De luxe van een boek vol fantasieRecensie van 'Jezus; een spritiuele kijk op luxe' - door Wim DekkerDe theoloog Werner Tiki Küstenmacher verslaat zijn wekelijks zijn tienduizenden als radiopastor op een Duitse zender. Zijn boeken gaan in hoge oplagen over de toonbank. In Nederland is zijn nieuwe boek welwillend ontvangen door dr. Arjan Plaisier, scriba van de Protestantse Kerk in Nederland. Terecht? Wim Dekker las het boek Jezus,Een spirituele kijk op luxe (Baarn 2009, 224 blz, €19,95) en schreef deze recensie.
Alles wijst erop, dat de spirituele golf, die sinds een aantal jaren ons overspoelt, zich voorlopig nog niet terugtrekt. De planken in de afdeling spiritualiteit worden in de boekhandel nog steeds voller. Nu denk je bij spiritualiteit snel aan het innerlijke leven en manieren om losser te komen van het alledaagse. Het boek dat we hier bespreken heeft echter een heel andere insteek. Het boek past naadloos in de stroom van publicaties over spiritualiteit, maar het sterke is, dat het deze spiritualiteit helemaal verweven laat zijn met het alledaagse leven en het verrassende is, dat deze keer niet wordt opgeroepen tot ascese, maar tot volop genieten. Volgens de schrijver moeten we Jezus niet associëren met een armoedig bestaan, maar juist met overvloed.
Praktisch boek
Het boek sluit niet alleen naadloos aan bij de spirituele golf, maar ook bij het postmoderne klimaat. Zo wordt de lezer op de eerste bladzijden geadviseerd op zijn eigen manier door het boek heen te fietsen of te wandelen. Lees wat je aanspreekt. Het boek biedt een soort keuzemenu. Helemaal eigentijds. Vervolgens is alles erop gericht:werkt het en hoe werkt het dan? Daartoe zijn steeds tussen de beschouwingen door praktische oefeningen opgenomen. Daarbij wordt de lezer wel eens heel snel achter elkaar in totaal verschillende belevingswerelden gebracht. Zo wordt bijv. op blz. 163 gezegd, dat we in een kwartier of een half uur het Hooglied intens moeten lezen en twee bladzijden verder wordt de oefening gegeven je eigen grafsteen te ontwerpen. Hier komt dan wel heel goed uit, dat de schrijver aan het begin gezegd heeft, dat we het boek mogen hanteren als een keuzemenu. Anders wordt het wel heel heftig.
Is het ook waar?
Wie het boek met andere ogen leest, niet met de vraag: hoe werkt het, maar met de vraag: waar haalt hij het vandaan en is het ook waar, die heeft van tijd tot tijd de neiging met verbijstering het boek dicht te slaan. Dat is dan ook mijn grote moeite met het boek. Het boek is sterk doordat er veel levenswijsheid in staat. Het speelt in op de behoefte bij mensen zich levenskunst eigen te maken. Het helpt ook geloof en dagelijks leven helemaal verweven te laten zijn. Allemaal pluspunten, waarvan ik me kan voorstellen, dat mensen er iets aan hebben en dat ze liever naar Küstenmacher luisteren dan naar menige zondagse preek. Küstenmacher ’s radiotoespraken trekken in Duitsland elke zondag bijna een miljoen luisteraars en zijn boeken zijn in gigantische oplagen over de hele wereld verspreid. Ik heb me bij het lezen van dit boek daarom weer zo sterk afgevraagd: waarom lukt het gewone dominees, die de bijbel uitleggen nu niet al die mensen te bereiken, die Küstenmacher bereikt? Want zijn Bijbeluitleg is wanneer je de vraag stelt: waar is het op gebaseerd, klopt het exegetisch?, ronduit verbijsterend. Hebben mensen dat dan niet door? Interesseert hen dat niets, als het maar werkt?
