauerwas, dat liberalen en conservatieven in hun bijbeluitleg beiden gepreoccupeerd waren door het ‘historische’: iets is waar als het historisch waar is. Hauerwas ontdekte, dat er een andere weg mogelijk is om bijbelgetrouw te zijn zonder in deze valkuil te stappen. Bijbelgetrouw zijn is zelf deelnemen aan het verhaal, dat de Bijbel betuigt. ‘We hebben niet simpelweg een verhaal te vertellen, maar al vertellend zijn we zelf het verhaal’.(p.96).
Tenslotte ontmoette Hauerwas ook een mennonitische theoloog: John Howard Yoder. Van hem leerde Hauerwas de kerk als alternatieve politieke en morele gemeenschap serieus te nemen.
Leermeester
Hauerwas heeft nu zoveel te zeggen, omdat hij zich voortdurend in zijn zoektocht liet uitdagen door sterke anderen met zelfde wortels, maar veel bredere takken.
Hij kan ons helpen dit pad te gaan, zodat er diepgang en vernieuwing komt in ons leven en in onze kerk.
Wim Dekker , vorming en educatie IZB
(Gepubliceerd in Christelijk Weekblad)
|