Fantasie
In het postmoderne klimaat is veel ruimte voor de intuïtie, verbeelding, fantasie. Maar wat betekent dit voor de uitleg van de Bijbel? De reformatoren pleitten voor de letterlijke uitleg in reactie op de allegorische, zinnebeeldige uitlegtraditie van de vroege kerk en de middeleeuwen. Dat heeft het protestantisme gestempeld en heeft ook tot rationalisme geleid. In mijn jeugd hoorde ik mensen al zeggen: het kan allemaal wel waar zijn, maar wat heb ik eraan? Nu staat die laatste vraag voorop, maar dat kan toch niet betekenen dat die eerste er niet meer toe doet? Hoe durft dan Küstenmacher die toch ook als theoloog is opgeleid, met zulke volstrekt onzinnige exegeses te komen als die van de penning van de weduwe (Marcus 12), Jezus’ opmerking over het koninkrijk, dat midden onder ons is (Luk. 17:20,21 ), de gelijkenis van de talenten (Mat. 25) en vele, vele andere Bijbelgedeelten? Slechts zelden had ik iets als: hé, dit is een verrassende en tegelijk geloofwaardige uitleg.
Wanneer het gaat over Maria van Magdala wordt van alles door elkaar gehaald wat betreft de verschillende verhalen in de evangeliën over de zalving van Jezus door een vrouw. Verondersteld wordt dat Jezus een relatie had met Maria van Magdala op grond van een van de zalvingverhalen, maar vooral ook op grond van het feit, dat als Jezus waarachtig mens geworden is, hij wel de lichamelijke liefde gekend moet hebben. Nu zou deze gedachtegang ook in het betoog van een systematisch theoloog kunnen passen. Een systematisch doordenken over de incarnatie zou tot deze gedachte kunnen leiden. Maar bij Küstenmacher gaat het heel anders. Hij gaat te rade bij zijn intuïtie:’Had Jezus een geliefde? Ik kan me Jezus eigenlijk niet anders voorstellen’. (blz. 181). Vervolgens zegt hij dan wel weer: het blijven speculaties. Intussen wordt aan de speculaties en fantasieën heel veel waarde gehecht.
Fantasie en speculatie horen blijkbaar ook bij de luxe, die we ons mogen veroorloven, dacht ik al lezend.
Jezus en de luxe
Van mijn leermeester prof. A.A.van Ruler leerde ik, dat we volop mogen genieten van al het geschapene. Lyrisch sprak hij over psalm 8: ’Heer onze Heer, hoe heerlijk is uw Naam op de hele aarde’. En, zei Van Ruler: ’Wie het breed heeft, laat het breed hangen’. Zo is God. In heel de schepping is een overvloed, een overbodige overvloed. Dus past het niet, dat christenen steeds vragen: was dat nu echt nodig? Had het ook niet met minder gekund? God is verkwistend royaal. Daar past geen krampachtigheid en zuinigheid bij. Die gedachten hebben me altijd zeer aangesproken.
Het boek van Küstenmacher is eigenlijk op dit soort grondgedachten gebaseerd, maar illustreert alles aan het leven en werk van Jezus. Waarom?, vraag ik me af. God de Schepper is meer dan Jezus. Veel van wat de schrijver kwijt wilde had hij beter vanuit andere Bijbelpassages kunnen illustreren dan vanuit de woorden en daden van Jezus. Dan was hij misschien ook niet tot zulke gewrongen exegeses gekomen. Maar afgezien daarvan: de combinatie Jezus en luxe heeft me niet echt overtuigd. Jezus blijf ik ook na het lezen van dit boek vooral associëren met onze nood en armoede. Daartoe is Hij in de wereld gekomen om die aan te pakken. Jezus is Gods noodmaatregel vanwege de zonde, zei Van Ruler. Dat is ook een beetje eenzijdig, maar zit heel wat dichterbij de waarheid dan de luxueuze Jezus van Küstenmacher.
PKN boek?
Het boek is op 1 oktober j.l. aangeboden aan de scriba van de PKN dr, A.J. Plaisier. Dat zal ongetwijfeld bedoeld geweest zijn om het boek in Nederland op een opvallende manier te lanceren. Maar de logica hiervan ontgaat me volkomen. Ik hoop, dat dr. Plaisier in de komende jaren betere boeken aangeboden zal krijgen. In ieder geval kan Küstenmacher geen kerkvader van ‘mijn’ PKN zijn. Laten we dan maar weer eens Van Ruler gaan lezen.
Wim Dekker, predikant voor vorming en educatie IZB.
|
